Zwolnienie lekarskie przedsiębiorcy a składki ZUS

Spóźniona składka nie wyłącza ubezpieczenia, ale zadłużenie może zablokować zasiłek

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą może otrzymać zasiłek chorobowy, jeżeli podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i spełnia pozostałe ustawowe warunki. Co do zasady przy dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym obowiązuje 90-dniowy okres wyczekiwania, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. Znaczenie ma też prawidłowe zgłoszenie do ubezpieczenia.

Od 1 stycznia 2022 r. nie obowiązuje już dawna zasada, zgodnie z którą nieopłacenie składki w terminie automatycznie powodowało ustanie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Spóźniona wpłata za okres od 2022 r. nie wymaga więc przywracania ubezpieczenia na dawnych zasadach. Jeżeli problem dotyczy faktycznego zgłoszenia do ubezpieczenia, przydatne jest także omówienie opóźnionego zgłoszenia do ZUS a zasiłku chorobowego.

Trzeba jednak oddzielić samo podleganie ubezpieczeniu od wypłaty świadczenia przy zadłużeniu. Zgodnie z art. 2a ustawy zasiłkowej, jeżeli w dniu powstania prawa do świadczenia przedsiębiorca ma zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przekraczające 1% minimalnego wynagrodzenia za pracę, zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, zasiłek macierzyński i zasiłek opiekuńczy nie przysługują do czasu spłaty całego zadłużenia. Zadłużenie nieprzekraczające tego progu nie blokuje świadczenia na podstawie art. 2a.

Jeżeli całe zadłużenie zostanie uregulowane w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania prawa do świadczenia, świadczenie przysługuje za cały należny okres. Jeżeli spłata nastąpi dopiero po upływie 6 miesięcy, prawo do świadczenia za okres sprzed dnia spłaty przedawnia się; jeżeli okres świadczenia nadal trwa, prawo może powstać od dnia spłaty po spełnieniu pozostałych warunków. Termin 6 miesięcy liczy się od dnia powstania prawa do świadczenia, a nie od dnia otrzymania wezwania czy decyzji ZUS.

Okres zasiłkowy 182 lub 270 dni i zasada 60 dni przerwy

Standardowy okres zasiłkowy wynosi 182 dni. Dłuższy, 270-dniowy okres dotyczy niezdolności do pracy spowodowanej gruźlicą albo przypadającej w czasie ciąży. Jeżeli przedsiębiorca wykorzysta pełny okres zasiłkowy, dalsze zwolnienia lekarskie nie oznaczają automatycznie prawa do kolejnego zasiłku.

Do jednego okresu zasiłkowego wlicza się poprzednie okresy niezdolności do pracy, jeżeli przerwa pomiędzy nimi nie przekroczyła 60 dni. Nie rozstrzyga już samo to, czy kolejna niezdolność wynika z tej samej czy z innej choroby. Ustawa przewiduje odrębny wyjątek dotyczący niezdolności do pracy występującej w trakcie ciąży po przerwie.

W opisanej sytuacji po wykorzystaniu 182 dni choroby przerwa między zwolnieniami wyniosła tylko 3 dni. Co do zasady ZUS może więc uznać, że nie rozpoczął się nowy okres zasiłkowy. Jeżeli wcześniejsze 182 dni zostały już wyczerpane, odmowa dalszego zasiłku chorobowego może być prawidłowa niezależnie od tego, że kolejne zwolnienie dotyczyło innej choroby.

Czy na L4 trzeba płacić składki ZUS?

Samo zwolnienie lekarskie nie powoduje automatycznego zwolnienia z obowiązku opłacania składek z działalności. Zgodnie z art. 18 ust. 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zasady proporcjonalnego zmniejszenia najniższej podstawy wymiaru składek społecznych stosuje się przy niezdolności do pracy, jeżeli ubezpieczony spełnia warunki do przyznania zasiłku.

Mechanizm ten dotyczy najniższej podstawy wymiaru składek społecznych. Samo e-ZLA potwierdza niezdolność do pracy, ale nie przesądza jeszcze o prawie do zasiłku. Jeżeli ZUS odmówił zasiłku z powodu wyczerpania okresu zasiłkowego albo z innej przyczyny, której nie można usunąć dla danego okresu, przedsiębiorca nie może rozliczyć tego okresu tak, jakby zasiłek przysługiwał. ZUS może wtedy żądać korekty dokumentów rozliczeniowych oraz zapłaty należnych składek wraz z odsetkami.

