Zmiana etatu a podstawa zasiłku macierzyńskiego

Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego

Zasiłek macierzyński jest świadczeniem z ubezpieczenia chorobowego. Przy ustalaniu jego podstawy stosuje się odpowiednio zasady przewidziane dla zasiłku chorobowego. Wynika to z ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Co do zasady podstawę wymiaru zasiłku dla pracownika stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Jeżeli zatrudnienie trwało krócej, bierze się pod uwagę pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia.

W praktyce nie chodzi o samo określenie etatu, lecz o wynagrodzenie przyjmowane do podstawy świadczenia. Wynagrodzenie to jest ustalane według zasad z ustawy zasiłkowej, z uwzględnieniem składników podlegających wliczeniu do podstawy i po potrąceniu finansowanych przez pracownika składek na ubezpieczenia społeczne.

Zmiana etatu w trakcie L4 w ciąży

Najważniejszy w opisanej sytuacji jest art. 40 ustawy zasiłkowej. Przepis ten dotyczy zmiany umowy o pracę albo innego aktu będącego podstawą zatrudnienia, polegającej na zmianie wymiaru czasu pracy. Jeżeli taka zmiana nastąpiła w miesiącu, w którym powstała niezdolność do pracy, albo w okresie miesięcy branych do ustalenia podstawy, podstawę zasiłku ustala się dla nowego wymiaru czasu pracy.

Ten przepis nie oznacza jednak, że każda późniejsza zmiana etatu obniża zasiłek. Jeżeli pracownica stała się niezdolna do pracy w czasie zatrudnienia na pełny etat, pobierała zasiłek chorobowy w ciąży, a następnie bez przerwy przeszła na zasiłek macierzyński, to późniejsze obniżenie etatu do 3/4 nie powinno samo w sobie spowodować ustalenia podstawy zasiłku macierzyńskiego od wynagrodzenia za 3/4 etatu.

Znaczenie ma także art. 43 ustawy zasiłkowej. Jeżeli między okresami pobierania zasiłków tego samego albo innego rodzaju nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż miesiąc kalendarzowy, podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się na nowo. Przy nieprzerwanym L4 do dnia porodu i przejściu na zasiłek macierzyński działa to na korzyść pracownicy.

Odpowiedź na opisaną sytuację

Jeżeli od września przebywała Pani na zwolnieniu lekarskim z powodu ciąży aż do porodu, a zmiana wymiaru czasu pracy z pełnego etatu na 3/4 nastąpiła dopiero od stycznia, czyli już po powstaniu niezdolności do pracy, zasiłek macierzyński powinien być ustalany na podstawie tej samej podstawy, która była właściwa dla wcześniejszego zasiłku chorobowego.

W takim układzie późniejsze wygaśnięcie czasowego porozumienia dotyczącego pełnego etatu nie powinno automatycznie obniżyć podstawy zasiłku macierzyńskiego do wynagrodzenia za 3/4 etatu. Decydujące jest to, że niezdolność do pracy powstała wcześniej i świadczenia następowały po sobie bez wymagającej ponownego ustalenia podstawy przerwy.

Inaczej należałoby ocenić sytuację, gdyby zmiana etatu nastąpiła przed rozpoczęciem L4 albo w miesiącu, w którym powstała niezdolność do pracy. Wtedy ZUS lub pracodawca jako płatnik zasiłku mógłby przyjąć podstawę związaną z nowym wymiarem czasu pracy.

Co zrobić, gdy zasiłek został wyliczony od 3/4 etatu?

Jeżeli świadczenie zostało obliczone od niższej podstawy, warto najpierw ustalić, kto wypłaca zasiłek: pracodawca jako płatnik zasiłków czy ZUS. Następnie należy sprawdzić zaświadczenie płatnika składek, dokumenty kadrowe, datę zmiany wymiaru czasu pracy oraz okresy pobierania zasiłku chorobowego i macierzyńskiego.

