Składka zdrowotna z etatu i działalności

Dlaczego trzeba płacić składkę zdrowotną z etatu i działalności?

Obowiązek opłacania składki zdrowotnej z więcej niż jednego tytułu wynika z ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Jeżeli ta sama osoba jest zatrudniona na umowie o pracę i jednocześnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, powstają dwa odrębne tytuły do ubezpieczenia zdrowotnego.

Zgodnie z art. 82 ust. 1 tej ustawy:

„W przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.”

Oznacza to, że składka z wynagrodzenia za pracę nie „konsumuje” składki należnej z działalności gospodarczej. Nie jest to błąd rozliczenia ani dobrowolna dopłata, lecz ustawowy obowiązek.

Czy można skutecznie powołać się na „podwójną” składkę?

Co do zasady nie. Argument, że jedna osoba płaci składkę zdrowotną z dwóch źródeł, nie podważa obowiązku wynikającego z ustawy. Taki mechanizm został wprost przewidziany przez przepisy i jest akceptowany w orzecznictwie.

W wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2022 r., sygn. akt III AUa 1815/19, wskazano, że na podstawie art. 82 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych można sformułować zasadę, że osoba mająca więcej niż jeden tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego podlega temu ubezpieczeniu z każdego z tych tytułów odrębnie.

W praktyce oznacza to, że sąd nie powinien umorzyć zaległości tylko dlatego, że osoba prowadząca firmę jest równocześnie pracownikiem i uważa system za niesprawiedliwy.

Czy prywatne leczenie albo choroba zwalniają ze składki?

Nie. Składka zdrowotna nie jest opłatą za konkretne świadczenie medyczne wykorzystane przez daną osobę. Ma charakter publicznoprawny i służy finansowaniu systemu ochrony zdrowia. Dlatego bez znaczenia dla samego obowiązku zapłaty pozostaje to, czy ubezpieczony często korzysta z NFZ, korzysta głównie prywatnie, czy w danym okresie w ogóle nie korzysta ze świadczeń.

Stan zdrowia może mieć jednak znaczenie na innym etapie: przy wniosku o umorzenie zaległości, rozłożenie ich na raty albo odroczenie terminu płatności. Wtedy nie chodzi o podważenie obowiązku składkowego, lecz o wykazanie, że zapłata zaległości w konkretnej sytuacji byłaby nadmiernie dotkliwa lub nierealna.

Umorzenie składki zdrowotnej - kiedy w ogóle jest możliwe?

Umorzenie zaległości składkowej nie następuje automatycznie i nie jest standardową ulgą. Co do zasady ZUS może rozważyć umorzenie należności składkowych w przypadkach przewidzianych w przepisach, zwłaszcza gdy zachodzi całkowita nieściągalność albo gdy szczególna sytuacja osoby zobowiązanej uzasadnia zastosowanie ulgi w odniesieniu do składek należnych za siebie.

W sprawie osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą istotne mogą być w szczególności:

• brak realnej możliwości zapłaty zaległości bez zagrożenia podstawowego utrzymania,
• poważna choroba i wysokie koszty leczenia, jeżeli wpływają na sytuację finansową,
• brak majątku pozwalającego na skuteczną egzekucję,
• szczególne okoliczności rodzinne, np. konieczność utrzymywania osób zależnych,
• udokumentowane dochody i wydatki potwierdzające trwałą niewypłacalność albo bardzo trudną sytuację.

Nie wystarczy samo twierdzenie, że składka zdrowotna przypomina podatek albo że jej wysokość zależy od dochodu, przychodu lub formy opodatkowania. Tego rodzaju argument może wyrażać ocenę systemu, ale nie stanowi samodzielnej podstawy do umorzenia zaległości.

Czy należy od razu iść do sądu?

Nie. W sprawie umorzenia zaległości składkowej najpierw składa się wniosek do ZUS. Wniosek powinien zawierać żądanie, uzasadnienie oraz dowody potwierdzające sytuację finansową, zdrowotną i rodzinną. ZUS bada sprawę indywidualnie i wydaje decyzję.

