Wyjazd za granicę na L4 a wezwanie do ZUS

Wyjazd za granicę na L4 po 13 kwietnia 2026 r.

Samo przebywanie poza Polską podczas zwolnienia lekarskiego nie przesądza o nieprawidłowym wykorzystywaniu L4. Nie ma przepisu, który wprowadzałby ogólny zakaz wyjazdu za granicę każdej osobie czasowo niezdolnej do pracy. Trzeba natomiast ocenić konkretny wyjazd w świetle celu zwolnienia, stanu zdrowia i zaleceń medycznych.

Od 13 kwietnia 2026 r. art. 17 ustawy zasiłkowej wyraźnie rozdziela dwie sytuacje. Ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, jeżeli podczas orzeczonej niezdolności do pracy:

• wykonuje pracę zarobkową albo
• podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia.

Ustawa definiuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia jako działania, które utrudniają lub wydłużają proces leczenia albo rekonwalescencję. Nie zalicza do nich zwykłych czynności dnia codziennego ani czynności incydentalnych, których podjęcia wymagają istotne okoliczności.

Dlatego o dopuszczalności podróży nie decyduje sam fakt przekroczenia granicy. Znaczenie mają m.in. rodzaj schorzenia, sposób podróżowania, długość podróży, program pobytu, możliwość kontynuowania leczenia i zalecenia lekarza. Spokojny pobyt u rodziny, zapewnienie sobie opieki lub wyjazd zgodny z zaleceniami medycznymi może być oceniony inaczej niż intensywne zwiedzanie, sport, imprezy lub inne zajęcia utrudniające powrót do zdrowia.

Adnotacja „chory może chodzić” nie stanowi pozwolenia na dowolne formy aktywności. Oznacza jedynie określone wskazanie lekarskie i nie wyłącza oceny, czy konkretne zachowanie jest zgodne z celem zwolnienia. Zagadnienie to szerzej omawia poradnik o wyjeździe na urlop podczas zwolnienia lekarskiego.

Przy zwolnieniu psychiatrycznym znaczenie może mieć np. potrzeba zmiany otoczenia, przebywania z osobą bliską, ograniczenia kontaktu ze źródłem stresu albo inne zalecenie terapeutyczne. Stanowisko lekarza prowadzącego nie wiąże ZUS automatycznie, ale dokumentacja medyczna może być ważnym dowodem, że charakter wyjazdu odpowiadał potrzebom leczenia.

Praca zarobkowa podczas wyjazdu – także zdalna

Drugą, niezależną przesłanką utraty zasiłku jest wykonywanie pracy zarobkowej. Od 13 kwietnia 2026 r. ustawa określa ją jako każdą czynność mającą charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania.

Wyjątek dotyczy czynności incydentalnych, których podjęcia podczas zwolnienia wymagają istotne okoliczności. Polecenie pracodawcy nie może jednak zostać uznane za taką istotną okoliczność.

Fizyczny pobyt poza Polską niczego w tym zakresie nie zmienia. Jeżeli osoba na L4 pracuje z hotelu lub mieszkania za granicą, regularnie odpowiada klientom, uczestniczy w spotkaniach służbowych, realizuje zlecenia albo świadczy odpłatne usługi, może zostać uznane, że wykonuje pracę zarobkową. Szczegółowe zasady opisuje poradnik Praca na L4 a utrata zasiłku.

Wezwanie do ZUS na badanie a zaplanowany wyjazd

Samą ocenę sposobu wykorzystywania zwolnienia trzeba odróżnić od kontroli prawidłowości orzeczenia o czasowej niezdolności do pracy. ZUS może skierować ubezpieczonego na badanie przez lekarza orzecznika lub lekarza konsultanta. Jeżeli termin przypada podczas zaplanowanego pobytu za granicą, wezwania nie należy ignorować.

Najbezpieczniej niezwłocznie skontaktować się z ZUS, jeszcze przed terminem badania, wyjaśnić sytuację i zwrócić się o wyznaczenie innego terminu. Wniosek warto złożyć w sposób, który pozwala później wykazać jego treść i datę. Należy wskazać dane sprawy, termin badania, przyczynę niemożności stawienia się oraz dołączyć dokumenty potwierdzające podawane okoliczności.

