Blokada konta żony za długi męża w ZUS i US

Egzekucja z rachunku małżonka a rozdzielność majątkowa

Zajęcie rachunku bankowego przez naczelnika urzędu skarbowego w sprawie zaległości składkowych najczęściej oznacza egzekucję administracyjną. ZUS może być wierzycielem, a naczelnik urzędu skarbowego organem egzekucyjnym wykonującym zajęcie. W praktyce bank blokuje środki po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego.

Podstawowa zasada jest następująca: jeżeli dłużnikiem jest tylko mąż, egzekucja nie powinna obejmować majątku osobistego żony. Może natomiast powstać spór, czy konkretne środki na rachunku są majątkiem osobistym żony, majątkiem wspólnym małżonków, czy środkami należącymi do dłużnika. Sama nazwa rachunku nie zawsze rozstrzyga sprawę, ale przy rachunku prowadzonym wyłącznie dla żony i przy skutecznej rozdzielności majątkowej argumenty przeciwko zajęciu są silne.

Znaczenie ma także moment ustanowienia rozdzielności majątkowej. Jeżeli rozdzielność powstała dopiero po powstaniu zaległości publicznoprawnych, organ może twierdzić, że nie ogranicza ona odpowiedzialności za wcześniejsze zobowiązania w takim zakresie, w jakim przepisy szczególne chronią wierzyciela publicznoprawnego. Jeżeli natomiast rozdzielność istniała już przed okresem, za który ZUS dochodzi składek, należy to wyraźnie wykazać dokumentami.

Kiedy organ może sięgnąć do majątku małżonków?

W sprawach podatkowych istotny jest art. 29 Ordynacji podatkowej. Przepis ten przewiduje, że odpowiedzialność podatnika pozostającego w związku małżeńskim obejmuje jego majątek osobisty oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Nie oznacza to jednak automatycznej odpowiedzialności majątkiem osobistym małżonka, który nie jest podatnikiem ani zobowiązanym.

Podobna logika ma znaczenie przy zaległościach składkowych, choć trzeba uwzględnić przepisy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy o egzekucji administracyjnej. Jeżeli ZUS twierdzi, że zaległości powstały w okresie prowadzenia działalności gospodarczej przez męża, pierwszym krokiem powinno być ustalenie, z jakiego tytułu i za jaki okres ZUS dochodzi składek oraz czy istnieje decyzja, tytuł wykonawczy lub inne pismo określające podstawę dochodzenia należności.

Jeżeli egzekucja ma dotyczyć majątku wspólnego, przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidują szczególne regulacje dotyczące małżonka zobowiązanego. Po zmianach przepisów znaczenie mają m.in. regulacje o egzekucji z majątku wspólnego oraz sprzeciwie małżonka zobowiązanego. Małżonek może bronić się, gdy uważa, że egzekucja z określonego składnika majątku jest niedopuszczalna.

Co zrobić po zajęciu rachunku bankowego?

Najpierw należy ustalić, na jakiej podstawie doszło do zajęcia. Warto nie ograniczać się do informacji z banku, lecz zwrócić się do organu egzekucyjnego o odpis zawiadomienia o zajęciu, wskazanie tytułu wykonawczego, wierzyciela, wysokości należności głównej, odsetek i kosztów egzekucyjnych. Bez tych dokumentów trudno dobrać właściwe pismo.

W zależności od treści dokumentów można rozważyć kilka działań:

• sprzeciw małżonka zobowiązanego - gdy organ kieruje egzekucję do majątku wspólnego, a małżonek uważa, że egzekucja jest niedopuszczalna w całości albo w części,
• skargę na czynność egzekucyjną - gdy kwestionowana jest sama czynność organu, np. zajęcie rachunku, który nie powinien zostać objęty egzekucją,
• wniosek o wyłączenie spod egzekucji - gdy osoba trzecia wykazuje, że zajęte prawo majątkowe należy do niej, a nie do dłużnika,
• wniosek o uchylenie lub ograniczenie zajęcia - gdy zajęcie jest nadmierne, obejmuje środki niepodlegające egzekucji albo dotyczy rachunku osoby niebędącej zobowiązanym,
• zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej - gdy pismo składa zobowiązany i kwestionuje np. istnienie obowiązku, jego wymagalność albo dopuszczalność egzekucji; podstawy zarzutów reguluje m.in. art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Do pisma warto dołączyć umowę majątkową małżeńską albo orzeczenie sądu ustanawiające rozdzielność, potwierdzenie daty jej powstania, umowę rachunku bankowego, historię wpływów na konto oraz dokumenty pokazujące, że środki pochodzą z majątku osobistego żony, np. z jej wynagrodzenia, działalności, darowizny, spadku lub majątku nabytego po ustanowieniu rozdzielności.

Czy można negocjować z ZUS albo urzędem skarbowym?

ZUS i urząd skarbowy nie negocjują w znaczeniu swobodnej ugody handlowej. Można jednak składać formalne wnioski przewidziane w przepisach. W sprawach składkowych mogą to być zwłaszcza wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty, odroczenie terminu płatności, umorzenie należności albo ponowne przeliczenie zadłużenia. To nie są rozmowy nieformalne, lecz postępowania prowadzone na podstawie dokumentów i oceny sytuacji majątkowej.

