Składki z Irlandii a emerytura w Polsce – jak ZUS ustala okresy zagraniczne

W sprawach polsko-irlandzkich trzeba rozdzielić trzy zagadnienia: gdzie dana osoba podlegała ubezpieczeniom, czy zagraniczny okres jest potrzebny do nabycia prawa do świadczenia oraz z jakich składek i zarobków oblicza się jego wysokość. Samo uwzględnienie przez ZUS okresu pracy w Irlandii nie oznacza więc przeniesienia irlandzkich składek do Polski.

Praca w Irlandii a polski ZUS – gdzie pozostają składki?

Irlandia jest państwem członkowskim Unii Europejskiej, dlatego w sprawach zabezpieczenia społecznego zastosowanie mają unijne zasady koordynacji. Ich celem jest między innymi to, aby zmiana państwa zatrudnienia nie powodowała utraty okresów ubezpieczenia potrzebnych do uzyskania świadczeń.

Nie tworzy się jednak jednego europejskiego konta emerytalnego. Jeżeli podczas zatrudnienia w Irlandii dana osoba podlegała tamtejszemu systemowi i opłacano za nią składki PRSI, informacje o tych okresach pozostają w systemie irlandzkim. ZUS nie księguje ich jako polskich składek emerytalnych.

Co do zasady pracownik podlega systemowi zabezpieczenia społecznego państwa, w którym wykonuje pracę. Istnieją jednak wyjątki, zwłaszcza przy delegowaniu oraz przy pracy wykonywanej jednocześnie w dwóch lub większej liczbie państw. Dlatego przed przyjęciem, że określony okres był okresem irlandzkiego ubezpieczenia, trzeba ustalić, jakie ustawodawstwo faktycznie miało wtedy zastosowanie.

Oddzielnej analizy wymaga sytuacja osoby, która przed wyjazdem podlegała ubezpieczeniu rolniczemu. KRUS i ZUS są odrębnymi systemami, a skutków zatrudnienia poza Polską nie można automatycznie oceniać według zasad właściwych dla pracowników. Szerzej problem ten omawia materiał Praca za granicą a KRUS, wyrejestrowanie, zwrot składek i emerytura.

Koordynacja świadczeń w UE – sumowanie okresów nie oznacza sumowania składek

Jedną z podstawowych zasad koordynacji jest agregacja okresów ubezpieczenia. Jeżeli prawo do świadczenia w jednym państwie zależy od odpowiednio długiego okresu ubezpieczenia, instytucja tego państwa może być zobowiązana do uwzględnienia okresów przebytych w innych państwach UE tak, jak wymagają tego przepisy unijne.

W polsko-irlandzkiej sprawie oznacza to, że ZUS może uzyskać z Irlandii potwierdzenie przebytych tam okresów i wykorzystać je przy badaniu warunków do polskiego świadczenia. Co do zasady nie liczy się podwójnie okresów, które pokrywają się w czasie.

Dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. polska emerytura jest powiązana z wymaganym stażem. Jeżeli polskie okresy są niewystarczające, ZUS może doliczyć niepokrywające się okresy ubezpieczenia z innych państw UE. Gdy zagraniczny okres był konieczny do przyznania świadczenia, polska emerytura może być ustalana proporcjonalnie zgodnie z regułami koordynacji.

U osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. sytuacja jest inna. Przy zwykłej emeryturze w powszechnym wieku jej wysokość ZUS oblicza przede wszystkim z sumy zwaloryzowanych składek zapisanych na polskim koncie, kapitału początkowego i środków na subkoncie. Irlandzkie wynagrodzenie ani składki PRSI nie są dopisywane do tej sumy.

Ten mechanizm nie jest charakterystyczny wyłącznie dla Irlandii. Zasady koordynacji stosuje się również przy pracy w innych państwach UE, co pokazuje także przykład opisany w materiale Praca we Francji a emerytura w Polsce.

Irlandia pozostaje państwem UE i podlega unijnym rozporządzeniom koordynacyjnym. Spraw z Wielką Brytanią po Brexicie nie należy natomiast automatycznie oceniać identycznie – ich podstawa prawna zależy między innymi od okresu pracy i właściwych regulacji dotyczących relacji UE–Wielka Brytania.

Dokumenty do ZUS, zagraniczne okresy i zaświadczenie A1

ZUS powinien od początku wiedzieć, że wnioskodawca pracował lub był ubezpieczony w Irlandii. Brak tej informacji może wydłużyć postępowanie, a w określonych sytuacjach może też spowodować, że nie zostanie od razu wszczęte postępowanie dotyczące zagranicznego świadczenia.

