Emerytura z Niemiec i Polski: dokumenty, składka zdrowotna i ZUS

Praca za granicą a polski ZUS

Praca w Niemczech nie powoduje automatycznego przeniesienia niemieckich składek emerytalnych na konto w ZUS. Jeżeli w danym okresie dana osoba zgodnie z przepisami podlegała niemieckiemu systemowi zabezpieczenia społecznego, okres ten pozostaje okresem niemieckiego ubezpieczenia. Po osiągnięciu warunków wymaganych w obu państwach polska i niemiecka instytucja ustalają świadczenia według swoich przepisów.

Koordynacja ma przede wszystkim zapobiegać sytuacji, w której legalnie przepracowane okresy w różnych państwach nie mogłyby zostać wykorzystane przy ustalaniu prawa do świadczenia. Nie oznacza jednak połączenia wszystkich składek w jedną polską emeryturę ani stosowania jednego wieku emerytalnego do świadczeń z obu państw.

Inaczej należy analizować sytuację osoby, która nadal pracuje albo prowadzi działalność w dwóch państwach. Wtedy pierwszym problemem nie jest jeszcze emerytura, lecz ustalenie, któremu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń społecznych dana osoba podlega. Dotyczy to np. przedsiębiorcy prowadzącego działalność w Niemczech i mającego jednocześnie aktywność w Polsce. Szczegółowy przykład takiej sytuacji opisuje materiał Gewerbe w Niemczech a polska emerytura.

Trzeba więc rozdzielić dwa pytania: gdzie powinny być opłacane bieżące składki oraz z którego państwa po zakończeniu aktywności przysługuje świadczenie. Odpowiedź na pierwsze pytanie może wymagać ustalenia ustawodawstwa właściwego i dokumentu A1. Odpowiedź na drugie wynika z historii ubezpieczenia oraz warunków emerytalnych obowiązujących w każdym z zainteresowanych państw.

Koordynacja świadczeń w UE, EOG i Wielkiej Brytanii

W relacjach Polski z Niemcami stosowane są unijne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przede wszystkim rozporządzenia nr 883/2004 i 987/2009. Podobny mechanizm obejmuje państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Szwajcarię na podstawie właściwych regulacji koordynacyjnych. Przykładem zastosowania tych zasad poza państwami UE jest Emerytura z Polski i Islandii a ZUS.

Koordynacja opiera się na kilku zasadach ważnych dla przyszłego emeryta:

• okresy ubezpieczenia przebyte w różnych państwach mogą być sumowane, jeżeli jest to potrzebne do ustalenia prawa do świadczenia,
• każde państwo ustala świadczenie według własnych przepisów i wydaje własną decyzję,
• osiągnięcie wieku emerytalnego w Polsce nie oznacza automatycznie spełnienia warunków do emerytury niemieckiej,
• wniosek złożony we właściwej instytucji jednego państwa może uruchomić postępowanie także w pozostałych zainteresowanych państwach,
• przy bardzo krótkich okresach ubezpieczenia zastosowanie mogą mieć szczególne reguły koordynacyjne – taki okres nie powinien być po prostu pomijany.

Dla osoby mieszkającej w Polsce praktyczne znaczenie ma zasada jednego wniosku. Nie trzeba co do zasady samodzielnie prowadzić od początku dwóch niezależnych postępowań w Polsce i Niemczech. ZUS jako instytucja kontaktowa przekazuje potrzebne informacje właściwej instytucji zagranicznej, natomiast o niemieckim świadczeniu rozstrzyga instytucja niemiecka.

Wielka Brytania wymaga osobnego rozróżnienia. Po Brexicie sytuacja osoby może podlegać postanowieniom umowy o wystąpieniu albo zasadom koordynacji przewidzianym w Umowie o handlu i współpracy UE–Wielka Brytania. Nie należy więc automatycznie przyjmować, że każdy przypadek brytyjski jest rozliczany na identycznej podstawie jak niemiecki.

Dokumenty, formularze i zaświadczenie A1

Jeżeli osoba mieszkająca w Polsce chce wystąpić o polską emeryturę i jednocześnie uruchomić procedurę dotyczącą świadczenia z Niemiec, powinna przede wszystkim odtworzyć pełną historię ubezpieczenia. Brak dokładnych dat, niemieckiego numeru ubezpieczenia albo dokumentów dotyczących części zatrudnienia nie przekreśla automatycznie sprawy, ale może wydłużyć postępowanie i wymagać dodatkowej wymiany informacji między instytucjami.

