Waloryzacja emerytury i odprawa a wypowiedzenie

Kiedy złożyć wypowiedzenie przy przejściu na emeryturę?

Jeżeli pracownika obowiązuje 3-miesięczny okres wypowiedzenia, zastosowanie ma art. 30 § 2¹ Kodeksu pracy: okres wypowiedzenia obejmujący miesiąc albo jego wielokrotność kończy się w ostatnim dniu miesiąca. Wypowiedzenie doręczone pracodawcy w grudniu co do zasady zakończy więc stosunek pracy dopiero 31 marca.

Jeżeli celem jest rozwiązanie umowy z końcem lutego, wypowiedzenie trzeba doręczyć najpóźniej do końca listopada. Gdy ten termin został przeoczony, wcześniejsze zakończenie pracy może nastąpić za porozumieniem stron, ale wymaga zgody pracodawcy.

Samo złożenie wypowiedzenia przed osiągnięciem wieku emerytalnego nie odbiera prawa do odprawy. Istotne jest przede wszystkim to, aby w chwili ustania zatrudnienia pracownik spełniał warunki uprawniające do emerytury i aby zakończenie stosunku pracy pozostawało w związku z przejściem na to świadczenie. Wskazanie w wypowiedzeniu, że przyczyną decyzji jest przejście na emeryturę, nie jest ustawowym warunkiem odprawy, ale może ułatwiać późniejsze wykazanie tego związku.

Marcowa waloryzacja emerytury: przyznanie świadczenia a jego wypłata

Zgodnie z art. 88 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych emerytury i renty podlegają corocznej waloryzacji od 1 marca. Ustęp 3 wskazuje, że waloryzacji podlega kwota świadczenia i podstawa jego wymiaru w wysokości przysługującej ostatniego dnia lutego, a ustęp 4 stanowi, że waloryzacja obejmuje emerytury i renty przyznane przed terminem waloryzacji.

Nie wynika z tego obowiązek rozwiązania stosunku pracy do 28 albo 29 lutego. Dla marcowej waloryzacji trzeba rozdzielić dwie kwestie: ustalenie prawa do emerytury i jej wysokości oraz faktyczne rozpoczęcie wypłaty. Emerytura może być przyznana za okres przed 1 marca, a jednocześnie jej wypłata może pozostawać zawieszona z powodu kontynuowania zatrudnienia.

Zgodnie z art. 100 ustawy emerytalnej prawo do świadczenia powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do jego nabycia. Z kolei art. 129 przewiduje, że świadczenie wypłaca się nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. ZUS informuje ponadto, że dokumenty o emeryturę składa się co do zasady nie wcześniej niż 30 dni przed spełnieniem warunków do jej przyznania. Dlatego data wniosku ma znaczenie, ale z innego powodu niż data rozwiązania umowy.

Art. 103a: zawieszenie wypłaty przy kontynuowaniu zatrudnienia

Art. 103a ustawy emerytalnej przewiduje zawieszenie emerytury bez względu na wysokość przychodu, jeżeli emeryt kontynuuje zatrudnienie bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego pracował bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury ustalonym w decyzji ZUS.

W praktyce ZUS przyznaje świadczenie, ale nie podejmuje jego wypłaty, dopóki trwa zatrudnienie objęte art. 103a. Po rozwiązaniu stosunku pracy trzeba poinformować ZUS i wystąpić o podjęcie wypłaty. Samo zawieszenie nie oznacza utraty ustalonego prawa do emerytury ani wyłączenia waloryzacji.

To właśnie ten punkt ma największe znaczenie dla planowania przejścia na emeryturę. Zakończenie zatrudnienia do końca lutego może być potrzebne wtedy, gdy celem jest wcześniejsze rozpoczęcie pobierania emerytury, ale nie dlatego, że bez tego ZUS odmówi marcowej waloryzacji. ZUS wskazywał w swoich wyjaśnieniach dotyczących waloryzacji, że jeżeli wypłata świadczenia jest wstrzymana między innymi z powodu kontynuowania zatrudnienia, świadczenie zostaje zwaloryzowane z chwilą jego wypłaty.

Jak zaplanować wniosek, rozwiązanie umowy i początek wypłaty?

W tej sytuacji nie ma jednej daty, która rozstrzyga wszystko. Trzeba osobno zaplanować kilka zdarzeń, ponieważ każde z nich wywołuje inny skutek prawny.

Jeżeli zatrudnienie kończy się z końcem lutego, możliwe jest wcześniejsze rozpoczęcie wypłaty niż wtedy, gdy stosunek pracy trwa jeszcze przez cały marzec. Różnica dotyczy więc przede wszystkim liczby miesięcy faktycznego pobierania emerytury i relacji między wynagrodzeniem za pracę a świadczeniem, a nie samego prawa do marcowej waloryzacji.

Odprawa emerytalna z Kodeksu pracy

Zgodnie z art. 92¹ § 1 Kodeksu pracy pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę albo rentę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa.

