KRUS i ZUS a minimalna emerytura

Czy lata w KRUS dolicza się do emerytury z ZUS?

Tak, okresy opłacania składek w KRUS mogą mieć znaczenie przy ustalaniu emerytury z ZUS, ale trzeba odróżnić samo prawo do emerytury powszechnej od prawa do podwyższenia jej do kwoty najniższej emerytury.

Osoba urodzona po 31 grudnia 1948 r. nabywa emeryturę powszechną z ZUS na zasadach nowego systemu po osiągnięciu właściwego wieku emerytalnego, jeżeli podlegała ubezpieczeniu w systemie powszechnym. Do samego nabycia prawa do takiej emerytury nie jest wymagane wykazanie 20 lat stażu przez kobietę ani 25 lat przez mężczyznę. Wysokość świadczenia zależy przede wszystkim od zwaloryzowanych składek i kapitału początkowego, środków na subkoncie, jeżeli występuje, oraz średniego dalszego trwania życia przyjętego do obliczenia emerytury.

Okresy rolnicze nie są więc po prostu dopisywane do stażu ZUS w każdym celu. Ustawa przewiduje szczególny mechanizm zwiększenia emerytury za określone okresy opłacania składek rolniczych. Szerzej zasady te omawia także materiał czy KRUS wlicza się do emerytury z ZUS.

Jeżeli ubezpieczony spełnia warunki do odrębnych świadczeń z obu systemów, sytuacja wygląda inaczej. W takim przypadku trzeba odrębnie zbadać zasady opisane w poradniku emerytura z ZUS i KRUS jednocześnie.

Minimalna emerytura z ZUS a wymagany staż

Art. 87 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewiduje gwarancję podwyższenia emerytury obliczonej według nowych zasad do kwoty najniższej emerytury, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. Mężczyzna musi osiągnąć wiek emerytalny 65 lat i posiadać co najmniej 25 lat okresów uwzględnianych przy tej gwarancji. W przypadku kobiety wymagany wiek wynosi 60 lat, a wymagany okres co najmniej 20 lat.

Jeżeli mężczyzna ma przykładowo około 15 lat okresów składkowych i nieskładkowych w systemie ZUS, sam taki staż nie zapewnia podwyższenia świadczenia do minimum. Znaczenie mogą jednak mieć lata, za które opłacano składki na ubezpieczenie społeczne rolników, jeżeli ZUS ustali za nie zwiększenie przewidziane w art. 26a. To właśnie art. 87 ust. 1a nakazuje uwzględnić przy stażu do gwarancji minimum okres, za który ustalono takie zwiększenie.

Nie można natomiast stosować w tym miejscu ogólnego założenia, że każdy okres związany z gospodarstwem rolnym uzupełnia brakujące lata. Szczególne znaczenie ma rozróżnienie między rzeczywistymi okresami opłacania składek rolniczych a pracą w gospodarstwie sprzed 1 stycznia 1983 r.

Zwiększenie emerytury z ZUS za opłacone składki KRUS

Art. 26a ustawy emerytalnej przewiduje zwiększenie emerytury ustalonej według art. 26 za okresy opłacania składek na Fundusz Emerytalny Rolników, Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników. Zwiększenie ustala się według zasad wymiaru części składkowej emerytury rolniczej, na podstawie zaświadczenia KRUS o okresach opłacania składek.

Wysokość tego zwiększenia zależy od potwierdzonych okresów opłacania składek i jest obliczana według zasad dotyczących części składkowej emerytury rolniczej. Nie należy więc zakładać z góry konkretnej kwoty zwiększenia bez ustalenia rzeczywistych okresów ubezpieczenia.

Zaświadczenie KRUS ma również znaczenie dla gwarancji najniższej emerytury. Art. 87 ust. 1a pozwala bowiem uwzględnić w wymaganym okresie składkowym okres, za który ustalono zwiększenie z art. 26a. Nie wystarcza samo twierdzenie, że dana osoba przez określony czas pracowała w rolnictwie lub była związana z gospodarstwem.

Praca w gospodarstwie przed 1 stycznia 1983 r. nie uzupełnia stażu do gwarancji minimum

Inaczej należy traktować okres pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16. roku życia przypadający przed 1 stycznia 1983 r., o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej. Taki okres może mieć znaczenie w innych sytuacjach przewidzianych przez art. 10, gdy przepis ten pozwala uzupełniać okresy potrzebne do nabycia prawa do określonego świadczenia. Nie oznacza to jednak, że samym udokumentowaniem tej pracy można uzupełnić 20 lub 25 lat wymaganych do podwyższenia emerytury w nowym systemie do kwoty najniższej.

Przy gwarancji wynikającej z art. 87 ust. 1 i 1a ustawodawca wskazał odrębną regułę: uwzględniany jest okres, za który ustalono zwiększenie z art. 26a. Art. 26a dotyczy natomiast okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Nieskładkowa praca w gospodarstwie rodziców przed 1 stycznia 1983 r. nie jest takim okresem.

