Niewypłacona pensja a niższy zasiłek chorobowy

Jak ZUS ustala podstawę wymiaru zasiłku chorobowego?

W przypadku pracownika podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Jeżeli ubezpieczenie chorobowe trwało krócej, bierze się pod uwagę pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia.

Jeżeli więc niezdolność do pracy powstała w styczniu, zasadniczo analizuje się wynagrodzenie wypłacone za miesiące poprzedzające styczeń. Istotne jest nie to, jakie wynagrodzenie pracownik miał otrzymać zgodnie z umową, lecz jakie wynagrodzenie zostało faktycznie wypłacone za okres przyjmowany do podstawy.

Dane potrzebne do ustalenia podstawy przekazuje pracodawca jako płatnik składek, w szczególności w zaświadczeniu ZUS Z-3. Jeżeli płatnikiem zasiłku jest pracodawca zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych, to on ustala i wypłaca zasiłek. W pozostałych przypadkach robi to ZUS, ale nadal opiera się na danych od płatnika i dokumentach ubezpieczeniowych.

Czy niewypłacone wynagrodzenie zwiększa zasiłek?

Co do zasady nie. W podstawie zasiłku chorobowego uwzględnia się wynagrodzenie wypłacone, a nie samo wynagrodzenie należne. Jeżeli pracodawca nie wypłacił pensji za wrzesień, październik, listopad i grudzień, to ZUS może przyjąć, że za te miesiące nie ma kwot do uwzględnienia w podstawie wymiaru zasiłku.

Takie stanowisko potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego. W wyroku z 7 września 2005 r., sygn. akt II UK 20/05, wskazano, że podstawą wymiaru zasiłku chorobowego jest wynagrodzenie faktycznie wypłacone przez pracodawcę, a w razie braku wypłaty punktem ochronnym pozostaje minimalne wynagrodzenie za pracę. Podobnie uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 10 września 2009 r., sygn. akt I UZP 5/09, odnosi się do sytuacji, w której wynagrodzenie było należne, a nawet zasądzone, ale nie zostało faktycznie wypłacone.

Nie oznacza to jednak, że ZUS może dowolnie obniżyć świadczenie. Obliczenia powinny być sprawdzalne, a pracownik ma prawo żądać decyzji, uzasadnienia i wskazania, jakie miesiące oraz jakie kwoty przyjęto do podstawy.

Minimalna podstawa zasiłku chorobowego

Jeżeli pracownik jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, podstawa wymiaru zasiłku chorobowego nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71% tego wynagrodzenia. Przy zatrudnieniu na część etatu minimalną podstawę ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.

W praktyce oznacza to, że niewypłacone wynagrodzenia mogą obniżyć podstawę, ale nie powinny doprowadzić do ustalenia jej poniżej ustawowego minimum właściwego dla danego etatu. Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje: ZUS nie dolicza automatycznie minimalnego wynagrodzenia za każdy miesiąc bez wypłaty, lecz pilnuje, aby końcowa podstawa nie była niższa niż minimalna dopuszczalna podstawa.

Co zrobić, gdy pracodawca nie wypłacił pensji?

Sprawa zasiłku chorobowego i sprawa zaległego wynagrodzenia to dwa różne problemy. ZUS oblicza zasiłek według zasad ubezpieczeniowych, natomiast niewypłaconej pensji pracownik może dochodzić od pracodawcy.

W zależności od sytuacji można rozważyć w szczególności:

• wezwanie pracodawcy do zapłaty zaległego wynagrodzenia,
• złożenie skargi do Państwowej Inspekcji Pracy,
• pozew do sądu pracy o zapłatę wynagrodzenia,
• zgłoszenie roszczeń w postępowaniu upadłościowym, jeżeli takie postępowanie zostało otwarte,
• sprawdzenie możliwości zaspokojenia roszczeń z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, jeżeli spełnione są ustawowe warunki niewypłacalności pracodawcy.

