Praca w Niemczech a minimalna emerytura w Polsce

Czy ZUS doliczy lata pracy w Niemczech?

Tak, niemieckie okresy ubezpieczenia mogą zostać uwzględnione przez ZUS, ale nie w każdym celu i nie automatycznie. Zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz przy obliczaniu ich wysokości uwzględnia się okresy ubezpieczenia za granicą, jeżeli tak stanowią umowy międzynarodowe albo przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W relacjach między Polską a Niemcami podstawowe znaczenie mają przepisy unijne. Ich praktyczny skutek jest taki, że ZUS nie powinien oceniać polskiego stażu w całkowitym oderwaniu od okresów ubezpieczenia przebytych w innym państwie UE. Jeżeli okresy z Niemiec są potrzebne do spełnienia warunku stażu, ZUS może je zsumować z okresami polskimi, o ile zostaną urzędowo potwierdzone przez niemiecką instytucję ubezpieczeniową.

Trzeba jednak odróżnić dwie kwestie: nabycie prawa do emerytury oraz wysokość świadczenia. W przypadku tzw. nowej emerytury, czyli emerytury obliczanej na zasadach kapitałowych dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., niemieckie lata co do zasady nie zwiększają bezpośrednio polskiego kapitału emerytalnego. Polska emerytura jest liczona przede wszystkim z polskich składek i kapitału początkowego, natomiast za niemieckie okresy może przysługiwać odrębne świadczenie z Niemiec.

Minimalna emerytura a staż z Polski i Niemiec

Osoba, która osiągnęła powszechny wiek emerytalny, może otrzymać polską emeryturę nawet przy krótkim polskim stażu, jeżeli posiada środki zapisane na koncie emerytalnym w ZUS albo inny okres ubezpieczenia pozwalający ustalić świadczenie. Inaczej wygląda sprawa podwyższenia świadczenia do kwoty najniższej emerytury.

Do gwarancji najniższej emerytury wymagany jest odpowiedni staż ubezpieczeniowy: zasadniczo 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny. Przy ustalaniu tego stażu uwzględnia się okresy składkowe oraz okresy nieskładkowe, ale okresy nieskładkowe mogą być zaliczone tylko w zakresie nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych.

Jeżeli z samych polskich okresów wynika jedynie 6 lat składkowych i 6 lat nieskładkowych, to do limitu okresów nieskładkowych można zaliczyć tylko część tych okresów, ponieważ obowiązuje ograniczenie do jednej trzeciej okresów składkowych. Ostateczne wyliczenie powinien jednak zrobić ZUS na podstawie pełnej dokumentacji.

Jeżeli niemieckie 10 lat okaże się okresem ubezpieczenia emerytalnego, ZUS powinien zbadać, czy po zsumowaniu okresów polskich i niemieckich spełniony jest warunek stażu wymagany do dopłaty do najniższej emerytury. Nie oznacza to jeszcze, że dopłata zawsze zostanie wypłacona w pełnej wysokości. ZUS bierze pod uwagę także świadczenia przysługujące z innych państw, w tym ewentualną emeryturę niemiecką.

Minijob w Niemczech – kiedy może zostać zaliczony?

Najważniejsze jest nie samo określenie „minijob”, lecz to, czy w konkretnym okresie dana praca była objęta niemieckim ubezpieczeniem emerytalnym. W Niemczech zasady dotyczące minijobów zmieniały się, a w niektórych przypadkach pracownik mógł być zwolniony z części obowiązków składkowych albo zrezygnować z pełnego ubezpieczenia emerytalnego.

Jeżeli od minijobu były odprowadzane składki emerytalne i niemiecka instytucja potwierdzi ten okres jako okres ubezpieczenia, ZUS powinien uwzględnić go przy koordynacji świadczeń. Jeżeli natomiast praca nie dawała okresu ubezpieczenia emerytalnego albo była potwierdzona tylko w ograniczonym zakresie, jej znaczenie dla polskiej minimalnej emerytury może być mniejsze.

W praktyce ZUS nie opiera się wyłącznie na umowie o pracę, paskach wypłat czy prywatnym zaświadczeniu od pracodawcy. Kluczowe jest potwierdzenie okresów przez właściwą instytucję niemiecką w procedurze międzynarodowej.

Jak złożyć wniosek o emeryturę z okresami niemieckimi?

Wniosek można złożyć w ZUS, wskazując, że część okresów ubezpieczenia została przebyta w Niemczech. ZUS powinien uruchomić procedurę wymiany informacji z niemiecką instytucją ubezpieczeniową. Nie trzeba samodzielnie występować do niemieckiego organu o polską decyzję, ale warto dołączyć wszystkie dokumenty, które ułatwią identyfikację okresów.