Inaczej trzeba ocenić sytuację, gdy jedyną przeszkodą w wypłacie jest zadłużenie z art. 2a ustawy zasiłkowej. Takie zadłużenie nie oznacza ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Jeżeli zostanie w całości spłacone w terminie 6 miesięcy i prawo do świadczenia zostanie potwierdzone za cały okres, rozliczenia składkowe mogą wymagać odpowiedniej korekty. Nie należy więc utożsamiać odmowy lub wstrzymania wypłaty z powodu zadłużenia z definitywnym brakiem ubezpieczenia.

Jeżeli przedsiębiorca korzysta z obniżonej podstawy składek, osobno wyjaśniamy zasady w materiale Preferencyjny ZUS a zasiłek chorobowy.

Składka zdrowotna rządzi się odrębnymi zasadami i nie podlega proporcjonalnemu obniżeniu tylko dlatego, że przedsiębiorca przebywa na L4 lub pobiera zasiłek chorobowy. Jej wysokość należy ustalać według zasad właściwych dla danej formy opodatkowania i sytuacji przedsiębiorcy.

Renta a świadczenie rehabilitacyjne

Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego nadal jest niezdolny do pracy, ale dalsze leczenie albo rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy. Świadczenie może być przyznane na okres niezbędny do odzyskania zdolności do pracy, nie dłużej niż przez 12 miesięcy.

Ustawa przewiduje jednak wyłączenia. Świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje m.in. osobie uprawnionej do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy. Jeżeli więc przedsiębiorca ma ustalone prawo do takiej renty, ZUS może odmówić świadczenia rehabilitacyjnego niezależnie od rokowań medycznych. Nie każda renta jest jednak tym samym świadczeniem; trzeba ustalić jej dokładny rodzaj.

Renta z tytułu niezdolności do pracy nie musi natomiast sama w sobie wykluczać prawa do zasiłku chorobowego z działalności gospodarczej, jeżeli przedsiębiorca podlega ubezpieczeniu chorobowemu i spełnia warunki do zasiłku. Trzeba więc oddzielić prawo do zasiłku chorobowego od prawa do świadczenia rehabilitacyjnego.

Co zrobić po wezwaniu albo decyzji ZUS?

Najpierw trzeba ustalić, czy ZUS doręczył formalną decyzję, czy jedynie wezwanie do złożenia korekt. Od decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, wnoszone za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję. Termin wynosi co do zasady miesiąc od dnia doręczenia decyzji i powinien być wskazany w pouczeniu.

Przy analizie sprawy warto rozdzielić cztery kwestie:

• czy przedsiębiorca był prawidłowo zgłoszony do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i czy upłynął wymagany okres wyczekiwania;
• czy okres zasiłkowy 182 albo 270 dni został prawidłowo policzony, w tym z uwzględnieniem zasady 60 dni;
• czy w dniu powstania prawa do świadczenia istniało zadłużenie z tytułu składek społecznych przekraczające 1% minimalnego wynagrodzenia i czy nadal można spłacić je w terminie 6 miesięcy;
• czy żądana przez ZUS korekta składek odpowiada rzeczywistemu okresowi, za który zasiłek nie przysługuje.

Jeżeli ZUS przesłał tylko wezwanie do korekty, a przedsiębiorca kwestionuje podstawę żądania, warto wystąpić o pisemne wyjaśnienie i w razie potrzeby o wydanie decyzji w kwestii spornej. Bez formalnej decyzji trudniej uruchomić sądową kontrolę stanowiska ZUS.

Do odwołania lub wyjaśnień warto dołączyć decyzje i pisma ZUS, historię e-ZLA, dokumenty zgłoszeniowe, deklaracje i raporty rozliczeniowe, potwierdzenia wpłat oraz dane pozwalające ustalić stan zadłużenia na dzień powstania prawa do świadczenia. Jeżeli problem dotyczy rzeczywistej przerwy w ubezpieczeniu, pomocne jest omówienie skutków przerwy w ubezpieczeniu ZUS.

Jeżeli po analizie okaże się, że należność składkowa rzeczywiście istnieje i nie ma podstaw do jej zakwestionowania, można rozważyć korekty oraz wniosek o ulgę w spłacie, np. rozłożenie należności na raty. Taki wniosek nie zastępuje jednak odwołania od decyzji i nie zatrzymuje terminu do jego wniesienia.

