Działalność gospodarcza a świadczenie przedemerytalne

Czy zamknięcie działalności wystarczy do świadczenia przedemerytalnego?

Nie. W przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą ustawodawca odróżnia zwykłe zakończenie działalności od sytuacji, w której przedsiębiorca traci źródło utrzymania z przyczyn od siebie niezależnych. Dla tej grupy osób takim obiektywnym zdarzeniem jest ogłoszenie upadłości, a nie samo wykreślenie firmy z CEIDG.

Oznacza to, że przedsiębiorca, który zamyka firmę dobrowolnie, bo działalność przestała być opłacalna albo chce przejść na świadczenie, nie spełnia z tego powodu warunku przewidzianego dla przedsiębiorców w ustawie o świadczeniach przedemerytalnych. Konieczne jest formalne postanowienie sądu o ogłoszeniu upadłości.

Jeżeli mąż ukończył dopiero 60 lat, to w opisanym trybie dla mężczyzny nie spełnia jeszcze warunku wieku. Ustawa wymaga, aby do dnia ogłoszenia upadłości mężczyzna ukończył co najmniej 61 lat.

Warunki dla przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą

Zgodnie z ustawą o świadczeniach przedemerytalnych osoba prowadząca pozarolniczą działalność może ubiegać się o świadczenie w tym trybie, jeżeli do dnia ogłoszenia upadłości spełnia łącznie najważniejsze warunki:

• prowadziła pozarolniczą działalność nieprzerwanie przez co najmniej 24 miesiące,
• za ten okres opłacała składki na ubezpieczenia społeczne,
• ogłoszono jej upadłość,
• jako mężczyzna ukończyła co najmniej 61 lat,
• posiada wymagany okres uprawniający do emerytury, wynoszący dla mężczyzny co najmniej 25 lat.

Warunki te trzeba oceniać ściśle. Jeżeli zabraknie choć jednego z nich, ZUS może odmówić prawa do świadczenia przedemerytalnego, nawet jeżeli faktyczna sytuacja finansowa przedsiębiorcy jest trudna.

Czy trzeba pobierać zasiłek dla bezrobotnych?

Tak. Ogłoszenie upadłości nie oznacza, że świadczenie przedemerytalne jest przyznawane od razu. Po ustaniu tytułu do prowadzenia działalności osoba zainteresowana powinna zarejestrować się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotna i uzyskać prawo do zasiłku dla bezrobotnych, jeżeli spełnia warunki z przepisów o promocji zatrudnienia.

Ustawa o świadczeniach przedemerytalnych wymaga następnie, aby osoba ubiegająca się o świadczenie:

• pobierała zasiłek dla bezrobotnych przez co najmniej 180 dni,
• nadal była zarejestrowana jako bezrobotna w dniu składania wniosku,
• w okresie pobierania zasiłku nie odmówiła bez uzasadnionej przyczyny odpowiedniej pracy, zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych, robót publicznych albo innej propozycji przewidzianej w ustawie,
• złożyła wniosek o świadczenie przedemerytalne do ZUS w ustawowym terminie, najczęściej liczonym od wydania przez urząd pracy dokumentu potwierdzającego pobieranie zasiłku przez wymagany okres.

W praktyce oznacza to, że etap urzędu pracy jest obowiązkowy. Nie można przejść bezpośrednio z działalności gospodarczej na świadczenie przedemerytalne z pominięciem statusu bezrobotnego i okresu pobierania zasiłku.

Upadłość przedsiębiorcy a zwykła likwidacja firmy

Upadłość ogłasza sąd wobec dłużnika, który stał się niewypłacalny. Niewypłacalność oznacza utratę zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W prawie upadłościowym istnieje też domniemanie, że dłużnik utracił taką zdolność, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.

To odróżnia upadłość od nierentowności. Firma może przynosić mały dochód albo straty, ale dopóki przedsiębiorca reguluje wymagalne zobowiązania, sama trudna sytuacja ekonomiczna nie musi oznaczać niewypłacalności w rozumieniu prawa upadłościowego.

Przedsiębiorca, u którego powstała podstawa do ogłoszenia upadłości, powinien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie 30 dni od dnia wystąpienia tej podstawy. Niedochowanie tego obowiązku może mieć konsekwencje prawne, dlatego w sytuacji poważnych zaległości wobec kontrahentów, ZUS, urzędu skarbowego lub innych wierzycieli warto działać ostrożnie i dokumentować sytuację finansową.