Jeżeli pracodawca wypłaci zaległe wynagrodzenie później, warto wystąpić do ZUS o ponowne przeliczenie zasiłku i dołączyć dowody wypłaty. Skuteczność takiego wniosku zależy od dokumentów, dat i tego, jak wynagrodzenie zostało wykazane przez płatnika składek.

Co zrobić po otrzymaniu decyzji ZUS?

Informacja telefoniczna lub ustna od pracownika ZUS nie zastępuje decyzji. Dopiero pisemna decyzja pozwala sprawdzić podstawę prawną, wyliczenia i termin do zaskarżenia.

Po doręczeniu decyzji warto sprawdzić:

• jaki okres ZUS przyjął do podstawy wymiaru,
• które miesiące pominięto lub przyjęto z zerową kwotą,
• czy zastosowano minimalną podstawę właściwą dla pełnego etatu albo proporcjonalną dla części etatu,
• czy pracodawca prawidłowo przekazał druk ZUS Z-3 i inne dokumenty,
• czy w decyzji prawidłowo wskazano okres zasiłkowy i wysokość świadczenia.

Od decyzji ZUS można wnieść odwołanie za pośrednictwem ZUS do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Termin wynosi zasadniczo miesiąc od dnia doręczenia decyzji. W odwołaniu należy wskazać, z czym pracownik się nie zgadza, oraz dołączyć dokumenty potwierdzające zatrudnienie, wymiar etatu, wynagrodzenie, korespondencję z pracodawcą i ewentualne dowody późniejszej wypłaty.

FAQ

Czy ZUS może pominąć pensję, której pracodawca nie wypłacił?

Tak, jeżeli pensja nie została faktycznie wypłacona, ZUS co do zasady nie uwzględnia jej w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego. Nie oznacza to jednak, że pracownik traci roszczenie o zapłatę wynagrodzenia wobec pracodawcy.

Czy zasiłek może być niższy przez zaległości pracodawcy?

Może być niższy, ponieważ podstawę tworzą wynagrodzenia wypłacone za przyjmowany okres. ZUS powinien jednak zastosować minimalną podstawę wymiaru, jeżeli pracownik spełnia warunki, w szczególności dotyczące wymiaru etatu.

Czy wystarczy informacja telefoniczna z ZUS?

Nie. Dla oceny sprawy najważniejsza jest pisemna decyzja albo pisemne wyliczenie. Dopiero od doręczenia decyzji biegnie termin na wniesienie odwołania.

Czy można odwołać się od decyzji ZUS w sprawie zasiłku?

Tak. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem ZUS do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, zasadniczo w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. Warto wskazać konkretne błędy w wyliczeniu i dołączyć dowody.

Czy odzyskanie zaległej pensji automatycznie podwyższy zasiłek?

Nie zawsze automatycznie. Po późniejszej wypłacie zaległego wynagrodzenia warto złożyć wniosek o ponowne przeliczenie zasiłku i przedstawić dowody wypłaty. ZUS oceni, czy są podstawy do wyrównania świadczenia.

Podsumowanie

ZUS ma podstawy, aby obliczyć zasiłek chorobowy z wynagrodzeń faktycznie wypłaconych, a nie tylko należnych. Jeżeli pracodawca nie zapłacił pensji za kilka miesięcy, kwoty te co do zasady nie powiększą podstawy zasiłku. Trzeba jednak sprawdzić, czy zastosowano minimalną podstawę wymiaru oraz czy pracodawca prawidłowo przekazał dane do ZUS.

Równolegle pracownik może dochodzić zaległego wynagrodzenia od pracodawcy. Jeżeli zostanie wydana decyzja ZUS, warto pilnować terminu na odwołanie i nie opierać się wyłącznie na ustnych informacjach uzyskanych w oddziale.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, t.j. Dz.U. 2023 poz. 2780
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141 ze zm.
3. Wyrok Sądu Najwyższego z 7 września 2005 r., sygn. akt II UK 20/05
4. Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 10 września 2009 r., sygn. akt I UZP 5/09

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.