Zwolnienie lekarskie przedsiębiorcy a składki ZUS

Kiedy przedsiębiorca ma prawo do zasiłku chorobowego?

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą może otrzymać zasiłek chorobowy, jeżeli podlega ubezpieczeniu chorobowemu i spełnia ustawowe warunki. W przypadku przedsiębiorcy ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne, dlatego znaczenie ma m.in. prawidłowe zgłoszenie do tego ubezpieczenia oraz terminowe opłacanie należnych składek.

Standardowy okres zasiłkowy wynosi 182 dni. Dłuższy, 270-dniowy okres dotyczy niezdolności do pracy spowodowanej gruźlicą albo przypadającej w czasie ciąży. Jeżeli przedsiębiorca wykorzysta pełny okres zasiłkowy, dalsze zwolnienia lekarskie nie oznaczają automatycznie prawa do kolejnego zasiłku.

W opisanej sytuacji kluczowe jest to, że po 182 dniach choroby przerwa między zwolnieniami wyniosła tylko 3 dni. Zgodnie z aktualnym brzmieniem ustawy zasiłkowej do jednego okresu zasiłkowego wlicza się poprzednie okresy niezdolności do pracy, jeżeli przerwa pomiędzy nimi nie przekroczyła 60 dni. Obecnie nie rozstrzyga już samo to, czy druga choroba była tą samą chorobą, czy inną.

Jeżeli więc po 3 dniach powstała kolejna niezdolność do pracy, ZUS może uznać, że nie rozpoczął się nowy okres zasiłkowy. Skoro wcześniejszy okres 182 dni został już wyczerpany, odmowa dalszego zasiłku chorobowego może być zgodna z przepisami. Wyjątki trzeba oceniać na podstawie pełnej dokumentacji medycznej i decyzji ZUS.

Renta a świadczenie rehabilitacyjne

Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego nadal jest niezdolny do pracy, ale dalsze leczenie albo rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy. Świadczenie to może być przyznane na okres niezbędny do odzyskania zdolności do pracy, nie dłużej niż przez 12 miesięcy.

Ustawa przewiduje jednak istotne wyłączenia. Świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje m.in. osobie uprawnionej do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy. Jeżeli więc przedsiębiorca jest rencistą w tym znaczeniu, ZUS może odmówić świadczenia rehabilitacyjnego niezależnie od tego, czy dalsze leczenie medycznie rokowałoby poprawę.

Renta nie musi natomiast sama w sobie wykluczać prawa do zasiłku chorobowego z działalności gospodarczej, jeżeli przedsiębiorca podlega ubezpieczeniu chorobowemu i spełnia warunki do tego zasiłku. W praktyce trzeba więc oddzielić dwie kwestie: prawo do zasiłku chorobowego oraz prawo do świadczenia rehabilitacyjnego.

Czy na L4 trzeba płacić składki ZUS?

Samo zwolnienie lekarskie nie powoduje automatycznego zwolnienia z obowiązku opłacania składek z działalności. Przedsiębiorca może proporcjonalnie obniżyć najniższą podstawę wymiaru składek społecznych za część miesiąca objętą niezdolnością do pracy tylko wtedy, gdy z tego tytułu spełnia warunki do przyznania zasiłku chorobowego.

Jeżeli ZUS odmówił prawa do zasiłku, przedsiębiorca nie może rozliczyć tego okresu tak, jakby zasiłek przysługiwał. W konsekwencji ZUS może żądać korekty deklaracji rozliczeniowych i zapłaty zaległych składek wraz z odsetkami. Takie stanowisko jest zgodne z utrwaloną praktyką oraz orzecznictwem, w tym z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2008 r., sygn. akt I UK 208/07.

Inaczej mówiąc: e-ZLA potwierdza niezdolność do pracy, ale nie zastępuje decyzji o prawie do zasiłku. Jeżeli nie ma prawa do zasiłku, nie ma też podstaw do wykazania zerowych składek społecznych za miesiące choroby tylko dlatego, że przedsiębiorca faktycznie nie pracował.

Trzeba też pamiętać, że składka zdrowotna rządzi się odrębnymi zasadami i nie jest obniżana w taki sam sposób jak składki społeczne. Jej wysokość zależy m.in. od formy opodatkowania i rozliczenia działalności. Dlatego korekty należy sprawdzić oddzielnie dla składek społecznych, zdrowotnych oraz składek za pracowników.

Co zrobić po wezwaniu albo decyzji ZUS?

Najpierw trzeba ustalić, czy ZUS doręczył formalną decyzję, czy jedynie wezwanie do złożenia korekt. To ważne, ponieważ od decyzji przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, wnoszone za pośrednictwem ZUS. Termin na odwołanie wynosi zasadniczo miesiąc od doręczenia decyzji i powinien wynikać z pouczenia.

Przy ustalaniu podstawy świadczeń trzeba uwzględniać także dodatkowe przychody objęte ubezpieczeniem; szczególne skutki dla składek i zasiłków ma umowa-zlecenie u własnego pracodawcy.