Działalność z pracownikami a zawieszenie firmy

Argument, że przedsiębiorca z powodu choroby faktycznie nie mógł pracować albo musiał zamknąć część firmy, nie zastępuje przesłanek do zasiłku ani do obniżenia składek. Dla ZUS znaczenie ma m.in. to, czy działalność pozostawała aktywna, czy przedsiębiorca podlegał ubezpieczeniom i czy spełniał warunki do świadczenia.

Co do zasady przedsiębiorca może zawiesić działalność, jeżeli nie zatrudnia pracowników. Ustawa pozwala na zawieszenie także w określonych przypadkach, gdy zatrudnieni pracownicy korzystają wyłącznie ze wskazanych urlopów związanych z rodzicielstwem lub opieką. Sama choroba właściciela, brak przychodów, zamknięcie oddziału czy ponoszenie kosztów stałych nie powodują automatycznego ustania obowiązków składkowych. Składki za pracowników rozlicza się niezależnie od choroby przedsiębiorcy.

FAQ

Czy spóźniona składka wyłącza dobrowolne ubezpieczenie chorobowe przedsiębiorcy?

Nie, jeżeli chodzi o okresy od 1 stycznia 2022 r. Samo opłacenie składki po terminie nie powoduje już automatycznego ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Nie stosuje się więc dawnego mechanizmu przywracania terminu do opłacenia składki za bieżące okresy.

Co się dzieje, gdy zadłużenie przekracza 1% minimalnego wynagrodzenia?

Jeżeli takie zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne istnieje w dniu powstania prawa do świadczenia, przedsiębiorcy nie przysługuje zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, zasiłek macierzyński ani opiekuńczy do czasu spłaty całego zadłużenia.

Ile czasu jest na spłatę zadłużenia, aby odzyskać świadczenie za cały okres?

Całe zadłużenie trzeba uregulować w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania prawa do świadczenia. Wtedy świadczenie przysługuje za cały należny okres. Po upływie 6 miesięcy prawo do świadczenia za okres sprzed dnia spłaty przedawnia się.

Czy e-ZLA wystarczy, aby obniżyć składki społeczne?

Nie. Zwolnienie lekarskie potwierdza niezdolność do pracy, ale proporcjonalne obniżenie najniższej podstawy składek społecznych zależy od spełnienia warunków do przyznania zasiłku. Przy sporze z ZUS trzeba najpierw ustalić przyczynę odmowy lub wstrzymania świadczenia.

Czy inna choroba po 182 dniach daje nowy okres zasiłkowy?

Nie zawsze. Jeżeli przerwa między okresami niezdolności do pracy nie przekracza 60 dni, poprzednie okresy co do zasady wlicza się do tego samego okresu zasiłkowego, nawet gdy kolejna choroba ma inną przyczynę. Ustawa przewiduje szczególny wyjątek dotyczący niezdolności do pracy w czasie ciąży.

Czy rencista prowadzący firmę może dostać zasiłek chorobowy?

Może, jeżeli z działalności podlega ubezpieczeniu chorobowemu i spełnia wszystkie warunki do zasiłku. Inaczej jest ze świadczeniem rehabilitacyjnym, które co do zasady nie przysługuje osobie uprawnionej do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Co wynika z opisanej sytuacji?

Jeżeli przedsiębiorca wykorzystał 182 dni okresu zasiłkowego, a kolejne zwolnienie rozpoczęło się po zaledwie 3 dniach przerwy, ZUS może prawidłowo uznać, że nowy okres zasiłkowy się nie rozpoczął. W takim przypadku brak prawa do zasiłku oznacza również brak podstaw do obniżenia najniższej podstawy składek społecznych za ten okres tylko na podstawie e-ZLA.

Jeżeli natomiast ZUS powołuje się na zaległe składki, trzeba sprawdzić sprawę odrębnie. Spóźniona wpłata od 2022 r. nie powoduje automatycznej utraty dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, a zadłużenie przekraczające próg z art. 2a może zostać usunięte przez pełną spłatę. Dla zachowania prawa do świadczenia za cały okres istotny jest 6-miesięczny termin liczony od dnia powstania prawa do świadczenia. Osoba uprawniona do renty z tytułu niezdolności do pracy musi dodatkowo liczyć się z wyłączeniem prawa do świadczenia rehabilitacyjnego.