Jeżeli decyzja jest niekorzystna, dalsza droga zależy od rodzaju rozstrzygnięcia i trybu wskazanego w pouczeniu. W sprawach umorzenia należności składkowych przepisy przewidują szczególny tryb weryfikacji decyzji, w tym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie kontrolę sądu administracyjnego. Taki sąd zasadniczo kontroluje legalność decyzji, a nie zastępuje ZUS w ocenie uznaniowej.

Dlatego kluczowe jest przygotowanie mocnego wniosku już na etapie postępowania przed ZUS, a nie liczenie na to, że sąd umorzy zaległość wyłącznie z powodu niezgody na konstrukcję składki zdrowotnej.

Co zamiast umorzenia?

Jeżeli pełne umorzenie jest mało realne, warto rozważyć inne formy ulgi, w szczególności rozłożenie zaległości na raty albo odroczenie terminu płatności. Takie rozwiązania nie znoszą długu, ale mogą ograniczyć ryzyko egzekucji i ułatwić uporządkowanie sytuacji płatnika.

Wybór między umorzeniem, ratami a odroczeniem powinien zależeć od tego, czy problem ma charakter trwały, czy przejściowy. Jeżeli działalność nadal przynosi dochody, ZUS może uznać raty za bardziej adekwatne niż umorzenie.

FAQ

Czy etat zwalnia z opłacania składki zdrowotnej z działalności?

Nie. Etat i działalność gospodarcza są odrębnymi tytułami do ubezpieczenia zdrowotnego. Składkę opłaca się z każdego z nich osobno, jeżeli przepisy nie przewidują szczególnego wyjątku dla danej sytuacji.

Czy mogę żądać umorzenia, bo nie korzystam z NFZ?

Nie jest to skuteczna samodzielna podstawa umorzenia. Składka zdrowotna nie zależy od tego, ile świadczeń medycznych dana osoba faktycznie wykorzystała.

Czy sąd może umorzyć składki zamiast ZUS?

Co do zasady nie zaczyna się od pozwu do sądu. Najpierw trzeba złożyć wniosek do ZUS. Dopiero później można korzystać ze środków zaskarżenia przewidzianych w pouczeniu decyzji, przy czym sąd administracyjny zwykle bada legalność decyzji, a nie samodzielnie przyznaje ulgę.

Jakie dokumenty dołączyć do wniosku o umorzenie?

Warto dołączyć dokumenty o dochodach, kosztach utrzymania, zadłużeniu, majątku, stanie zdrowia, kosztach leczenia oraz sytuacji rodzinnej. Im bardziej konkretne dowody, tym łatwiej wykazać szczególne okoliczności.

Czy lepiej złożyć wniosek o umorzenie czy o raty?

To zależy od sytuacji. Umorzenie jest rozwiązaniem wyjątkowym. Jeżeli zadłużenie można stopniowo spłacić, bardziej realistyczne może być rozłożenie należności na raty albo odroczenie terminu płatności.

Przy zbiegu etatu i działalności trzeba odróżnić klasyczną działalność od sytuacji takiej jak działy specjalne produkcji rolnej a składka zdrowotna.

Podsumowanie

Przepisy przewidują zasadę odrębnego opłacania składki zdrowotnej z każdego tytułu ubezpieczenia. Dlatego osoba zatrudniona na etacie i prowadząca działalność gospodarczą co do zasady musi liczyć się ze składką z obu źródeł. Nie zmienia tego korzystanie z prywatnej opieki medycznej ani przekonanie, że składka ma charakter zbliżony do podatku.

Jeżeli powstała zaległość, realną drogą jest wniosek do ZUS o umorzenie, raty albo odroczenie. Wniosek powinien opierać się na konkretnych dowodach dotyczących sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej, a nie wyłącznie na zakwestionowaniu samej konstrukcji składki zdrowotnej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w szczególności art. 66 i art. 82
2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności przepisy dotyczące należności z tytułu składek i ulg w ich spłacie
3. Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2022 r., sygn. akt III AUa 1815/19

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.