Działy specjalne produkcji rolnej a składka zdrowotna

Pozarolnicza działalność gospodarcza i działy specjalne produkcji rolnej jako odrębne źródła przychodów

Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych źródłami przychodów są m.in. pozarolnicza działalność gospodarcza oraz działy specjalne produkcji rolnej. Oznacza to, że dla celów podatku dochodowego nie są one jednym wspólnym źródłem, nawet jeżeli prowadzi je ta sama osoba fizyczna.

Ma to istotne znaczenie przy składce zdrowotnej przedsiębiorcy. Jeżeli osoba prowadzi firmę opodatkowaną podatkiem liniowym, to podstawę składki zdrowotnej z tego tytułu ustala się według zasad właściwych dla pozarolniczej działalności gospodarczej. Dochód z działów specjalnych produkcji rolnej, ustalany na podstawie norm szacunkowych, nie jest dochodem z tej działalności gospodarczej.

Nie zmienia tego fakt posługiwania się jednym numerem NIP, bycie czynnym podatnikiem VAT ani wystawianie faktur VAT. Numer NIP identyfikuje podatnika, ale nie łączy automatycznie różnych źródeł przychodów w jedno źródło dla PIT ani dla podstawy składki zdrowotnej z działalności gospodarczej.

Czy dochód z działów specjalnych wlicza się do składki zdrowotnej z firmy?

Co do zasady nie. Dochód z działów specjalnych produkcji rolnej, w szczególności ustalany według norm szacunkowych, nie powinien być doliczany do podstawy składki zdrowotnej obliczanej z pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowanej podatkiem liniowym.

Trzeba odróżnić dwie kwestie:

• podstawę składki zdrowotnej z działalności gospodarczej - ustalaną według zasad właściwych dla formy opodatkowania firmy,
• ewentualny odrębny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego związany z działalnością rolniczą lub działami specjalnymi - oceniany według przepisów o ubezpieczeniu zdrowotnym i ubezpieczeniu rolników.

Art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stanowi, że gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, składka jest opłacana z każdego tytułu odrębnie. Przepis ten nie oznacza jednak, że dochody z różnych źródeł należy automatycznie zsumować i włączyć do podstawy składki zdrowotnej przedsiębiorcy.

W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca rozlicza składkę zdrowotną od działalności gospodarczej według zasad dla tej działalności, a sytuację związaną z działami specjalnymi należy ocenić osobno. Jeżeli z działów specjalnych wynika odrębny obowiązek ubezpieczeniowy, nie jest to doliczenie do podstawy składki z firmy, lecz odrębna kwalifikacja ubezpieczeniowa.

Normy szacunkowe a podatek liniowy w działalności gospodarczej

Ustalenie dochodu z działów specjalnych produkcji rolnej według norm szacunkowych nie powoduje, że dochód ten staje się dochodem z działalności gospodarczej opodatkowanej liniowo. Są to odmienne mechanizmy rozliczenia podatku dochodowego.

Z art. 43 ust. 5 ustawy PIT wynika, że jeżeli podatnicy osiągający dochody z działów specjalnych produkcji rolnej osiągają równocześnie dochody z innej działalności, od tych innych dochodów opłacają zaliczki według właściwych zasad, bez łączenia ich z dochodem z działów specjalnych produkcji rolnej.

Podobny wniosek wynikał również z interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 22 stycznia 2014 r., sygn. IPTPB1/415-664/13-5/KSU, w której wskazano, że przy jednoczesnym prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej i działów specjalnych możliwe jest ustalanie dochodu z działów specjalnych przy zastosowaniu norm szacunkowych.

Sprzedaż słomy po zakończeniu działu specjalnego

Jeżeli podatnik zaprzestał prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej i wykonuje zwykłą działalność rolniczą, np. sprzedaje słomę pochodzącą z własnych pól, taki przychód nie powinien być uwzględniany w podstawie składki zdrowotnej z pozarolniczej działalności gospodarczej.

Warunkiem jest jednak to, aby sprzedaż rzeczywiście miała charakter działalności rolniczej, a nie była wykonywana w ramach działalności gospodarczej. Inaczej należy ocenić sytuację, w której podatnik skupuje towary od innych osób, prowadzi regularny obrót handlowy albo ujmuje takie przychody w ewidencji działalności gospodarczej.

Sprzedaż maszyn używanych w działach specjalnych produkcji rolnej

Przychód ze sprzedaży maszyn wykorzystywanych wyłącznie w działach specjalnych produkcji rolnej zasadniczo nie powinien zwiększać podstawy składki zdrowotnej z pozarolniczej działalności gospodarczej. Nie jest to bowiem przychód z tej działalności gospodarczej, jeżeli maszyny nie były składnikami majątku firmy i nie zostały do niej wprowadzone.

Ostrożność jest potrzebna wtedy, gdy maszyny były ujęte w ewidencji środków trwałych działalności gospodarczej, były wykorzystywane jednocześnie w firmie albo sprzedaż została rozliczona jako przychód z firmy. W takim przypadku kwalifikacja przychodu może być inna, a to może wpływać także na podstawę składki zdrowotnej przedsiębiorcy.