Takie rozumienie przepisów potwierdza wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 27 lipca 2018 r., sygn. III AUa 532/18. Sąd wskazał, że przy ustalaniu okresów z art. 87 ust. 1 dla emerytury w nowym systemie nie dolicza się okresów pracy w gospodarstwie rolnym przed 1 stycznia 1983 r. na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 3. Na potrzeby art. 87 ust. 1a uwzględnić można okres, za który zostało ustalone zwiększenie z tytułu opłacania składek rolniczych wskazane w art. 26a.

Czy 17 lat w KRUS daje emeryturę rolniczą?

Nie. Co do zasady emerytura rolnicza wymaga osiągnięcia wieku emerytalnego oraz co najmniej 25 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników. Jeżeli KRUS ustalił jedynie 17 lat wymaganego okresu, sam ten okres nie wystarcza do nabycia prawa do emerytury rolniczej.

Brak prawa do odrębnej emerytury rolniczej nie oznacza jednak, że opłacone składki KRUS pozostają bez znaczenia dla świadczenia z ZUS. Mogą prowadzić do zwiększenia z art. 26a, a okres objęty tym zwiększeniem może zostać uwzględniony na podstawie art. 87 ust. 1a przy badaniu prawa do podwyższenia emerytury do minimum.

Jeżeli problemem jest ustalenie, czy w samym systemie rolniczym istnieją jeszcze okresy mogące mieć znaczenie dla prawa do świadczenia, pomocny może być poradnik brakujące lata składkowe do emerytury KRUS. Osobno należy oceniać możliwość uregulowania zaległości lub składek za wcześniejsze okresy; zagadnienie to omawia materiał składki KRUS za poprzednie lata.

Co zrobić, aby ZUS prawidłowo uwzględnił okresy KRUS?

Przed złożeniem wniosku o emeryturę albo w toku postępowania warto uzyskać z KRUS zaświadczenie wskazujące okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Dokument powinien umożliwić ZUS ustalenie, za jakie okresy przysługuje zwiększenie z art. 26a.

W przypadku niskiej emerytury warto również sprawdzić, czy ZUS nie ograniczył się do wyliczenia samej kwoty zwiększenia, lecz prawidłowo zastosował art. 87 ust. 1a przy ustalaniu stażu potrzebnego do gwarancji najniższej emerytury. Przy około 15 latach okresów ZUS i 17 latach potwierdzonych składek rolniczych może to mieć zasadnicze znaczenie dla wysokości wypłacanego świadczenia.

Jeżeli ZUS odmówi uwzględnienia okresów KRUS albo podwyższenia emerytury do minimum, należy sprawdzić uzasadnienie decyzji, przyjęte okresy składkowe i nieskładkowe oraz to, czy organ ustalił zwiększenie z art. 26a. Od decyzji ZUS co do zasady wnosi się odwołanie do właściwego sądu za pośrednictwem ZUS w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji.

FAQ

Czy 25 lat stażu jest potrzebne do samej emerytury z ZUS?

Nie w przypadku emerytury powszechnej w nowym systemie. Dla mężczyzny 25 lat ma znaczenie przede wszystkim przy gwarancji podwyższenia niskiej emerytury do kwoty najniższej. Dla kobiety przy tej gwarancji wymagany jest okres co najmniej 20 lat.

Czy ZUS automatycznie doliczy okresy składek KRUS?

Podstawą ustalenia zwiększenia z art. 26a jest zaświadczenie KRUS o okresach opłacania składek. Dlatego warto dopilnować, aby dokument znalazł się w aktach postępowania emerytalnego i aby decyzja ZUS odnosiła się do tych okresów.

Czy praca w gospodarstwie rodziców przed 1983 r. może uzupełnić 20 lub 25 lat do minimalnej emerytury?

Nie w omawianym mechanizmie art. 87 ust. 1a. Przy gwarancji najniższej emerytury uwzględnia się okres, za który ustalono zwiększenie z art. 26a, czyli okresy opłacania odpowiednich składek rolniczych. Praca w gospodarstwie sprzed 1 stycznia 1983 r. z art. 10 ust. 1 pkt 3 może mieć znaczenie w innych sytuacjach przewidzianych ustawą, ale nie służy do uzupełnienia tego stażu.

Czy okresy KRUS mogą jednocześnie zwiększyć kwotę emerytury i pomóc w uzyskaniu gwarancji minimum?

Tak, jeżeli ZUS ustali za nie zwiększenie z art. 26a. Samo zwiększenie wpływa na wysokość emerytury, natomiast okres, za który je ustalono, jest uwzględniany na podstawie art. 87 ust. 1a przy badaniu wymaganego stażu do podwyższenia świadczenia do minimum.

Co sprawdzić w decyzji ZUS po złożeniu zaświadczenia z KRUS?

Trzeba porównać okresy wskazane przez KRUS z okresami przyjętymi przez ZUS, sprawdzić, czy ustalono zwiększenie z art. 26a oraz czy okres objęty tym zwiększeniem został uwzględniony przy badaniu warunków z art. 87. Jeżeli któregoś z tych elementów brakuje, uzasadnienie decyzji wymaga dokładnej analizy.