W postępowaniu dotyczącym emerytury z państwa UE/EFTA ZUS wskazuje m.in. wniosek EMP oraz załącznik EMZ. Do ustalenia zagranicznych okresów służą również informacje o przebiegu ubezpieczenia, w tym formularz E 207 PL. Zakres wymaganych dokumentów zależy od historii konkretnej osoby i od tego, jakie dane są już dostępne instytucjom.

Osoba, która po pracy w Niemczech wróciła na stałe do Polski, może dodatkowo sprawdzić, jakie znaczenie ma zmiana miejsca zamieszkania i sposób wypłaty świadczenia. Temu przypadkowi poświęcony jest materiał Niemiecka emerytura po powrocie do Polski.

A1 – kiedy ma znaczenie, a kiedy nie?

A1 potwierdza, któremu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego podlega osoba wykonująca pracę lub działalność w sytuacji transgranicznej. Jest szczególnie ważny przy delegowaniu, pracy w dwóch lub większej liczbie państw albo niektórych przypadkach równoczesnego prowadzenia działalności.

A1 nie jest natomiast formularzem, na podstawie którego ZUS lub Deutsche Rentenversicherung ustala emeryturę. Przy wniosku emerytalnym podstawowe znaczenie ma rzeczywisty przebieg ubezpieczenia. A1 może być pomocnym dowodem, jeżeli po latach pojawia się spór, w którym państwie dana osoba w konkretnym okresie powinna była podlegać ubezpieczeniom.

Emerytura zagraniczna i polska emerytura – wypłata i składka zdrowotna

Prawo do polskiej i niemieckiej emerytury nie oznacza powstania jednego wspólnego świadczenia. ZUS ustala polską emeryturę, a właściwa instytucja niemiecka – emeryturę niemiecką. Świadczenia mogą rozpocząć się w różnych terminach, ponieważ każde państwo stosuje własne warunki dotyczące wieku i nabycia prawa.

Osobnym zagadnieniem jest ubezpieczenie zdrowotne. Nie można go rozstrzygnąć wyłącznie na podstawie informacji, że emerytura pochodzi z Niemiec. Trzeba ustalić przede wszystkim miejsce zamieszkania, wszystkie pobierane emerytury oraz to, czy dana osoba nadal pracuje lub prowadzi działalność.

Kiedy od niemieckiej emerytury może być potrącana polska składka zdrowotna?

Jeżeli osoba mieszka w Polsce, pobiera polską emeryturę i z tego tytułu podlega polskiemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, otrzymywanie ustawowej emerytury z innego państwa UE może powodować obowiązek naliczania składki zdrowotnej również od zagranicznego świadczenia. Zgodnie z polską ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej składka wynosi 9% podstawy jej wymiaru.

Przy wypłacie zagranicznej emerytury za pośrednictwem polskiego banku przepisy przewidują szczególną procedurę. Bank występuje do NFZ o informację, czy osoba otrzymująca emeryturę z innego państwa UE/EFTA lub Wielkiej Brytanii podlega w Polsce ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu polskiej emerytury lub renty. Po potwierdzeniu przez NFZ bank wykonuje obowiązki związane ze zgłoszeniem oraz obliczeniem i poborem składki od wypłacanego świadczenia zagranicznego.

Nie jest więc prawidłowe założenie, że składka może być pobrana wyłącznie od polskiej emerytury. Jeżeli polskie ustawodawstwo zdrowotne jest właściwe, a dana osoba uzyskuje kilka przychodów stanowiących odrębne podstawy składki, składka może być obliczana od każdego z nich.

Jeżeli niemiecka emerytura wpływa bezpośrednio na zagraniczny rachunek, techniczny mechanizm poboru przez polski bank nie występuje w takiej samej postaci. Nie przesądza to jednak samo w sobie, że nie istnieje obowiązek zdrowotny. W razie wątpliwości trzeba ustalić status w NFZ i sposób rozliczenia właściwy dla konkretnego świadczenia.

Składka zdrowotna i podatek dochodowy to odrębne reżimy. Sposób podatkowego rozliczenia niemieckiej emerytury nie rozstrzyga automatycznie, które państwo odpowiada za ubezpieczenie zdrowotne.

Zawieszenie, limity i obowiązek zgłoszenia do ZUS

Sama wypłata niemieckiej emerytury nie jest zarobkiem z pracy, który ZUS porównuje z progami 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Inaczej jest, gdy osoba pobierająca określone polskie świadczenie nadal pracuje, wykonuje umowę stanowiącą tytuł do ubezpieczeń albo prowadzi działalność – również za granicą.