Przy wniosku emerytalnym znaczenie mają przede wszystkim:

• EMP – wniosek o emeryturę z ZUS,
• EMZ – załącznik dla osób mających okresy ubezpieczenia lub zamieszkania za granicą,
• ERP-6 – informacja o okresach składkowych i nieskładkowych,
• informacje o przebiegu ubezpieczenia zagranicznego wymagane przez ZUS przy sprawach dotyczących państw UE/EFTA,
• dokumenty pomocne do identyfikacji okresów pracy, pracodawców i ubezpieczenia w Irlandii.

W dokumentacji warto podać możliwie dokładne daty zatrudnienia, nazwy pracodawców, irlandzki numer identyfikacyjny związany z ubezpieczeniem, w szczególności PPS Number, oraz inne dane pozwalające irlandzkiej instytucji odnaleźć zapis PRSI. Pomocne mogą być również zachowane dokumenty zatrudnienia i wynagrodzeń. Nie oznacza to jednak, że prywatne dokumenty zastępują urzędowe potwierdzenie okresów przez właściwą instytucję irlandzką.

Przed złożeniem wniosku można sprawdzić własny irlandzki zapis PRSI, korzystając z Contribution Statement udostępnianego przez irlandzki Department of Social Protection. Pozwala to wcześniej wychwycić luki lub niezgodności, które mogłyby później wydłużyć postępowanie.

ZUS i instytucja irlandzka wymieniają informacje w ramach procedury koordynacyjnej. Wnioskodawca powinien więc przede wszystkim prawidłowo wskazać zagraniczny okres i przekazać dane pozwalające go zidentyfikować. Analogiczny problem dokumentowania zagranicznego stażu został opisany w materiale Emerytura po pracy we Francji – dokumenty do ZUS.

Czy A1 potwierdza lata pracy do emerytury?

Nie. Zaświadczenie A1 pełni inną funkcję. Potwierdza, któremu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego podlega dana osoba podczas pracy transgranicznej. Ma szczególne znaczenie np. przy delegowaniu albo pracy w dwóch lub większej liczbie państw.

Jeżeli osoba pracowała fizycznie w Irlandii, ale posiadała ważne A1 potwierdzające dalsze podleganie polskiemu ustawodawstwu, nie należy automatycznie traktować tego samego czasu jako irlandzkiego okresu PRSI. Najpierw trzeba ustalić, do którego systemu były należne składki. Z kolei osoba zatrudniona w Irlandii i podlegająca irlandzkiemu systemowi nie potrzebuje A1 po to, aby po latach wystąpić o emeryturę za okres prawidłowo zarejestrowanego ubezpieczenia w Irlandii.

Emerytura z Irlandii i emerytura z Polski – dwa świadczenia, wspólna koordynacja

Osoba, która była ubezpieczona w Polsce i Irlandii, może nabyć prawo do świadczeń z obu państw, jeżeli spełni warunki przewidziane przez każde z nich. Nie jest to jedna wspólna emerytura europejska. Polska odpowiada za świadczenie wynikające z polskiego systemu, a Irlandia za świadczenie przysługujące na podstawie tamtejszego systemu.

Różne mogą być także daty rozpoczęcia wypłaty. W Polsce powszechny wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Irlandzka State Pension (Contributory) jest obecnie dostępna od 66 roku życia, przy czym szczegółowe warunki i moment rozpoczęcia pobierania świadczenia ocenia instytucja irlandzka. Osiągnięcie wieku emerytalnego w Polsce nie powoduje więc automatycznie rozpoczęcia wypłaty świadczenia z Irlandii.

Gdzie złożyć wniosek?

Osoba mieszkająca w Polsce może co do zasady rozpocząć postępowanie w ZUS i wskazać w nim irlandzkie okresy ubezpieczenia. ZUS jako instytucja kontaktowa przekazuje informacje potrzebne do rozpatrzenia zagranicznej części sprawy. Jeżeli wnioskodawca mieszka w Irlandii, wniosek może rozpocząć procedurę za pośrednictwem właściwej instytucji irlandzkiej, która przekaże dane do Polski.

Wniosek warto przygotować odpowiednio wcześniej, szczególnie gdy przebieg zatrudnienia obejmuje wielu pracodawców albo występują luki w zapisie PRSI. Przy polskiej emeryturze składanej na nowych zasadach świadczenie jest co do zasady przyznawane nie wcześniej niż od miesiąca złożenia wniosku i nie wcześniej niż od osiągnięcia wymaganego wieku.