Stanowisko sądów i Trybunału Konstytucyjnego

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2006 r., sygn. SK 66/06, zaakceptował rozwiązanie, zgodnie z którym od przedsiębiorcy wymaga się ogłoszenia upadłości. Trybunał podkreślił, że przy świadczeniu przedemerytalnym ustawodawca może wymagać obiektywnego dowodu, że utrata pracy lub źródła utrzymania nie nastąpiła z własnej woli zainteresowanego.

Podobnie w orzecznictwie sądów podkreśla się, że pojęcia takie jak „nierentowność działalności”, „brak zleceń” czy „rzeczywista upadłość firmy” nie są tym samym co upadłość w rozumieniu prawa upadłościowego. Dla ZUS i sądu ubezpieczeń społecznych kluczowe znaczenie ma formalne ogłoszenie upadłości, a nie wyłącznie ekonomiczne przekonanie przedsiębiorcy, że działalności nie da się dalej prowadzić.

Co powinien zrobić przedsiębiorca w takiej sytuacji?

Przedsiębiorca planujący ubiegać się o świadczenie przedemerytalne powinien najpierw sprawdzić, czy spełnia warunki właściwe dla tej ścieżki. W szczególności trzeba ustalić:

• czy osiągnięto wymagany wiek przed dniem ogłoszenia upadłości,
• czy okres prowadzenia działalności wynosi co najmniej 24 miesiące bez przerw,
• czy za ten okres zostały opłacone składki społeczne,
• czy łączny staż emerytalny jest wystarczający,
• czy sytuacja finansowa uzasadnia wniosek o ogłoszenie upadłości,
• czy po zakończeniu działalności będzie możliwe uzyskanie zasiłku dla bezrobotnych.

Dopiero po pozytywnej weryfikacji tych elementów można planować dalsze kroki: postępowanie upadłościowe, rejestrację w urzędzie pracy, pobieranie zasiłku przez wymagany okres i złożenie wniosku do ZUS.

FAQ

Czy jednoosobowy przedsiębiorca musi ogłosić upadłość, aby otrzymać świadczenie przedemerytalne?

Jeżeli korzysta ze ścieżki przewidzianej dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, tak. Ustawa wymaga ogłoszenia upadłości, a nie tylko zamknięcia firmy lub zawieszenia działalności.

Czy wystarczy, że firma jest nierentowna?

Nie. Nierentowność, brak klientów albo niskie dochody nie są automatycznie upadłością. Dla świadczenia przedemerytalnego znaczenie ma formalne ogłoszenie upadłości przez sąd.

Czy po upadłości trzeba iść na zasiłek dla bezrobotnych?

Tak. Przed złożeniem wniosku do ZUS trzeba co do zasady pobierać zasiłek dla bezrobotnych przez co najmniej 180 dni i nadal pozostawać zarejestrowanym jako bezrobotny.

Czy mężczyzna w wieku 60 lat może otrzymać świadczenie w tym trybie?

Nie, jeżeli chodzi o podstawę przewidzianą dla przedsiębiorcy po ogłoszeniu upadłości. Mężczyzna musi ukończyć co najmniej 61 lat do dnia ogłoszenia upadłości.

Czy można najpierw zamknąć działalność, a potem starać się o upadłość i świadczenie?

To wymaga indywidualnej oceny. Z punktu widzenia świadczenia przedemerytalnego istotne jest, aby spełnić ustawowe warunki związane z prowadzeniem działalności do dnia ogłoszenia upadłości. Nieprzemyślana kolejność działań może utrudnić uzyskanie świadczenia.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji samo zamknięcie jednoosobowej działalności gospodarczej nie oznacza ogłoszenia upadłości i nie wystarczy do uzyskania świadczenia przedemerytalnego na podstawie przepisów dotyczących przedsiębiorców. Upadłość musi zostać ogłoszona przez sąd, a przedsiębiorca musi spełnić także warunki wieku, stażu, okresu prowadzenia działalności i opłacania składek.

Dodatkowo po upadłości trzeba przejść etap urzędu pracy: zarejestrować się jako bezrobotny, pobierać zasiłek przez wymagany okres i dopiero potem złożyć wniosek do ZUS. Jeżeli mąż ma 60 lat, to w tej ścieżce nie spełnia jeszcze warunku wieku przewidzianego dla mężczyzny.

Źródła

• Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych
• Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 listopada 2006 r., sygn. SK 66/06
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt III AUa 849/2005

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.