Jeżeli mąż twierdzi, że w okresie objętym żądaniem ZUS nie prowadził już działalności, trzeba ustalić, czy działalność została formalnie zakończona albo zawieszona, czy dokonano wyrejestrowania z ubezpieczeń, jakie deklaracje były składane i czy ZUS wydał decyzję. Sam faktyczny brak wykonywania działalności może nie wystarczyć, jeżeli w rejestrach i dokumentach nadal figurował tytuł do ubezpieczeń. Z drugiej strony błędne ustalenia ZUS można kwestionować, ale wymaga to zebrania dowodów.

Przy zaległościach sprzed wielu lat trzeba także zbadać przedawnienie. Należności z tytułu składek co do zasady przedawniają się po upływie terminu przewidzianego w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, ale bieg przedawnienia może być zawieszony lub przerwany przez określone zdarzenia, w tym działania egzekucyjne albo postępowania dotyczące należności. Dlatego nie wystarczy stwierdzić, że dług jest bardzo stary. Trzeba przeanalizować całą historię sprawy.

Jak uporządkować sprawę krok po kroku?

W podobnej sytuacji warto działać równolegle wobec organu egzekucyjnego i wobec ZUS. Organ egzekucyjny odpowiada za zajęcie rachunku, natomiast ZUS jako wierzyciel dysponuje informacjami o źródle zadłużenia, okresach składkowych, decyzjach i ewentualnych ulgach.

1. Uzyskaj dokumenty z banku i organu egzekucyjnego. Potrzebne są: zawiadomienie o zajęciu rachunku, numer tytułu wykonawczego, wskazanie wierzyciela i kwoty.
2. Sprawdź, kto jest wskazany jako zobowiązany. Jeżeli w dokumentach widnieje wyłącznie mąż, zajęcie osobistego rachunku żony wymaga pilnej reakcji.
3. Przygotuj dowody rozdzielności majątkowej. Najważniejsza jest data ustanowienia rozdzielności oraz dokument potwierdzający jej skuteczność.
4. Wykaż pochodzenie środków na rachunku. Im lepiej udokumentowane wpływy na konto, tym łatwiej wykazać, że nie są to środki dłużnika ani majątek wspólny.
5. Złóż właściwe pismo do organu. Nie należy wysyłać ogólnej prośby o zdjęcie blokady, jeżeli sprawa wymaga formalnego sprzeciwu, skargi albo wniosku o wyłączenie spod egzekucji.
6. Równolegle zażądaj wyjaśnień z ZUS. Trzeba ustalić okres, podstawę zadłużenia, decyzje, czynności przerywające lub zawieszające przedawnienie oraz możliwość ulg.

FAQ

Czy rozdzielność majątkowa zawsze chroni konto żony przed długami męża?

Nie zawsze automatycznie, ale jest bardzo ważnym argumentem. Trzeba wykazać, od kiedy obowiązuje rozdzielność, czy dług powstał przed czy po jej ustanowieniu oraz czy zajęte środki należą do majątku osobistego żony.

Czy bank może samodzielnie odmówić blokady rachunku?

Co do zasady bank wykonuje zajęcie otrzymane od organu egzekucyjnego. Spór o dopuszczalność zajęcia należy prowadzić przede wszystkim z organem egzekucyjnym, a nie z bankiem. Bank może natomiast przekazać informacje o podstawie blokady i piśmie, które otrzymał.

Czy żona odpowiada za zaległe składki ZUS męża?

Jeżeli żona nie była płatnikiem, wspólnikiem ani inną osobą odpowiedzialną na podstawie odrębnych przepisów, zasadniczo nie odpowiada swoim majątkiem osobistym za składki męża. Sporne może być jednak to, czy organ sięga do majątku wspólnego, czy do majątku osobistego żony.

Czy stary dług wobec ZUS może być przedawniony?

Może, ale nie da się tego ocenić wyłącznie po dacie powstania długu. Należy sprawdzić, czy bieg przedawnienia był zawieszony lub przerwany, czy prowadzono egzekucję, czy wydawano decyzje i czy dłużnik był prawidłowo zawiadamiany o czynnościach.

Czy można zapłacić tylko część długu i zakończyć sprawę?

Możliwe są ulgi w spłacie, w tym raty, odroczenie lub w szczególnych przypadkach umorzenie. Wymaga to jednak formalnego wniosku i wykazania sytuacji finansowej, rodzinnej oraz przyczyn, dla których zapłata całości jest niemożliwa albo nadmiernie dolegliwa.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji nie należy zakładać, że skoro organ zajął konto, to egzekucja na pewno jest prawidłowa. Jeżeli rachunek należy wyłącznie do żony, małżonkowie mają rozdzielność majątkową, a żona nie jest zobowiązana wobec ZUS, trzeba niezwłocznie zażądać dokumentów i złożyć właściwe pismo do organu egzekucyjnego. Równolegle mąż powinien wyjaśnić w ZUS podstawę zadłużenia, okresy składkowe, ewentualne decyzje oraz przedawnienie.

Najgorszym rozwiązaniem jest pozostawienie sprawy w uśpieniu. Brak odpowiedzi organu na wcześniejsze pisma nie oznacza, że egzekucja nie zostanie wznowiona albo rozszerzona. W sprawach administracyjnych liczy się formalne działanie, dowody i pilnowanie terminów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
2. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
4. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
5. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 570/08