Osoby, które nie osiągnęły jeszcze powszechnego wieku emerytalnego i pobierają świadczenie objęte zasadami zmniejszania lub zawieszania, muszą kontrolować przychód. Od 1 września 2026 r. 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wynosi 6463,20 zł, a 130% – 12 003,10 zł. Przychód przekraczający niższy próg może spowodować zmniejszenie świadczenia, a przekroczenie wyższego – jego zawieszenie. Kwoty zmieniają się kwartalnie, dlatego przy późniejszym rozliczeniu należy sprawdzić aktualny komunikat ZUS.

Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego – 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn – emeryt co do zasady może osiągać przychody bez stosowania progów 70% i 130%. Trzeba jednak pamiętać o odrębnych zasadach, w tym o art. 103a ustawy emerytalnej, który może wpływać na wypłatę emerytury przy kontynuowaniu zatrudnienia bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego praca była wykonywana bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury.

Jeżeli dana osoba podlega limitom, praca w Niemczech nie jest dla ZUS obojętna tylko dlatego, że wynagrodzenie wypłaca zagraniczny pracodawca. ZUS uwzględnia również przychody z pracy wykonywanej za granicą. Rozpoczęcie takiej aktywności i przewidywany przychód należy zgłosić ZUS, np. na formularzu EROP, jeżeli jest on właściwy dla danej sytuacji. Po zakończeniu roku osoba objęta limitami powinna przekazać dokument pozwalający na roczne rozliczenie przychodu – co do zasady do końca lutego następnego roku.

Brak zawiadomienia może mieć finansowe konsekwencje. Jeżeli świadczenie było pobierane w zbyt wysokiej wysokości, zakres żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń może być większy niż w przypadku osoby, która prawidłowo poinformowała ZUS o osiąganiu przychodów. ZUS wskazuje, że po prawidłowym zawiadomieniu zwrot jest zasadniczo ograniczany do świadczeń za ostatnie 12 miesięcy, natomiast przy braku zawiadomienia może obejmować okres do 3 lat.

Nie każde zagraniczne świadczenie jest emeryturą ani przychodem z pracy. Odrębnej kwalifikacji może wymagać np. zasiłek wypłacany przez instytucję innego państwa; przykład takiej sytuacji omawia materiał Zasiłek z Holandii a emerytura w Polsce.

Przykłady praktyczne: miejsce zamieszkania, emerytura i dalsza praca

Znaczenie dalszej pracy, miejsca zamieszkania i niemieckich okresów ubezpieczenia pokazuje również poradnik Polska emerytura a praca i meldunek w Niemczech.

Najczęstsze błędy przy emeryturze z Polski i Niemiec

• Traktowanie niemieckich składek jak składek przenoszonych do ZUS. Koordynacja okresów nie oznacza przeksięgowania niemieckich składek na polskie konto emerytalne.
• Zakładanie, że polski wiek emerytalny automatycznie uruchamia niemiecką emeryturę. Każde państwo stosuje własne warunki nabycia prawa i własną datę rozpoczęcia świadczenia.
• Dołączanie A1 jako podstawowego dokumentu emerytalnego. A1 dotyczy ustawodawstwa właściwego w okresie aktywności zawodowej, a nie samego wniosku o emeryturę.
• Niepełne wskazanie niemieckich okresów. Brak numeru ubezpieczenia, dat zatrudnienia lub informacji o pracodawcach może utrudnić identyfikację okresów w zagranicznej instytucji.
• Założenie, że od zagranicznej emerytury nigdy nie ma polskiej składki zdrowotnej. Przy równoczesnym pobieraniu polskiej emerytury i właściwości polskiego systemu zdrowotnego składka może być należna również od świadczenia zagranicznego.
• Mylenie emerytury zagranicznej z zagranicznym wynagrodzeniem. Sama emerytura nie uruchamia progów zarobkowych ZUS, ale dalsza praca za granicą może mieć takie znaczenie.
• Ignorowanie pouczenia w decyzji. Jeżeli spór dotyczy decyzji ZUS, termin i tryb odwołania są inne niż przy decyzji niemieckiej instytucji. Każdą decyzję trzeba zaskarżać zgodnie z właściwą dla niej procedurą.

FAQ

Czy lata pracy w Niemczech zwiększają polską emeryturę?

Niemieckie składki nie są dopisywane do polskiego konta w ZUS tak, jak gdyby zostały opłacone w Polsce. Zagraniczne okresy mogą natomiast zostać uwzględnione na zasadach koordynacji, gdy polskie przepisy uzależniają określone uprawnienie od długości okresów ubezpieczenia. Niemcy odrębnie obliczają świadczenie należne za okresy podlegające ich systemowi.

Czy do wniosku o niemiecką emeryturę trzeba dołączyć A1?