Jest to ustawowe minimum. Układ zbiorowy pracy, regulamin wynagradzania, pragmatyka zawodowa albo umowa o pracę mogą przewidywać korzystniejsze zasady. Sposób ustalenia podstawy świadczenia omawia materiał o prawidłowym obliczeniu odprawy emerytalnej.

Wcześniejsze złożenie wypowiedzenia nie powoduje samo przez się utraty odprawy. Jeżeli w dniu rozwiązania umowy pracownik spełnia warunki emerytalne, a ustanie zatrudnienia pozostaje w realnym związku z przejściem na emeryturę, odprawa co do zasady przysługuje również wtedy, gdy wypowiedzenie zostało złożone jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego.

Nie jest też konieczne, aby przed ostatnim dniem pracy emerytura była już faktycznie wypłacana. Przy art. 103a często występuje odwrotna kolejność: ZUS wcześniej ustala prawo do emerytury, wypłata jest zawieszona z powodu kontynuowania zatrudnienia, a dopiero rozwiązanie stosunku pracy umożliwia podjęcie świadczenia. Dla odprawy nadal trzeba jednak wykazać związek między ustaniem zatrudnienia a przejściem na emeryturę.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że sam przypadkowy zbieg dat nie zawsze wystarcza. W wyroku z 4 lutego 2011 r., sygn. akt II PK 149/10, Sąd Najwyższy analizował konieczność rzeczywistego związku ustania stosunku pracy z przejściem na emeryturę. Z kolei w wyroku z 16 listopada 2000 r., sygn. akt I PKN 81/00, wskazano, że rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia przez pracownika z winy pracodawcy nie musi spełniać tej przesłanki.

Jeżeli przejście na emeryturę zbiega się z chorobą lub zwolnieniem lekarskim, osobno trzeba ocenić moment rozwiązania stosunku pracy i prawo do odprawy; szerzej opisuje to materiał o przejściu na emeryturę podczas L4 a odprawie.

Co zrobić, gdy wiek emerytalny przypada 27 grudnia?

1. Ustal najwcześniejszy prawidłowy termin złożenia wniosku do ZUS. Przy powszechnej emeryturze ZUS wskazuje zasadę składania dokumentów nie wcześniej niż 30 dni przed spełnieniem warunków.
2. Jeżeli chcesz zakończyć zatrudnienie z końcem lutego, przy 3-miesięcznym wypowiedzeniu doręcz je najpóźniej do końca listopada albo uzgodnij z pracodawcą wcześniejsze rozwiązanie umowy za porozumieniem stron.
3. Nie traktuj końca lutego jako warunku marcowej waloryzacji. Jeżeli emerytura jest przyznana za okres przed 1 marca, zawieszenie jej wypłaty z art. 103a nie wyłącza waloryzacji.
4. Po rozwiązaniu stosunku pracy nie zwlekaj z przekazaniem ZUS dokumentu potwierdzającego ustanie zatrudnienia i wniosku o podjęcie wypłaty, ponieważ miesiąc złożenia wniosku ma znaczenie dla wznowienia świadczenia.
5. Zadbaj o dokumenty pokazujące związek zakończenia pracy z przejściem na emeryturę. Może to mieć znaczenie przy wypłacie odprawy emerytalnej przez pracodawcę.

FAQ

Czy muszę rozwiązać umowę do końca lutego, aby emerytura była zwaloryzowana od marca?

Nie. Marcowa waloryzacja świadczenia i zawieszenie jego wypłaty z art. 103a to dwie różne kwestie. Emerytura objęta art. 88 ust. 3–4 podlega waloryzacji również wtedy, gdy jej wypłata jest czasowo zawieszona z powodu kontynuowania zatrudnienia.

Czy art. 103a odbiera prawo do marcowej waloryzacji?

Nie. Art. 103a powoduje zawieszenie emerytury przy kontynuowaniu zatrudnienia u pracodawcy, dla którego pracowano bezpośrednio przed nabyciem prawa do świadczenia. Nie oznacza to utraty ustalonej emerytury ani wyłączenia jej należnej waloryzacji.

Czy wypowiedzenie złożone 1 grudnia zakończy umowę z końcem lutego?

Przy 3-miesięcznym okresie wypowiedzenia co do zasady nie. Wypowiedzenie doręczone w grudniu kończy stosunek pracy 31 marca. Koniec lutego wymaga wcześniejszego wypowiedzenia albo porozumienia stron.

Kiedy ZUS podejmie wypłatę po rozwiązaniu stosunku pracy?

Po ustaniu przyczyny zawieszenia trzeba złożyć wniosek o wznowienie wypłaty i udokumentować zakończenie zatrudnienia. Zgodnie z art. 135 wypłata jest wznawiana od miesiąca ustania przyczyny, ale nie wcześniej niż od miesiąca złożenia wniosku o wznowienie.

Czy wypowiedzenie złożone przed osiągnięciem wieku emerytalnego odbiera odprawę?

Nie samo w sobie. Liczy się to, czy w dniu rozwiązania stosunku pracy pracownik spełnia warunki emerytalne oraz czy ustanie zatrudnienia pozostaje w związku z przejściem na emeryturę. Minimalna odprawa wynosi jednomiesięczne wynagrodzenie i przysługuje jednorazowo.