Praca za granicą na polskiej emeryturze – ZUS, limity, A1, podatki i składki

Praca za granicą a polski ZUS

Sam wyjazd do pracy za granicę nie powoduje utraty polskiej emerytury. Trzeba jednak ustalić, jakiego rodzaju świadczenie jest pobierane oraz czy emeryt osiągnął już powszechny wiek emerytalny. Dopiero wtedy można ocenić, czy zagraniczne zarobki mogą wpływać na wypłatę świadczenia.

ZUS uwzględnia przy stosowaniu zasad zmniejszania i zawieszania świadczeń również przychód z działalności wykonywanej za granicą. Nie można więc przyjąć, że praca we Francji, Niemczech, Holandii czy Wielkiej Brytanii pozostaje dla ZUS bez znaczenia tylko dlatego, że wynagrodzenie wypłaca zagraniczny pracodawca. Szerszy przykład dotyczący okresów ubezpieczenia przedstawia materiał Praca we Francji a emerytura w Polsce.

Inaczej wygląda sytuacja osoby, która ma ustalone prawo do zwykłej emerytury i ukończyła powszechny wiek emerytalny. W takim przypadku wysokość zarobków osiąganych po przyznaniu świadczenia co do zasady nie powoduje jego zmniejszenia ani zawieszenia. Emeryt może więc podjąć zatrudnienie również za granicą i nie obowiązują go progi 70% i 130% przeciętnego wynagrodzenia.

Nie należy jednak mylić tej zasady z odrębnym wymogiem dotyczącym rozwiązania stosunku pracy. Jeżeli osoba nabywa prawo do emerytury, ale nadal bez rozwiązania umowy pracuje u tego samego pracodawcy, u którego była zatrudniona bezpośrednio przed nabyciem prawa do świadczenia, zastosowanie może mieć art. 103a ustawy emerytalnej. W określonych sytuacjach dotyczy to również zatrudnienia u pracodawcy zagranicznego. Dopiero po rozwiązaniu takiego stosunku pracy można wystąpić o podjęcie wypłaty świadczenia, a później ponownie się zatrudnić.

Przy zatrudnieniu w Niemczech trzeba zatem oddzielić prawo do pobierania polskiej emerytury od zasad ubezpieczenia wynikających z nowej pracy. Szczególnym przypadkom poświęcony jest także poradnik Emerytura z Polski a praca w Niemczech.

Koordynacja świadczeń w UE, EOG i relacjach z Wielką Brytanią

W państwach Unii Europejskiej, Islandii, Liechtensteinie, Norwegii i Szwajcarii obowiązują zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ich celem nie jest stworzenie jednej europejskiej emerytury, lecz takie powiązanie systemów krajowych, aby migracja zarobkowa nie prowadziła do utraty okresów ubezpieczenia.

Podstawową zasadą jest podleganie ustawodawstwu tylko jednego państwa w tym samym czasie. Przy zwykłym zatrudnieniu wykonywanym w jednym państwie najczęściej właściwy jest system państwa, w którym praca jest faktycznie wykonywana. Wyjątki dotyczą między innymi pracowników delegowanych, osób wykonujących pracę równocześnie w kilku państwach oraz niektórych grup szczególnych.

Koordynacja ma także znaczenie przy ustalaniu prawa do emerytury. Okresy ubezpieczenia przebyte w różnych państwach mogą – w zakresie wymaganym przez przepisy – zostać zsumowane przy badaniu, czy dana osoba spełnia warunki do świadczenia. Nie oznacza to jednak przeniesienia zagranicznych składek do ZUS.

Co do zasady każde państwo ustala i wypłaca własne świadczenie za okresy podlegania jego systemowi. Osoba, która pracowała przykładowo w Polsce, Niemczech i Francji, może więc po spełnieniu warunków otrzymywać odrębne świadczenia z poszczególnych państw.

W przypadku Wielkiej Brytanii trzeba uwzględnić Brexit. Dla części osób i okresów nadal znaczenie mają przepisy umowy o wystąpieniu Wielkiej Brytanii z UE, natomiast w nowych sytuacjach transgranicznych podstawowe znaczenie ma Umowa o handlu i współpracy między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem wraz z Protokołem w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dlatego przy dłuższej historii pracy w Wielkiej Brytanii znaczenie mogą mieć zarówno daty zatrudnienia, jak i moment powstania sytuacji transgranicznej.