Kiedy warto wystąpić o interpretację indywidualną do ZUS?

W sprawach dotyczących podstawy wymiaru składek przedsiębiorca może wystąpić do ZUS o interpretację indywidualną. Podstawą jest art. 83d ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 34 ustawy Prawo przedsiębiorców.

Interpretacja jest szczególnie wskazana, gdy:

• podatnik jednocześnie prowadzi firmę i działy specjalne produkcji rolnej,
• dochód z działów specjalnych jest ustalany według norm szacunkowych,
• po zakończeniu działu specjalnego pojawiają się przychody ze sprzedaży produktów rolnych albo majątku,
• nie jest jasne, czy dana czynność została wykonana prywatnie, rolniczo czy w ramach działalności gospodarczej,
• ZUS, księgowość lub podatnik mają odmienne stanowiska co do podstawy składki zdrowotnej.

Zgodnie z orzecznictwem sądów apelacyjnych ZUS powinien ocenić stanowisko przedsiębiorcy na podstawie przedstawionego we wniosku stanu faktycznego. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 3 października 2019 r., sygn. akt III AUa 1083/18, podkreślono znaczenie obowiązku wydania decyzji interpretacyjnej w zakresie podstawy wymiaru składek. Z kolei w wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 23 lipca 2020 r., sygn. akt III AUa 193/20, wskazano, że interpretacja wiąże w zakresie stanu faktycznego opisanego we wniosku.

Dlatego we wniosku do ZUS trzeba dokładnie opisać, jakie przychody są osiągane, z jakiego majątku pochodzą, czy podatnik nadal prowadzi działy specjalne, jak rozlicza działalność gospodarczą i czy dana sprzedaż została ujęta w ewidencji firmowej.

FAQ

Czy sam fakt wystawiania faktur VAT powoduje doliczenie dochodu z działów specjalnych do składki zdrowotnej z firmy?

Nie. Faktura VAT dokumentuje sprzedaż, ale nie przesądza, że przychód pochodzi z pozarolniczej działalności gospodarczej. Dla składki zdrowotnej ważna jest kwalifikacja źródła przychodu i tytułu ubezpieczeniowego.

Czy ten sam NIP dla firmy i działów specjalnych zmienia zasady składki zdrowotnej?

Nie. Ten sam NIP identyfikuje podatnika, ale nie łączy automatycznie działalności gospodarczej i działów specjalnych produkcji rolnej w jedno źródło przychodów.

Czy dochód z norm szacunkowych trzeba wykazać w rocznym rozliczeniu składki zdrowotnej przedsiębiorcy?

Co do zasady nie, jeżeli jest to dochód z działów specjalnych produkcji rolnej, a nie dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej. Roczne rozliczenie składki zdrowotnej przedsiębiorcy dotyczy podstawy ustalanej dla działalności gospodarczej.

Czy sprzedaż maszyn po likwidacji działu specjalnego zawsze jest neutralna dla składki zdrowotnej?

Nie zawsze. Jeżeli maszyny były składnikami majątku firmy albo sprzedaż została rozliczona jako przychód z działalności gospodarczej, może to wpływać na podstawę składki zdrowotnej. Gdy były używane wyłącznie w dziale specjalnym, co do zasady nie powiększają podstawy składki z firmy.

Czy warto pytać ZUS o interpretację?

Tak, zwłaszcza gdy stan faktyczny jest mieszany: działalność gospodarcza, rolnictwo, działy specjalne, sprzedaż majątku i rozliczenia VAT występują równocześnie. Interpretacja chroni w granicach dokładnie opisanego stanu faktycznego.

Przy nietypowych źródłach przychodu i działalności trzeba odróżnić składki społeczne od zdrowotnych; szerzej omawiamy to w tekście o tym, jak działa etat i działalność a składka zdrowotna.

Podsumowanie

Działy specjalne produkcji rolnej i pozarolnicza działalność gospodarcza są odrębnymi źródłami przychodów. Dlatego dochodu z działów specjalnych ustalanego według norm szacunkowych nie należy doliczać do podstawy składki zdrowotnej z działalności gospodarczej opodatkowanej liniowo.

Przychody ze zwykłej działalności rolniczej po zakończeniu działów specjalnych, np. sprzedaży słomy, również nie zwiększają podstawy składki zdrowotnej z firmy, o ile nie są przychodami z działalności gospodarczej. Podobnie sprzedaż maszyn używanych w działach specjalnych nie powinna wpływać na składkę zdrowotną z firmy, jeżeli maszyny nie były składnikami majątku przedsiębiorstwa.

Jeżeli jednak składnik majątku był używany w firmie, został ujęty w ewidencji środków trwałych albo sprzedaż ma cechy działalności gospodarczej, konieczna jest indywidualna analiza. W takich sytuacjach warto rozważyć wniosek o interpretację indywidualną do ZUS.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
2. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
3. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887
4. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców
5. Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. IPTPB1/415-664/13-5/KSU
6. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 3 października 2019 r., sygn. akt III AUa 1083/18
7. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 23 lipca 2020 r., sygn. akt III AUa 193/20

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.