Zawieszenie emerytury, zagraniczne zarobki i obowiązek zgłoszenia

Po przyznaniu emerytury trzeba odróżnić dwa mechanizmy: zawieszenie wypłaty z powodu kontynuowania dotychczasowego stosunku pracy oraz ograniczenia związane z wysokością przychodu przy niektórych świadczeniach.

Kontynuowanie zatrudnienia po przyznaniu emerytury

ZUS wskazuje, że aby podjąć wypłatę emerytury, osoba pozostająca w stosunku pracy nawiązanym przed nabyciem prawa do emerytury powinna rozwiązać ten stosunek pracy. Dotyczy to również zatrudnienia u pracodawcy w państwie UE/EFTA. Jeżeli warunek ten nie zostanie spełniony, prawo do emerytury może zostać ustalone, ale jej wypłata pozostanie zawieszona. Po rozwiązaniu stosunku pracy i podjęciu wypłaty świadczenia można ponownie się zatrudnić.

Czy zarobki w Irlandii mogą zmniejszyć polską emeryturę?

Osoba, która osiągnęła polski powszechny wiek emerytalny i ma ustalone prawo do emerytury z ZUS, co do zasady nie podlega ograniczeniom wypłaty z powodu wysokości zarobków. Nie musi też zgłaszać tych przychodów ZUS wyłącznie na potrzeby limitów dorabiania.

Inaczej może być przy wcześniejszej emeryturze, rencie z tytułu niezdolności do pracy lub rencie rodzinnej. ZUS uwzględnia przychody z działalności wykonywanej również za granicą. Przychód przekraczający 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia może spowodować zmniejszenie świadczenia, a przekroczenie 130% – jego zawieszenie. Kwoty odpowiadające tym progom zmieniają się wraz z przeciętnym wynagrodzeniem, dlatego przed rozliczeniem trzeba sprawdzić aktualny komunikat ZUS.

Osoby podlegające tym limitom powinny także przedstawić ZUS informację o przychodach za poprzedni rok – co do zasady do końca lutego. Szczegółowe konsekwencje omawia materiał Praca za granicą na emeryturze a zgłoszenie do ZUS.

Najczęstsze błędy przy ustalaniu okresów pracy w Irlandii

• Oczekiwanie przeniesienia składek do Polski. Koordynacja pozwala uwzględniać zagraniczne okresy, ale nie powoduje przeksięgowania PRSI na indywidualne konto w ZUS.
• Założenie, że każdy rok pracy za granicą zwiększy polską emeryturę. Przy emeryturze na nowych zasadach wysokość polskiego świadczenia opiera się na polskim koncie emerytalnym.
• Niewskazanie Irlandii we wniosku. ZUS musi otrzymać informację o zagranicznych okresach, aby rozpocząć właściwą procedurę koordynacyjną.
• Mylenie A1 z dokumentem emerytalnym. A1 rozstrzyga o właściwym ustawodawstwie w okresie aktywności zawodowej, a nie o wysokości przyszłej emerytury.
• Brak dokładnych danych o zatrudnieniu. Niepełne daty, brak nazw pracodawców lub numeru PPS mogą utrudnić identyfikację zapisu PRSI.
• Podwójne liczenie okresów pokrywających się. Sam fakt równoczesnego związku z dwoma państwami nie oznacza, że ten sam czas można dwukrotnie zaliczyć do wymaganego stażu.
• Traktowanie ZUS i KRUS jako jednego systemu. Ubezpieczenie rolnicze wymaga osobnej oceny, szczególnie jeżeli w czasie pracy za granicą osoba nadal figurowała w KRUS.

Jeżeli w decyzji ZUS nie ma wzmianki o okresie irlandzkim, nie zawsze oznacza to błąd. Przy zwykłej emeryturze osoby urodzonej po 31 grudnia 1948 r. zagraniczny okres może nie być potrzebny do ustalenia podstawowego prawa ani do obliczenia kwoty wynikającej z polskiego konta. Jeżeli jednak zagraniczny staż był potrzebny do spełnienia warunku określonego świadczenia, trzeba sprawdzić, czy został prawidłowo potwierdzony i uwzględniony.

FAQ – składki z Irlandii i emerytura z ZUS

Czy można przenieść składki PRSI z Irlandii do ZUS?

Nie. Składki opłacone zgodnie z irlandzkim ustawodawstwem pozostają w systemie irlandzkim. ZUS może uwzględnić potwierdzony okres ubezpieczenia w przypadkach przewidzianych przez przepisy o koordynacji, ale nie dopisuje wartości irlandzkich składek do polskiego konta emerytalnego.

Czy ZUS doliczy lata pracy w Irlandii do polskiego stażu?