Co do zasady nie. A1 służy do potwierdzenia ustawodawstwa właściwego podczas transgranicznej pracy lub działalności. Przy emeryturze podstawowe znaczenie mają formularze emerytalne, historia ubezpieczenia i dowody dotyczące okresów pracy. A1 może stać się istotny, jeżeli sporne jest, któremu systemowi dana osoba podlegała w konkretnym okresie.

Czy niemiecka emerytura zawsze podlega 9% składce zdrowotnej w Polsce?

Nie. Najpierw trzeba ustalić, które państwo jest właściwe w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego. Jeżeli osoba mieszka w Polsce, pobiera polską emeryturę i z tego tytułu Polska odpowiada za jej ubezpieczenie zdrowotne, od ustawowej emerytury niemieckiej może być pobierana polska składka. Jeżeli natomiast osoba pobiera wyłącznie emeryturę niemiecką i nie ma polskiego tytułu, znaczenie może mieć dokument S1 i finansowanie świadczeń zdrowotnych przez Niemcy.

Czy sama niemiecka emerytura może spowodować zawieszenie emerytury z ZUS?

Nie na zasadzie progów 70% i 130%, ponieważ progi te odnoszą się do przychodów z określonej aktywności zarobkowej, a nie do kwoty drugiej emerytury. Jeśli jednak emeryt nadal pracuje albo prowadzi działalność w Niemczech, przychód z tej aktywności może podlegać rozliczeniu z ZUS.

Czy praca w Wielkiej Brytanii nadal może być uwzględniona po Brexicie?

Tak, okresy brytyjskie nie stały się z chwilą Brexitu automatycznie bez znaczenia, ale trzeba ustalić, czy konkretna osoba jest objęta umową o wystąpieniu, czy zasadami wynikającymi z Umowy o handlu i współpracy UE–Wielka Brytania. Więcej na ten temat wyjaśnia materiał Emerytura w Polsce po pracy w Anglii.

Co zrobić, gdy w decyzji ZUS brakuje zagranicznego okresu?

Najpierw trzeba sprawdzić, czy okres został prawidłowo zgłoszony i czy ZUS otrzymał dane od instytucji zagranicznej. Jeżeli problem wpływa na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji ZUS, od decyzji można wnieść odwołanie w terminie miesiąca od jej doręczenia, za pośrednictwem ZUS, do właściwego sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Jeżeli błąd znajduje się w decyzji niemieckiej, stosuje się tryb i termin wskazany w pouczeniu niemieckiej instytucji.

Podsumowanie

Przy emeryturze z Polski i Niemiec najlepiej rozdzielić cztery kwestie: ustalenie okresów ubezpieczenia, nabycie prawa do każdego ze świadczeń, ubezpieczenie zdrowotne oraz ewentualne dalsze przychody z pracy. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której zasady dotyczące A1, emerytury, składki zdrowotnej i limitów zarobkowych zostają błędnie potraktowane jako jedno rozliczenie.

1. Odtwórz wszystkie polskie i niemieckie okresy ubezpieczenia oraz numery identyfikacyjne.
2. Jeżeli mieszkasz w Polsce, rozpocznij procedurę zagranicznej emerytury za pośrednictwem ZUS i przedstaw wymagane informacje o zagranicznym przebiegu ubezpieczenia.
3. Po otrzymaniu decyzji sprawdź osobno polskie i niemieckie okresy, datę nabycia prawa oraz wysokość każdego świadczenia.
4. Ustal w NFZ, które państwo jest właściwe dla ubezpieczenia zdrowotnego, szczególnie gdy otrzymujesz dwa świadczenia albo zmieniłeś miejsce zamieszkania.
5. Jeżeli nadal pracujesz i Twoje polskie świadczenie podlega limitom przychodu, zgłoś aktywność ZUS i pamiętaj o rocznym rozliczeniu zarobków.

Źródła

• Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
• Rozporządzenie (WE) nr 987/2009 Parlamentu Europejskiego i Rady z 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004.
• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1749 z późn. zm.
• Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1461 z późn. zm.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – aktualne informacje dotyczące składania wniosku o emeryturę przez osoby, które pracowały w kilku państwach UE/EFTA, rozliczania przychodów z pracy za granicą oraz komunikatów o kwotach 70% i 130% przeciętnego wynagrodzenia.
• Narodowy Fundusz Zdrowia – informacje o dokumencie S1 i uprawnieniach do świadczeń zdrowotnych osób mieszkających w innym państwie niż państwo właściwe.
• Umowa o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej oraz Umowa o handlu i współpracy UE–Zjednoczone Królestwo w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.