Dokumenty, formularze i zaświadczenie A1

Jednym z najczęstszych nieporozumień jest traktowanie dokumentu A1 jako zaświadczenia potrzebnego każdemu emerytowi podejmującemu pracę za granicą. Tak nie jest. A1 potwierdza ustawodawstwo właściwe w zakresie zabezpieczenia społecznego. Nie potwierdza prawa do emerytury i nie służy do przenoszenia zagranicznych składek do Polski.

A1 ma szczególne znaczenie między innymi wtedy, gdy:

• polski pracodawca czasowo deleguje pracownika do innego państwa, a spełnione są warunki pozostania w polskim systemie ubezpieczeń,
• osoba prowadząca działalność na własny rachunek czasowo wykonuje podobną działalność w innym państwie,
• praca jest regularnie wykonywana w co najmniej dwóch państwach i trzeba ustalić jedno właściwe ustawodawstwo.

Jeżeli natomiast polski emeryt po prostu podejmuje stałą pracę u zagranicznego pracodawcy i wykonuje ją w tym państwie, zasadą jest podleganie systemowi zabezpieczenia społecznego państwa wykonywania pracy. W takiej sytuacji polskie A1 nie powstaje automatycznie tylko dlatego, że pracownik nadal pobiera emeryturę z ZUS.

Przy Wielkiej Brytanii dokumentacja zależy dodatkowo od podstawy prawnej koordynacji oraz dat, których dotyczy zatrudnienie. Osoby łączące okresy polskie i brytyjskie mogą znaleźć rozwinięcie problemu w materiale Emerytura w Polsce a praca w Anglii.

Jeżeli świadczenie podlega ograniczeniom z powodu przychodu, potrzebne mogą być również dokumenty dotyczące zarobków. ZUS wskazuje między innymi na zaświadczenie wystawione przez zagranicznego pracodawcę lub inny zagraniczny podmiot właściwy do potwierdzenia wysokości osiągniętego przychodu. Przy ocenie dokumentów znaczenie ma państwo wykonywania działalności oraz to, czy łączy je z Polską system koordynacji albo umowa o zabezpieczeniu społecznym.

Emerytura zagraniczna i polska emerytura

Okres pracy za granicą nie oznacza, że zagraniczne składki zostaną fizycznie przeniesione na konto w ZUS. W systemie koordynacji każde państwo zachowuje własne składki i własne zasady ustalania świadczeń. Jeżeli spełnione zostaną krajowe warunki, można otrzymywać kilka świadczeń równolegle.

Przykładowo osoba mająca okresy ubezpieczenia w Polsce i Francji może uzyskać polską emeryturę za polskie okresy oraz francuskie świadczenie za okresy objęte francuskim systemem. Jeżeli do ustalenia prawa do świadczenia konieczne jest uwzględnienie okresów z innego państwa, instytucje mogą je zsumować zgodnie z zasadami koordynacji. Nie oznacza to jednak przejęcia zagranicznych składek przez ZUS.

Samo pobieranie emerytury z innego państwa UE lub EFTA nie jest traktowane przez ZUS tak samo jak przychód z dalszej pracy. ZUS wskazuje wprost, że pobieranie zagranicznego świadczenia emerytalnego lub rentowego nie powoduje samo przez się zmniejszenia ani zawieszenia polskiego świadczenia. Trzeba jednak osobno sprawdzić skutki podatkowe oraz ewentualne zasady dotyczące innych świadczeń lub dodatków.

Zawieszenie, limity i obowiązek zgłoszenia

Limity przychodu są szczególnie ważne dla osób pobierających wcześniejszą emeryturę oraz inne świadczenia, których wypłata zależy od wysokości osiąganych zarobków. Do przychodu wpływającego na świadczenie może zostać zaliczona także działalność wykonywana za granicą.

Od 1 września 2026 r. obowiązują następujące miesięczne progi przychodu:

Kwoty 6463,20 zł i 12 003,10 zł odpowiadają odpowiednio 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za II kwartał 2026 r. Obowiązują od 1 września 2026 r. i nie powinny być traktowane jako stałe wartości – progi są aktualizowane kwartalnie.

Osoba objęta ograniczeniami powinna poinformować ZUS o podjęciu pracy i przewidywanej wysokości przychodu. ZUS wskazuje w tym celu między innymi formularz EROP. Dodatkowo po zakończeniu roku należy rozliczyć rzeczywiście osiągnięty przychód. Co do zasady odpowiednie zaświadczenie za poprzedni rok trzeba przekazać ZUS do końca lutego.

Przy zatrudnieniu za granicą dokument potwierdzający zarobki może wystawić zagraniczny pracodawca lub inny właściwy podmiot. Przychód wyrażony w obcej walucie musi zostać przeliczony dla potrzeb rozliczenia ZUS według zasad właściwych dla danego państwa i sposobu rozliczenia.