To zależy od rodzaju świadczenia. Przy zwykłej emeryturze osoby urodzonej po 31 grudnia 1948 r. długość stażu nie warunkuje prawa do emerytury w powszechnym wieku, dlatego ZUS nie potrzebuje irlandzkich lat do samego przyznania tego świadczenia. Zagraniczne okresy mogą natomiast mieć znaczenie tam, gdzie przepisy wymagają określonego stażu, np. przy świadczeniach ustalanych według innych zasad.

Czy do uznania pracy w Irlandii potrzebne jest A1?

Nie jest to dokument służący do potwierdzania prawa do irlandzkiej emerytury. A1 wskazuje system zabezpieczenia społecznego właściwy podczas pracy. Może więc pomóc ustalić, czy w danym okresie składki powinny trafiać do Polski czy do Irlandii, ale sam w sobie nie zastępuje potwierdzenia irlandzkiego przebiegu ubezpieczenia.

Czy ZUS sam znajdzie moje okresy ubezpieczenia w Irlandii?

Instytucje wymieniają dane w ramach koordynacji, ale wnioskodawca powinien wskazać, że pracował lub był ubezpieczony w Irlandii, podać okresy i dane umożliwiające ich identyfikację. Nie warto zakładać, że zagraniczny przebieg ubezpieczenia zostanie ustalony bez informacji zawartych we wniosku.

Co jeśli okres ubezpieczenia w Irlandii był krótszy niż rok?

Takiego okresu nie należy automatycznie uznawać za stracony. Unijne przepisy przewidują szczególne reguły dla okresów krótszych niż rok, gdy same nie dają prawa do świadczenia w państwie, w którym zostały przebyte. Sposób ich uwzględnienia zależy od konkretnego przebiegu ubezpieczenia i warunków świadczeń w zainteresowanych państwach.

Czy można jednocześnie pobierać emeryturę z Polski i Irlandii?

Tak, jeżeli dana osoba niezależnie spełni warunki do świadczeń z obu systemów. Każda instytucja ustala własne świadczenie i termin jego wypłaty. Nie ma wymogu, aby polska i irlandzka emerytura rozpoczęły się tego samego dnia.

Czy praca w Irlandii po przyznaniu polskiej emerytury może wstrzymać wypłatę?

Po osiągnięciu polskiego powszechnego wieku emerytalnego wysokość bieżących zarobków co do zasady nie powoduje zmniejszenia lub zawieszenia emerytury z powodu limitów przychodu. Trzeba jednak osobno sprawdzić warunek rozwiązania stosunku pracy istniejącego przed nabyciem prawa do emerytury. Przy wcześniejszych emeryturach i niektórych rentach zagraniczny przychód może podlegać limitom. Podobne problemy przy zatrudnieniu w innym państwie UE przedstawia artykuł Emerytura z Polski a praca w Niemczech.

Podsumowanie – jak przygotować sprawę z okresem ubezpieczenia w Irlandii

Przed złożeniem wniosku warto wykonać kilka czynności w odpowiedniej kolejności:

1. ustalić, w jakich dokładnie okresach składki były opłacane w Polsce, a w jakich w systemie irlandzkim;
2. sprawdzić irlandzki zapis PRSI i w miarę możliwości uzyskać aktualny Contribution Statement;
3. zebrać daty zatrudnienia, dane pracodawców, PPS Number oraz dokumenty pomocne w wyjaśnieniu ewentualnych luk;
4. wskazać zagraniczne okresy już przy składaniu wniosku EMP i wypełnić wymagane przez ZUS formularze dotyczące pracy lub zamieszkania za granicą;
5. jeżeli występowało delegowanie albo praca w kilku państwach, sprawdzić dokumenty dotyczące właściwego ustawodawstwa, w tym A1;
6. po otrzymaniu decyzji ustalić, czy brak uwzględnienia irlandzkiego okresu jest błędem, czy wynika z tego, że dla danego rodzaju polskiej emerytury okres ten nie wpływa na prawo lub sposób obliczenia świadczenia.

Źródła

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w szczególności zasady sumowania okresów i ustalania świadczeń emerytalnych.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004, w szczególności zasady składania i koordynowania wniosków emerytalnych.
• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności przepisy dotyczące ustalania emerytur oraz zawieszania i zmniejszania świadczeń.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – informacje o emeryturach dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. i pracujących w państwach UE, formularze EMP, EMZ i ERP-6 oraz informacje o wpływie przychodów z pracy za granicą na wypłatę świadczeń.
• Department of Social Protection w Irlandii – informacje dotyczące State Pension (Contributory), zapisu PRSI, Contribution Statement oraz ubiegania się o świadczenia emerytalne przy okresach ubezpieczenia w innych państwach UE.