Jeżeli wyjazd ma związek z procesem leczenia, pomocna może być dokumentacja od lekarza prowadzącego. Nie oznacza to jednak, że ZUS musi przesunąć termin tylko dlatego, że podróż została wcześniej wykupiona albo lekarz nie widzi przeciwwskazań do wyjazdu. Do czasu uzyskania stanowiska ZUS nie należy samodzielnie zakładać, że nieobecność będzie usprawiedliwiona.

Przepisy przewidują poważny skutek uniemożliwienia badania w wyznaczonym terminie: zaświadczenie lekarskie traci ważność od dnia następującego po tym terminie. ZUS wydaje wówczas decyzję o braku prawa do zasiłku za okres wynikający z utraty ważności zwolnienia. Jest to inny mechanizm niż utrata zasiłku za cały okres zwolnienia z powodu pracy zarobkowej lub aktywności niezgodnej z celem L4.

Przy zwolnieniu psychiatrycznym podobny problem kontroli omawia materiał o wezwaniu do ZUS podczas zwolnienia od psychiatry.

Zmiana miejsca pobytu podczas L4 – termin 3 dni

Osoba korzystająca ze zwolnienia powinna podać lekarzowi adres, pod którym faktycznie będzie przebywać podczas niezdolności do pracy, jeżeli różni się on od adresu dostępnego lekarzowi lub znajdującego się w dokumentacji medycznej.

Jeżeli miejsce pobytu zmieni się już w trakcie L4, ubezpieczony ma obowiązek poinformować o nowym adresie zarówno płatnika składek, jak i ZUS nie później niż w ciągu 3 dni od zmiany. Obowiązek ten dotyczy także sytuacji, gdy faktycznym miejscem pobytu staje się adres za granicą.

Brak zgłoszenia może mieć znaczenie dla doręczeń. Jeżeli obowiązek aktualizacji adresu nie zostanie wykonany, zawiadomienie o terminie badania wysłane na adres wskazany wcześniej w zaświadczeniu może zostać uznane za skutecznie doręczone. Dlatego przy zagranicznym wyjeździe nie należy ograniczać się do poinformowania przełożonego lub współpracownika.

Więcej praktycznych informacji zawiera poradnik Kontrola ZUS na L4: adres pobytu, wyjazd i nieobecność w domu.

Jak ZUS powinien oceniać wyjazd podczas zwolnienia?

Po zmianie art. 17 punktem wyjścia powinny być ustawowe definicje pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Przy ocenie samego wyjazdu istotne mogą być w szczególności:

• rodzaj choroby i przyczyna orzeczonej niezdolności do pracy,
• zalecenia lekarza prowadzącego i sposób realizowania leczenia,
• cel oraz długość wyjazdu,
• warunki i obciążenia związane z podróżą,
• aktywności podejmowane podczas pobytu,
• to, czy podróż mogła utrudnić albo wydłużyć leczenie lub rekonwalescencję,
• to, czy ubezpieczony wykonywał podczas L4 czynności zarobkowe.

Nie ma więc podstaw, aby automatycznie uznawać każdy pobyt w hotelu, u rodziny albo poza Polską za nadużycie. Z drugiej strony sama deklaracja, że podróż miała poprawić samopoczucie, nie przesądza jeszcze o prawidłowym wykorzystywaniu zwolnienia. Liczą się rzeczywiste okoliczności i ich związek z procesem leczenia.

Te same podstawowe kryteria stosuje się niezależnie od tego, czy zwolnienie wystawił psychiatra, lekarz rodzinny czy inny specjalista. Także ciąża sama w sobie nie tworzy odrębnej, ogólnej zasady dopuszczającej albo zakazującej podróży – znaczenie mają konkretne wskazania medyczne i wpływ wyjazdu na stan zdrowia.

