Świadczenie kompensacyjne a działalność gospodarcza

Kiedy przysługuje nauczycielskie świadczenie kompensacyjne?

Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne jest świadczeniem przejściowym dla nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych, którzy spełniają warunki określone w ustawie z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.

Co do zasady wymagane jest łączne spełnienie trzech podstawowych warunków:

• osiągnięcie wieku przewidzianego w art. 4 ustawy, ustalanego według harmonogramu zależnego od płci i roku, w którym spełniane są warunki do świadczenia,
• posiadanie co najmniej 30 lat okresów składkowych i nieskładkowych, w tym co najmniej 20 lat pracy nauczycielskiej w wymaganych jednostkach, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć,
• rozwiązanie stosunku pracy.

Do okresów składkowych i nieskładkowych stosuje się zasady wynikające z ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Znaczenie ma więc nie tylko sama liczba lat pracy, lecz także sposób ich udokumentowania.

Wniosek do ZUS i ostatnie zatrudnienie nauczycielskie

Praktycznie najważniejsze jest to, że osoba ubiegająca się o świadczenie powinna wykazać, że spełnia ustawowe warunki jako nauczyciel w rozumieniu ustawy. Chodzi o zatrudnienie w jednostkach wskazanych w przepisach, w szczególności w przedszkolach, szkołach oraz określonych placówkach systemu oświaty.

W orzecznictwie i praktyce ZUS duże znaczenie ma także to, czy przed zgłoszeniem wniosku osoba nie podjęła innego zatrudnienia lub działalności, które mogłyby podważać spełnienie przesłanki związanej ze statusem nauczyciela. Z tego powodu bezpieczniej jest ustalić kolejność działań: najpierw rozwiązanie stosunku pracy nauczycielskiej i złożenie wniosku, a dopiero później planowanie dalszej aktywności zarobkowej.

Czy na świadczeniu kompensacyjnym można prowadzić działalność gospodarczą?

Tak, samo prowadzenie działalności gospodarczej nie wyklucza pobierania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Trzeba jednak rozróżnić dwie sytuacje.

Pierwsza sytuacja to prowadzenie zwykłej działalności, np. warsztatów plastycznych, zajęć rękodzielniczych, zajęć twórczych dla dzieci i dorosłych, kursów hobbystycznych albo animacji kulturalnych poza systemem oświaty. Jeżeli taka firma nie jest szkołą, przedszkolem ani placówką systemu oświaty, co do zasady nie powinna być traktowana jako podjęcie pracy w jednostce oświatowej powodującej automatyczne zawieszenie świadczenia.

Druga sytuacja to działalność prowadzona w formie albo w ramach jednostki objętej przepisami oświatowymi, np. niepublicznego przedszkola, szkoły, placówki kształcenia ustawicznego lub innej placówki mieszczącej się w katalogu właściwych przepisów. W takim przypadku ryzyko zawieszenia świadczenia jest istotne, zwłaszcza gdy osoba uprawniona faktycznie wykonuje pracę pedagogiczną w tej jednostce.

Nie decyduje wyłącznie nazwa firmy wpisana do CEIDG lub KRS. Dla oceny sprawy znaczenie mają m.in. faktyczny zakres działalności, wpis do ewidencji szkół i placówek niepublicznych, regulamin działalności, sposób reklamowania usług oraz to, czy wykonywane czynności mają charakter pracy nauczyciela, wychowawcy lub innego pracownika pedagogicznego.

Przychód z działalności a zmniejszenie albo zawieszenie świadczenia

Nawet gdy działalność gospodarcza nie jest pracą w placówce oświatowej, trzeba pamiętać o ogólnych zasadach dorabiania do świadczenia kompensacyjnego. Przychód z działalności podlegającej ubezpieczeniom społecznym może powodować zmniejszenie albo zawieszenie wypłaty na zasadach zbliżonych do stosowanych przy emeryturach i rentach.

W praktyce oznacza to, że znaczenie mają progi przychodu odnoszone do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Przekroczenie niższego progu może spowodować zmniejszenie świadczenia, a przekroczenie wyższego progu może spowodować jego zawieszenie. Kwoty graniczne zmieniają się okresowo, dlatego przed rozpoczęciem działalności i w trakcie jej prowadzenia trzeba sprawdzać aktualne limity ogłaszane przez ZUS.

Przy działalności gospodarczej ZUS zwykle bierze pod uwagę podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, a nie sam dochód rozumiany podatkowo. To ważne, bo przedsiębiorca może mieć niskie wpływy z firmy, ale dla rozliczenia świadczenia znaczenie będzie miała kwota przyjęta na potrzeby składek.