W praktyce można wystąpić o wyjaśnienie sposobu obliczenia podstawy i o korektę dokumentów, jeżeli płatnik przyjął błędne dane. Jeżeli ZUS wyda decyzję niekorzystną dla ubezpieczonej, możliwe jest odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie wskazanym w pouczeniu decyzji.

W piśmie warto opisać chronologię: od kiedy trwało L4, kiedy zmienił się etat, czy między L4 a zasiłkiem macierzyńskim była przerwa oraz jaką podstawę przyjęto do zasiłku chorobowego. Do pisma należy dołączyć dokumenty potwierdzające te okoliczności, np. aneksy, porozumienia, paski płacowe, informację o wypłaconych świadczeniach albo decyzję ZUS.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego

Stanowisko, że zmiana wymiaru czasu pracy już po rozpoczęciu pobierania świadczeń nie musi prowadzić do ponownego ustalenia podstawy, znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

W wyroku z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt I UK 268/15, Sąd Najwyższy wskazał, że zwiększenie wymiaru czasu pracy w okresie wypłacania zasiłku macierzyńskiego nie wpływa na podstawę obliczenia tego zasiłku. Istotne jest powiązanie wysokości świadczeń z wysokością składek opłacanych przed powstaniem prawa do świadczenia.

Podobnie w wyroku z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt II UK 206/15, Sąd Najwyższy podkreślił, że podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się według art. 40 ustawy zasiłkowej, gdy zmiana wymiaru czasu pracy następuje w trakcie nieprzerwanego pobierania zasiłków tego samego albo innego rodzaju.

FAQ

Czy zasiłek macierzyński zawsze liczy się z 12 miesięcy przed porodem?

Nie zawsze. Przy zasiłku macierzyńskim po wcześniejszym L4 w ciąży znaczenie ma podstawa ustalona dla zasiłku chorobowego oraz zasada nieustalania podstawy na nowo, jeżeli między świadczeniami nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż miesiąc kalendarzowy.

Czy obniżenie etatu w trakcie zwolnienia lekarskiego obniży zasiłek macierzyński?

Co do zasady nie, jeżeli niezdolność do pracy powstała wcześniej, L4 trwało nieprzerwanie do porodu, a zasiłek macierzyński rozpoczął się bez przerwy wymagającej ponownego ustalenia podstawy.

Kiedy art. 40 ustawy zasiłkowej może obniżyć podstawę świadczenia?

Przepis może mieć znaczenie, gdy zmiana wymiaru czasu pracy nastąpiła przed powstaniem niezdolności do pracy albo w miesiącu, w którym ta niezdolność powstała. Wtedy podstawa może być ustalana według wynagrodzenia dla nowego wymiaru czasu pracy.

Co zrobić, jeśli ZUS albo pracodawca przyjął zaniżoną podstawę?

Należy poprosić o wyjaśnienie sposobu obliczenia świadczenia i sprawdzić dokumenty przekazane do ZUS. Jeżeli błąd wynika z dokumentów płatnika, potrzebna może być korekta. W razie decyzji ZUS można rozważyć odwołanie w terminie wskazanym w pouczeniu.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji zasiłek macierzyński powinien być co do zasady wyliczony na podstawie wynagrodzenia właściwego dla okresu sprzed powstania niezdolności do pracy, czyli z uwzględnieniem pełnego etatu, jeżeli właśnie w takim wymiarze pracownica była zatrudniona w chwili rozpoczęcia L4. Późniejsza zmiana na 3/4 etatu, dokonana już w trakcie zwolnienia i przed porodem, nie powinna automatycznie obniżać podstawy zasiłku macierzyńskiego.

Każdorazowo trzeba jednak sprawdzić daty, ciągłość świadczeń i dokumenty kadrowo-płacowe. To one przesądzają, czy podstawę należy pozostawić bez zmian, czy ustalić ją ponownie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt I UK 268/15
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt II UK 206/15

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.