Inaczej jest w przypadku osoby, która ma prawo do emerytury i osiągnęła powszechny wiek emerytalny. ZUS wskazuje, że taka osoba nie musi informować Zakładu o przychodach osiąganych z pracy za granicą na potrzeby limitów dorabiania. Nadal mogą jednak istnieć inne obowiązki informacyjne, a przy nabywaniu prawa do emerytury trzeba pamiętać o regule dotyczącej kontynuowania dotychczasowego zatrudnienia. Praktyczne warianty przedstawia również poradnik Praca w Anglii na emeryturze a ZUS.

Podatki i składki przy pracy za granicą

Podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne to dwa odrębne zagadnienia. Nie należy zakładać, że skoro pracownik podlega systemowi ubezpieczeń jednego państwa, to wyłącznie to państwo ma prawo opodatkować jego dochód.

W zakresie składek w UE, EOG i Szwajcarii punktem wyjścia jest zasada jednego właściwego ustawodawstwa. Przy zwykłej pracy wykonywanej w jednym państwie najczęściej składki są należne właśnie tam. Jeżeli jednak pracownik został prawidłowo delegowany albo wykonuje pracę w kilku państwach, wynik może być inny. Wtedy szczególnego znaczenia nabiera A1.

Dla podatku najpierw trzeba ustalić rezydencję podatkową. Osoba będąca polskim rezydentem podatkowym zasadniczo podlega w Polsce opodatkowaniu od całości swoich dochodów, również zagranicznych, ale z uwzględnieniem właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Osoba niebędąca polskim rezydentem rozlicza w Polsce zasadniczo tylko dochody objęte ograniczonym obowiązkiem podatkowym.

Przy ustalaniu polskiej rezydencji znaczenie ma między innymi posiadanie w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych albo przebywanie w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym. Jeżeli dwa państwa uznają tę samą osobę za swojego rezydenta, konieczne jest zastosowanie reguł rozstrzygających z właściwej umowy międzynarodowej.

Także popularna „reguła 183 dni” dotycząca wynagrodzenia za pracę nie oznacza automatycznie, że pobyt krótszy niż 183 dni zawsze wyłącza opodatkowanie w państwie wykonywania pracy. Zwykle trzeba łącznie zbadać czas pobytu, siedzibę pracodawcy oraz to, czy koszt wynagrodzenia ponosi zakład lub stała placówka pracodawcy w państwie wykonywania pracy.

Podobnie przy emeryturze zagranicznej nie można zastosować jednego schematu dla wszystkich państw. Sposób opodatkowania świadczenia należy sprawdzić w konkretnej umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania. Inaczej mogą być traktowane zwykłe emerytury z systemu ubezpieczeniowego, a inaczej niektóre świadczenia związane ze służbą publiczną.

Najczęstsze błędy przy pracy za granicą na emeryturze

• Założenie, że zagranicznych zarobków ZUS nie bierze pod uwagę. Przy świadczeniach objętych limitami przychód z działalności wykonywanej za granicą może wpływać na zmniejszenie lub zawieszenie wypłaty.
• Stosowanie limitów 70% i 130% do każdego emeryta. Osoby, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny i mają prawo do emerytury, są co do zasady wyłączone z tych ograniczeń.
• Pominięcie art. 103a ustawy emerytalnej. Brak limitów po osiągnięciu wieku emerytalnego nie oznacza, że przy przyznawaniu emerytury można zawsze bez konsekwencji kontynuować ten sam stosunek pracy co przed nabyciem prawa do świadczenia.
• Traktowanie A1 jako dokumentu emerytalnego. A1 dotyczy ustawodawstwa właściwego dla ubezpieczeń społecznych, a nie przyznania polskiej czy zagranicznej emerytury.
• Oczekiwanie przeniesienia zagranicznych składek do ZUS. Koordynacja pozwala uwzględniać okresy ubezpieczenia, ale każde państwo zasadniczo odpowiada za świadczenie wynikające z okresów objętych jego systemem.
• Łączenie zasad podatkowych z ubezpieczeniowymi. Państwo właściwe dla składek i państwo uprawnione do opodatkowania dochodu ustala się na podstawie różnych przepisów.
• Brak dokumentów o zagranicznych zarobkach. Jeżeli świadczenie podlega rozliczeniu przychodu, brak zaświadczenia od zagranicznego pracodawcy może utrudnić prawidłowe rozliczenie z ZUS.

FAQ – praca za granicą a polska emerytura

Czy emeryt po 65. roku życia może pracować za granicą bez limitu?