Jeżeli ZUS przesłał tylko wezwanie do korekty, warto wystąpić o pisemne wyjaśnienie podstaw żądania albo o wydanie decyzji, jeżeli sprawa dotyczy prawa do świadczenia lub obowiązku zapłaty składek. Bez decyzji trudniej uruchomić kontrolę sądową stanowiska ZUS.

W odwołaniu należy wskazać, z czym przedsiębiorca się nie zgadza: z odmową zasiłku, z odmową świadczenia rehabilitacyjnego, z wyliczeniem okresu zasiłkowego albo z obowiązkiem dopłaty składek. Do pisma warto dołączyć decyzje ZUS, zaświadczenia lekarskie, historię e-ZLA, deklaracje rozliczeniowe, potwierdzenia opłacenia składek i korespondencję z ZUS.

Jeżeli po analizie okaże się, że ZUS ma rację co do braku prawa do zasiłku, praktycznym rozwiązaniem może być złożenie korekt i jednoczesne wystąpienie z wnioskiem o rozłożenie zaległości na raty. Wniosek o raty nie kwestionuje samej decyzji, ale może pomóc ograniczyć jednorazowe obciążenie finansowe.

Działalność z pracownikami a zawieszenie firmy

Argument, że przedsiębiorca nie mógł faktycznie pracować i musiał zamknąć część firmy, nie zawsze ma znaczenie dla składek. Dla ZUS istotne jest przede wszystkim to, czy działalność pozostawała aktywna, czy przedsiębiorca podlegał ubezpieczeniom oraz czy przysługiwał mu zasiłek chorobowy.

Zatrudnianie pracowników może utrudniać albo wykluczać praktyczne zawieszenie działalności, ale nie tworzy automatycznego zwolnienia ze składek właściciela. Składki za pracowników należy rozliczać niezależnie od choroby przedsiębiorcy. Zamknięcie oddziału, brak przychodów lub konieczność ponoszenia czynszu mogą mieć znaczenie ekonomiczne, lecz co do zasady nie zastępują przesłanek ustawowych do obniżenia składek.

Po okresie choroby wysokość bieżących składek przedsiębiorcy nadal zależy od jego tytułu i ewentualnych ulg; jeśli spełnia warunki, znaczenie może mieć Mały ZUS Plus – warunki, limit przychodu i zgłoszenie.

FAQ

Czy inna choroba po 182 dniach daje nowy okres zasiłkowy?

Nie zawsze. Przy aktualnych zasadach zasadnicze znaczenie ma długość przerwy między okresami niezdolności do pracy. Jeżeli przerwa nie przekracza 60 dni, poprzednie okresy co do zasady wlicza się do jednego okresu zasiłkowego, nawet gdy kolejna choroba ma inną przyczynę.

Czy rencista prowadzący firmę może dostać zasiłek chorobowy?

Może, jeżeli z działalności podlega ubezpieczeniu chorobowemu i spełnia warunki do zasiłku. Renta nie jest tym samym co świadczenie rehabilitacyjne. To świadczenie rehabilitacyjne jest co do zasady wyłączone dla osoby uprawnionej do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Czy e-ZLA wystarczy, aby wykazać zerowe składki?

Nie. Zwolnienie lekarskie potwierdza niezdolność do pracy, ale obniżenie składek społecznych zależy od prawa do zasiłku chorobowego. Jeżeli ZUS odmówił zasiłku, może żądać korekty deklaracji i dopłaty składek.

Czy warto odwołać się od decyzji ZUS?

Warto rozważyć odwołanie, jeżeli są podstawy do kwestionowania wyliczenia okresu zasiłkowego, podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, terminowości składek albo samego rozliczenia zaległości. Odwołanie wnosi się do sądu za pośrednictwem ZUS, zwykle w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.

Co zrobić, gdy składki są należne, ale przedsiębiorca nie ma środków?

Po ustaleniu, że zaległość rzeczywiście istnieje, można złożyć korekty i wystąpić do ZUS o ulgę w spłacie, np. rozłożenie należności na raty. Trzeba jednak pilnować terminów odwoławczych, bo wniosek o raty nie zastępuje odwołania od decyzji.

Podsumowanie

W opisanym stanie faktycznym ZUS może mieć podstawy do odmowy dalszego zasiłku chorobowego, jeżeli po wykorzystaniu 182 dni przerwa wyniosła tylko 3 dni. Przy tak krótkiej przerwie kolejna niezdolność do pracy zasadniczo nie otwiera nowego okresu zasiłkowego. Skoro nie przysługuje zasiłek, przedsiębiorca nie może rozliczyć miesięcy choroby jako okresów z zerowymi składkami społecznymi.

Jednocześnie jako rencista przedsiębiorca musi liczyć się z odmową świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli ma prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Najważniejsze jest teraz sprawdzenie, czy ZUS wydał formalną decyzję, czy tylko wezwanie do korekty. Od decyzji można się odwołać, a jeżeli zaległość jest bezsporna, warto rozważyć korekty oraz wniosek o raty.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636
2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2008 r., sygn. akt I UK 208/07
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2019 r., sygn. akt II UK 531/17

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.