Zasiłek za urlop rodzicielski a niewypłacona pensja

Jaki zasiłek przysługuje za urlop rodzicielski?

Za okres urlopu rodzicielskiego przysługuje zasiłek macierzyński. W języku potocznym bywa on nazywany zasiłkiem rodzicielskim, ale z punktu widzenia przepisów jest to świadczenie z ubezpieczenia chorobowego wypłacane na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego stosuje się odpowiednio zasady przewidziane dla zasiłku chorobowego. Dlatego znaczenie mają przede wszystkim: okres podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, wynagrodzenie stanowiące podstawę składek, zmiana wymiaru czasu pracy oraz to, czy wcześniej pobierano inne zasiłki.

Podstawa wymiaru zasiłku: 12 miesięcy czy krótszy okres?

Zgodnie z art. 36 ustawy zasiłkowej podstawę wymiaru zasiłku pracownika stanowi co do zasady przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do świadczenia. Jeżeli ubezpieczenie trwało krócej, przyjmuje się pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia.

Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie ZUS automatycznie powinien przyjąć dokładnie 12 miesięcy. Krótszy okres może być prawidłowy, jeżeli pracownik nie miał pełnych 12 miesięcy nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego u danego płatnika albo jeżeli zastosowanie mają szczególne zasady, np. dotyczące zmiany wymiaru czasu pracy.

Jeżeli pracownik pozostawał w tym samym stosunku pracy, podlegał ubezpieczeniu chorobowemu bez przerwy, a ZUS przyjął tylko kilka miesięcy, trzeba ustalić, dlaczego tak się stało. Powodem może być np. wcześniejsze pobieranie zasiłku, zmiana etatu, braki w dokumentach płatnika albo błędne raporty przekazane do ZUS.

Niewypłacone wynagrodzenie a wysokość zasiłku

Najtrudniejszy element opisanej sytuacji dotyczy miesięcy, w których pracodawca nie wypłacił pensji. Ustawa zasiłkowa posługuje się pojęciem wynagrodzenia wypłaconego, stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu finansowanych przez pracownika składek na ubezpieczenia społeczne.

Jeżeli wynagrodzenie zostało faktycznie wypłacone, ale pracodawca nie opłacił od niego składek, pracownik co do zasady nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji samego zaniedbania płatnika. W takiej sytuacji istotne jest wykazanie, że wynagrodzenie było wypłacone i powinno zostać prawidłowo rozliczone w dokumentach ubezpieczeniowych.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy pensja w ogóle nie została wypłacona. Wtedy ZUS może opierać się na dokumentach płacowych i rozliczeniowych, z których wynika brak przychodu za dany miesiąc. Nie oznacza to, że pracownik jest bez ochrony, ale często konieczne jest równoległe dochodzenie zaległego wynagrodzenia od pracodawcy oraz doprowadzenie do skorygowania dokumentów ZUS po wypłacie należności.

W praktyce należy odróżnić trzy sytuacje: wynagrodzenie wypłacone z opóźnieniem, wynagrodzenie wypłacone, lecz bez prawidłowego rozliczenia składek, oraz wynagrodzenie niewypłacone do czasu ustalania zasiłku. Każda z nich może prowadzić do innego sposobu przeliczenia świadczenia.

Zmiana etatu przed urlopem rodzicielskim

Zmiana wymiaru czasu pracy z pełnego etatu na 3/4 etatu ma duże znaczenie. Zgodnie z zasadami ustawy zasiłkowej, jeżeli zmiana wymiaru czasu pracy nastąpiła w miesiącu powstania prawa do zasiłku albo w miesiącach branych do podstawy, podstawę wymiaru zasiłku ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia dla nowego wymiaru czasu pracy.

To oznacza, że nie zawsze prawidłowe jest proste uśrednienie wynagrodzenia z pełnego etatu i z 3/4 etatu. Jeżeli przepisy o zmianie wymiaru czasu pracy mają zastosowanie, ZUS może oprzeć podstawę na wynagrodzeniu odpowiadającym nowemu wymiarowi etatu. Właśnie dlatego sama informacja o zarobkach netto z kolejnych miesięcy nie wystarcza do oceny prawidłowości wyliczenia.

Do analizy potrzebne są przede wszystkim: data zmiany etatu, treść aneksu do umowy, miesiąc rozpoczęcia urlopu rodzicielskiego, imienne raporty ZUS RCA, zaświadczenie płatnika składek oraz informacja, czy pomiędzy wcześniejszymi i obecnymi zasiłkami była przerwa skutkująca ustaleniem podstawy na nowo.

Wcześniejszy urlop rodzicielski lub ojcowski a nowa podstawa

Wcześniejsze korzystanie z urlopu ojcowskiego, urlopu macierzyńskiego albo rodzicielskiego może mieć wpływ na to, czy podstawę zasiłku ustala się od nowa. Jeżeli między okresami pobierania zasiłków nie było przerwy albo przerwa była zbyt krótka według zasad ustawy zasiłkowej, ZUS może przyjąć wcześniej ustaloną podstawę zamiast wyliczać ją ponownie.