Jeżeli mężczyzna ma ustalone prawo do emerytury z ZUS i ukończył 65 lat, to co do zasady wysokość przychodu z nowej pracy nie powoduje zmniejszenia ani zawieszenia jego emerytury. Analogicznie w przypadku kobiety powszechny wiek emerytalny wynosi 60 lat. Osobno trzeba jednak sprawdzić regułę dotyczącą kontynuowania tego samego stosunku pracy bez jego wcześniejszego rozwiązania przy nabywaniu prawa do emerytury.

Czy zagraniczne zarobki wliczają się do limitu wcześniejszej emerytury?

Tak, mogą być uwzględniane. ZUS stosuje zasady dotyczące dorabiania również do przychodów z działalności wykonywanej za granicą. Jeżeli świadczenie podlega ograniczeniom, zagraniczne zarobki należy więc analizować razem z ewentualnymi przychodami osiąganymi w Polsce.

Czy potrzebuję A1, gdy jako polski emeryt podejmuję pracę w Niemczech?

Nie zawsze. Jeżeli jest to zwykłe zatrudnienie u niemieckiego pracodawcy wykonywane w Niemczech, zasadą jest podleganie systemowi państwa wykonywania pracy. A1 ma znaczenie przede wszystkim w sytuacjach, w których właściwe pozostaje ustawodawstwo innego państwa, na przykład przy spełniającym warunki delegowaniu lub pracy w kilku państwach.

Czy emerytura z Niemiec, Francji lub innego państwa obniży emeryturę z ZUS?

Samo pobieranie zagranicznej emerytury nie jest tym samym co osiąganie przychodu z pracy. W odniesieniu do świadczeń z państw objętych koordynacją ZUS wskazuje, że pobieranie zagranicznej emerytury lub renty samo w sobie nie powoduje zmniejszenia ani zawieszenia świadczenia z ZUS. Trzeba natomiast sprawdzić odrębnie skutki podatkowe i zasady dotyczące innych świadczeń.

Czy zasiłek otrzymywany za granicą traktuje się tak samo jak wynagrodzenie?

Nie można tego ocenić wyłącznie na podstawie słowa „zasiłek”. Znaczenie ma rodzaj świadczenia, podstawa jego wypłaty, okres pobierania i właściwe przepisy koordynacyjne. Przykładowy problem dotyczący świadczenia holenderskiego omawia poradnik Zasiłek z Holandii a emerytura w Polsce.

Czy trzeba zgłosić do ZUS rozpoczęcie pracy za granicą?

Jeżeli pobierasz świadczenie podlegające zmniejszeniu lub zawieszeniu z powodu przychodu, powinieneś poinformować ZUS o rozpoczęciu działalności zarobkowej i przewidywanych zarobkach, a następnie rozliczyć osiągnięty przychód. Emeryt, który ma prawo do emerytury i osiągnął powszechny wiek emerytalny, nie ma obowiązku informowania ZUS o zarobkach na potrzeby limitów dorabiania. Może natomiast mieć inne obowiązki informacyjne związane ze swoim świadczeniem.

Podsumowanie

Przed podjęciem pracy za granicą trzeba ustalić przede wszystkim rodzaj polskiego świadczenia i wiek emeryta. Przy zwykłej emeryturze pobieranej po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego wysokość nowych zarobków co do zasady nie ogranicza wypłaty świadczenia. Przy wcześniejszych emeryturach i innych świadczeniach objętych ograniczeniami zagraniczny przychód może natomiast prowadzić do zmniejszenia albo zawieszenia wypłaty.

Drugim krokiem jest ustalenie państwa właściwego dla ubezpieczeń społecznych. Dopiero w tym obszarze pojawia się dokument A1. Trzecim, niezależnym zagadnieniem jest podatek – tutaj znaczenie mają rezydencja podatkowa, miejsce wykonywania pracy oraz konkretna umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – w szczególności art. 103a i art. 104, tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 1749 ze zmianami.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004.
• Umowa o handlu i współpracy między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem – Protokół w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
• ZUS – „Zmniejszenie lub zawieszenie świadczeń pracujących emerytów i rencistów”.
• ZUS – „Wpływ przychodów z tytułu pracy wykonywanej za granicą”.
• Komunikat Prezesa ZUS z 18 sierpnia 2026 r. w sprawie kwot przychodu odpowiadających 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za II kwartał 2026 r.
• podatki.gov.pl – „Dochody z pracy wykonywanej za granicą”, aktualizacja 20 sierpnia 2026 r.
• podatki.gov.pl – „Dochody z emerytury lub renty”, aktualizacja 2 kwietnia 2026 r.