Jak ocenić działalność polegającą na zajęciach twórczych?

Placówka oferująca zajęcia twórcze dla dzieci i dorosłych nie jest automatycznie placówką oświatową. Jeżeli są to zajęcia artystyczne, hobbystyczne, rozwojowe lub kulturalne prowadzone komercyjnie, bez statusu szkoły, przedszkola lub placówki systemu oświaty, ryzyko automatycznego zawieszenia świadczenia jest mniejsze.

Inaczej będzie, jeżeli działalność zostanie zorganizowana jako jednostka systemu oświaty albo będzie faktycznie pełniła funkcję takiej jednostki. Przykładowo, jeżeli przedsiębiorca prowadzi niepubliczną placówkę kształcenia ustawicznego lub przedszkole wpisane do właściwej ewidencji, ZUS może badać, czy uprawniony nie podjął pracy w jednostce, o której mowa w przepisach.

Dlatego przed rozpoczęciem działalności warto odpowiedzieć na kilka pytań:

• czy placówka ma być wpisana do ewidencji szkół lub placówek niepublicznych,
• czy zajęcia będą realizować program typowy dla szkoły, przedszkola lub placówki oświatowej,
• czy osoba pobierająca świadczenie będzie wykonywać czynności pedagogiczne osobiście,
• czy działalność będzie podlegała przepisom prawa oświatowego,
• jaka podstawa składek będzie zgłaszana z działalności gospodarczej.

FAQ

Czy ZUS uzna każde zajęcia edukacyjne za pracę w oświacie?

Nie. Sam fakt, że zajęcia mają charakter edukacyjny, nie oznacza jeszcze pracy w oświacie. Istotne jest, czy działalność jest prowadzona w jednostce objętej przepisami, np. w szkole, przedszkolu lub określonej placówce systemu oświaty.

Czy mogę założyć firmę przed złożeniem wniosku o świadczenie?

To wymaga ostrożności. Warunki nabycia prawa do świadczenia są związane ze statusem nauczyciela i rozwiązaniem stosunku pracy. Podjęcie innej aktywności zarobkowej przed złożeniem wniosku może skomplikować ocenę sprawy przez ZUS.

Czy przy działalności gospodarczej liczy się dochód czy przychód?

Dla rozliczeń z ZUS przy działalności gospodarczej istotna jest co do zasady podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Nie należy utożsamiać jej automatycznie z dochodem podatkowym ani z faktycznym zyskiem firmy.

Czy świadczenie może zostać zawieszone mimo niskiego zarobku?

Tak, jeżeli uprawniony podejmie pracę w jednostce objętej właściwymi przepisami oświatowymi, świadczenie może zostać zawieszone bez względu na wysokość przychodu. W pozostałych przypadkach znaczenie mają progi przychodu.

Czy muszę informować ZUS o rozpoczęciu działalności?

Tak, podjęcie działalności zarobkowej mającej wpływ na świadczenie powinno być zgłoszone do ZUS. Trzeba też rozliczać przychód zgodnie z zasadami dotyczącymi świadczeń podlegających zmniejszeniu lub zawieszeniu.

Przy świadczeniu kompensacyjnym lub przedemerytalnym osobnym problemem może być prowadzenie działalności przy świadczeniu przedemerytalnym oraz wpływ dodatkowych przychodów na wypłatę świadczenia.

Podsumowanie

Prowadzenie działalności gospodarczej przez osobę pobierającą nauczycielskie świadczenie kompensacyjne jest możliwe, ale nie zawsze neutralne dla wypłaty świadczenia. Jeżeli działalność polega na zwykłych zajęciach twórczych poza systemem oświaty, ryzyko automatycznego zawieszenia jest mniejsze. Jeżeli jednak firma działa jako szkoła, przedszkole lub placówka oświatowa, ZUS może ocenić sprawę znacznie surowiej.

Niezależnie od statusu placówki trzeba kontrolować przychód z działalności, bo przekroczenie progów może doprowadzić do zmniejszenia albo zawieszenia wypłaty. Najbezpieczniej ocenić sprawę przed rozpoczęciem działalności, zwłaszcza gdy usługi są kierowane do dzieci, mają charakter dydaktyczny albo wymagają wpisu do ewidencji placówek.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, Dz.U. z 2009 r. Nr 97, poz. 800 ze zm.
2. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118
3. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, Dz.U. 2017 poz. 59
4. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.