Jeżeli natomiast wystąpiła przerwa pozwalająca na ponowne ustalenie podstawy, trzeba sprawdzić miesiące poprzedzające aktualny urlop rodzicielski. Wtedy znaczenie mogą mieć zarówno wynagrodzenia wypłacone w tym okresie, jak i zmiana wymiaru czasu pracy.

Jak zakwestionować wyliczenie ZUS?

Jeżeli ZUS wydał decyzję o wysokości zasiłku, można wnieść odwołanie w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję, a sprawę rozpoznaje sąd pracy i ubezpieczeń społecznych.

W odwołaniu warto wskazać, na czym polega błąd: przyjęcie zbyt krótkiego okresu, pominięcie wynagrodzenia, nieuwzględnienie korekty dokumentów, błędne zastosowanie zasad dotyczących zmiany etatu albo nieprawidłowe przyjęcie, że podstawa nie powinna być ustalana na nowo.

Jeżeli formalna decyzja nie została jeszcze doręczona, można złożyć do ZUS wniosek o wyjaśnienie i ponowne przeliczenie podstawy wymiaru zasiłku. Warto zażądać wskazania miesięcy przyjętych do podstawy, kwot wynagrodzenia za każdy miesiąc oraz przyczyny pominięcia miesięcy zerowych.

Jakie dokumenty warto zgromadzić?

• umowę o pracę oraz aneksy dotyczące zmiany wymiaru etatu,
• paski płacowe, listy płac albo potwierdzenia przelewów wynagrodzenia,
• informację o miesiącach, za które pensja nie została wypłacona,
• zaświadczenie płatnika składek przekazane do ZUS,
• raporty ZUS RCA i ewentualne korekty dokumentów rozliczeniowych,
• decyzję ZUS oraz kopertę albo potwierdzenie doręczenia,
• dokumenty dotyczące wcześniejszych urlopów i pobieranych zasiłków.

Jeżeli pracodawca nie wypłacił pensji, samo postępowanie przed ZUS może nie wystarczyć. Konieczne może być również wezwanie pracodawcy do zapłaty, zawiadomienie Państwowej Inspekcji Pracy albo pozew o zaległe wynagrodzenie. Po wypłacie zaległości i korekcie dokumentów można domagać się ponownej weryfikacji podstawy zasiłku.

FAQ

Czy ZUS może przyjąć do podstawy tylko 4 miesiące?

Tak, ale tylko wtedy, gdy wynika to z przepisów i dokumentów, np. z krótszego okresu ubezpieczenia, wcześniejszego pobierania zasiłków albo szczególnych zasad po zmianie etatu. Jeżeli pracownik miał 12 miesięcy ciągłego ubezpieczenia i nie ma podstaw do skrócenia okresu, warto żądać wyjaśnienia.

Czy niewypłacona pensja powinna podwyższyć zasiłek?

To zależy od tego, czy wynagrodzenie zostało wypłacone, tylko źle rozliczone, czy nie zostało wypłacone w ogóle. Przy całkowitym braku wypłaty często potrzebne jest najpierw dochodzenie pensji od pracodawcy i korekta dokumentów ubezpieczeniowych.

Czy pracownik traci prawo do zasiłku, gdy pracodawca nie opłacił składek?

Sam brak opłacenia składek przez pracodawcę nie powinien pozbawiać pracownika ochrony ubezpieczeniowej, jeżeli stosunek pracy trwał, a pracownik podlegał ubezpieczeniu. Problemem może być jednak brak wypłaty wynagrodzenia i błędne dokumenty rozliczeniowe.

Jaki jest termin na odwołanie od decyzji ZUS?

Odwołanie wnosi się w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. Składa się je do ZUS, ale adresuje do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Czy można żądać przeliczenia zasiłku bez sądu?

Tak. Jeżeli decyzja nie została jeszcze wydana albo pojawiły się nowe dokumenty, można złożyć wniosek o wyjaśnienie i przeliczenie podstawy. Gdy ZUS wyda niekorzystną decyzję, dalszą drogą jest odwołanie do sądu.

Podsumowanie

W opisanej sprawie nie da się ocenić prawidłowości wyliczenia wyłącznie na podstawie kwot netto wynagrodzenia. Trzeba ustalić, czy ubezpieczenie chorobowe trwało nieprzerwanie, czy wcześniejsze zasiłki blokowały ponowne ustalenie podstawy, kiedy nastąpiła zmiana etatu oraz czy miesiące zerowe wynikają z braku wypłaty pensji, czy tylko z błędnego rozliczenia składek.

Jeżeli ZUS przyjął zbyt krótki okres albo pominął wynagrodzenie, które powinno znaleźć się w podstawie, można domagać się wyjaśnień, przeliczenia zasiłku albo wnieść odwołanie od decyzji. Gdy źródłem problemu jest pracodawca, konieczne może być równoległe dochodzenie zaległej pensji i korekta dokumentów ubezpieczeniowych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636 z późn. zm.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.