Przydatne mogą być w szczególności: niemieckie numery ubezpieczeniowe, dokumenty od pracodawców, zestawienia wynagrodzeń, zaświadczenia o ubezpieczeniu, decyzje lub informacje z niemieckiego systemu emerytalnego oraz dokumenty potwierdzające okresy pracy w Polsce.

Jeżeli niemieckich okresów jest ponad rok, najczęściej nie będą one „zamienione” na polskie składki. Mogą natomiast skutkować ustaleniem prawa do części świadczenia z Niemiec, jeżeli spełnione są warunki niemieckiego systemu. Polska i niemiecka instytucja ustalają swoje świadczenia według własnych przepisów, z uwzględnieniem zasad koordynacji.

Co w opisanej sytuacji?

Przy wieku 60 lat kobieta może złożyć wniosek o polską emeryturę. Jeżeli ma w Polsce 6 lat składkowych i 6 lat nieskładkowych, a dodatkowo 10 lat ubezpieczenia emerytalnego w Niemczech, ZUS powinien zbadać łączny staż z uwzględnieniem okresów niemieckich. Dla dopłaty do najniższej emerytury zasadnicze znaczenie ma osiągnięcie 20 lat wymaganego stażu po zastosowaniu limitu okresów nieskładkowych.

Możliwy jest więc scenariusz, w którym niemieckie okresy pomogą wykazać wymagany staż. Możliwy jest też scenariusz przeciwny: po ograniczeniu okresów nieskładkowych albo po zakwestionowaniu części niemieckiego minijobu wymagany staż nadal nie zostanie osiągnięty. Ostateczna ocena zależy od dokumentów oraz potwierdzenia okresów przez niemiecką instytucję.

Jeżeli ZUS przyzna polską emeryturę niższą od najniższej emerytury, powinien ocenić, czy przysługuje podwyższenie. Przy świadczeniach międzynarodowych znaczenie może mieć również to, czy i w jakiej wysokości zostanie przyznana emerytura z Niemiec.

FAQ

Czy ZUS doliczy 10 lat minijobu w Niemczech do stażu?

Może doliczyć, jeżeli był to okres niemieckiego ubezpieczenia emerytalnego i zostanie potwierdzony przez właściwą niemiecką instytucję. Sam fakt wykonywania minijobu nie przesądza jeszcze o zaliczeniu całego okresu.

Czy niemieckie lata zwiększą wysokość polskiej emerytury?

Zwykle nie zwiększają bezpośrednio polskiej emerytury obliczanej z polskich składek. Mogą natomiast mieć znaczenie dla spełnienia warunku stażu do dopłaty do najniższej emerytury oraz dla ustalenia odrębnego świadczenia z Niemiec.

Czy przy 6 latach składkowych i 6 nieskładkowych ZUS zaliczy cały polski staż?

Nie zawsze. Okresy nieskładkowe uwzględnia się tylko do wysokości jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. Dlatego przy krótkim stażu składkowym część okresów nieskładkowych może nie zostać zaliczona do wymaganego stażu.

Czy trzeba składać osobny wniosek w Niemczech?

Wniosek można złożyć w ZUS i wskazać okresy niemieckie. ZUS powinien przekazać informacje w ramach procedury międzynarodowej. W praktyce warto jednak zgromadzić niemieckie dokumenty i numery ubezpieczeniowe, bo przyspiesza to postępowanie.

Co zrobić, gdy ZUS odmówi dopłaty do najniższej emerytury?

Należy dokładnie sprawdzić uzasadnienie decyzji: jakie okresy zaliczono, jakie pominięto i czy zastosowano limit okresów nieskładkowych. Od decyzji ZUS można wnieść odwołanie w terminie wskazanym w pouczeniu decyzji.

Podsumowanie

Niemieckie okresy ubezpieczenia mogą być bardzo ważne dla osoby, która w Polsce ma zbyt krótki staż do gwarancji najniższej emerytury. Nie działają jednak jak zwykłe „dopisanie” lat do polskiego konta w ZUS. Najpierw trzeba ustalić, czy minijob był objęty niemieckim ubezpieczeniem emerytalnym, następnie poczekać na potwierdzenie okresów przez niemiecką instytucję, a dopiero potem ocenić, czy łączny staż spełnia warunki do dopłaty.

W opisanej sytuacji warto złożyć wniosek o emeryturę w ZUS i wyraźnie wskazać okresy pracy w Niemczech. Równocześnie dobrze jest przygotować dokumenty dotyczące minijobu, ponieważ od ich treści może zależeć, czy okres zostanie uwzględniony i czy będzie miał wpływ na prawo do minimalnego świadczenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118
2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego
3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.