Pomocniczo można nadal odwoływać się do starszego orzecznictwa dotyczącego zagranicznych wyjazdów na L4. Przykładem jest wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z 7 listopada 2017 r., sygn. akt VII Ua 67/17, wydany w sprawie dotyczącej m.in. wyjazdu zagranicznego podczas zwolnienia psychiatrycznego. Orzeczenie pokazuje znaczenie indywidualnej oceny stanu faktycznego, ale po 13 kwietnia 2026 r. głównym testem są już ustawowe kryteria określone w art. 17 ust. 1a i 1b.

Co zrobić przed wyjazdem na L4?

Jeżeli wyjazd przypada na okres zwolnienia lekarskiego, warto przed podróżą uporządkować kilka kwestii:

• omówić z lekarzem prowadzącym charakter i warunki wyjazdu, szczególnie gdy podróż może mieć znaczenie dla leczenia,
• zachować dokumentację medyczną i zalecenia, które mogą wyjaśniać cel oraz sposób pobytu,
• jeżeli ZUS wyznaczył badanie – skontaktować się z Zakładem przed terminem i nie wyjeżdżać w przekonaniu, że sam bilet usprawiedliwia nieobecność,
• zgłosić płatnikowi składek i ZUS zmianę adresu pobytu w ciągu 3 dni,
• nie wykonywać pracy zarobkowej, w tym regularnych obowiązków zdalnych, obsługi klientów i odpłatnych usług,
• unikać aktywności, które w świetle choroby i zaleceń lekarza mogą utrudniać albo wydłużać leczenie.

Jeżeli ZUS potwierdzi zmianę terminu badania, warto zachować potwierdzenie. Jeżeli odmówi przesunięcia terminu albo przed planowanym wyjazdem nie ma stanowiska ZUS, bezpieczniej uwzględnić obowiązek stawienia się na badanie niż samodzielnie uznać podróż za ważniejszą od wezwania.

FAQ

Czy adnotacja „chory może chodzić” pozwala wyjechać za granicę?

Nie jest to automatyczne zezwolenie na podróż ani na dowolne formy aktywności. Wyjazd może być dopuszczalny, ale trzeba ocenić, czy jego charakter nie utrudnia ani nie wydłuża leczenia lub rekonwalescencji. Znaczenie mają choroba, zalecenia lekarza, warunki podróży i sposób spędzania czasu.

Czy sam pobyt poza Polską powoduje utratę zasiłku chorobowego?

Nie. Sam fakt przebywania za granicą nie jest ustawową przesłanką utraty zasiłku. Ryzyko powstaje wtedy, gdy ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia, a także gdy pobyt za granicą uniemożliwia wykonanie obowiązków związanych z kontrolą ZUS.

Czy można pracować zdalnie z hotelu podczas L4?

Regularne wykonywanie obowiązków zawodowych zdalnie może zostać uznane za pracę zarobkową niezależnie od miejsca, z którego jest wykonywane. Ustawa przewiduje wyjątek dla czynności incydentalnych wymaganych istotnymi okolicznościami, ale polecenie pracodawcy nie jest taką istotną okolicznością.

Czy ZUS musi przesunąć badanie z powodu wcześniej wykupionego wyjazdu?

Nie ma takiej automatycznej zasady. Należy jak najszybciej zwrócić się do ZUS o zmianę terminu, przedstawić przyczynę i dokumenty oraz uzyskać stanowisko Zakładu. Nie należy samodzielnie zakładać, że zakupione bilety lub rezerwacja usprawiedliwiają niestawienie się na badanie.

Czy trzeba zgłosić ZUS adres pobytu za granicą?

Jeżeli podczas trwania L4 zmienia się adres pobytu wskazany w związku ze zwolnieniem, należy poinformować o zmianie płatnika składek i ZUS nie później niż w ciągu 3 dni. Obowiązek dotyczy również faktycznego pobytu pod adresem zagranicznym.

Czy zaświadczenie od psychiatry wystarczy, aby ZUS zaakceptował wyjazd?

Dokumentacja lekarza może być istotnym dowodem, zwłaszcza gdy wyjazd odpowiada zaleceniom terapeutycznym, ale nie daje automatycznej ochrony przed kontrolą. ZUS może badać rzeczywisty przebieg podróży, podejmowane aktywności oraz to, czy ubezpieczony wykonywał pracę zarobkową.