Emerytura zagraniczna a składka zdrowotna w Polsce – kiedy trzeba ją płacić?

Praca za granicą a polski ZUS – od czego zacząć ocenę sytuacji?

W sprawach dotyczących emerytury zagranicznej łatwo pomieszać trzy odrębne zagadnienia: składki społeczne płacone podczas aktywności zawodowej, późniejsze prawo do emerytury oraz bieżące ubezpieczenie zdrowotne emeryta. To, że ktoś przez wiele lat płacił składki w innym państwie, nie oznacza ani ich prostego „przeniesienia” do ZUS, ani automatycznego obowiązku zapłaty składki zdrowotnej w Polsce od przyszłej zagranicznej emerytury.

W państwach objętych koordynacją okresy ubezpieczenia mogą być uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczenia, natomiast każde państwo co do zasady ustala i wypłaca własną część emerytury zgodnie ze swoim ustawodawstwem. Dobrym przykładem jest sytuacja opisana w materiale Składki z Irlandii a emerytura w Polsce.

Dla osoby, która mieszka obecnie w Polsce i zaczyna otrzymywać zagraniczne świadczenie, najważniejsze są cztery pytania:

• z jakiego państwa pochodzi emerytura lub renta,
• czy dana osoba otrzymuje również polską emeryturę albo rentę,
• gdzie ma miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów o koordynacji,
• czy nadal pracuje lub prowadzi działalność w Polsce albo za granicą.

Dopiero zestawienie tych informacji pozwala ustalić, które państwo odpowiada za ubezpieczenie zdrowotne. Sam rachunek bankowy w Polsce nie jest wystarczającym kryterium.

Koordynacja świadczeń w UE, EOG, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii

W przypadku świadczeń z państw Unii Europejskiej oraz pozostałych państw objętych europejską koordynacją zabezpieczenia społecznego zastosowanie mają przepisy, których celem jest m.in. zapobieganie sytuacji, w której ta sama osoba podlega jednocześnie ustawodawstwom kilku państw w zakresie tego samego ryzyka.

Dla emeryta trzeba rozróżnić przede wszystkim dwie sytuacje.

Emeryt pobiera polską i zagraniczną emeryturę oraz mieszka w Polsce

Jeżeli osoba pobiera świadczenie z Polski oraz z innego państwa objętego koordynacją i mieszka w Polsce, co do zasady to Polska może być państwem właściwym w zakresie rzeczowych świadczeń zdrowotnych. Polskie przepisy przewidują w takiej sytuacji możliwość pobierania składki również od emerytury lub renty wypłacanej przez zagraniczną instytucję.

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej przewiduje przy tym szczególną procedurę dla banku wypłacającego emeryturę lub rentę pochodzącą z innego państwa UE, EFTA albo ze Zjednoczonego Królestwa. Bank kieruje do NFZ zapytanie, czy dana osoba podlega w Polsce ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania polskiej emerytury lub renty. Po potwierdzeniu przez Fundusz podlegania polskiemu systemowi bank dokonuje odpowiednich czynności związanych ze zgłoszeniem i poborem składki.

Emeryt otrzymuje tylko emeryturę zagraniczną

Inaczej może wyglądać sytuacja osoby mieszkającej w Polsce, która nie pobiera polskiej emerytury ani renty, lecz otrzymuje świadczenie wyłącznie z innego państwa objętego koordynacją. Jeżeli zgodnie z przepisami koordynacyjnymi koszty jej leczenia ponosi zagraniczna instytucja, prawo do świadczeń w Polsce może zostać potwierdzone dokumentem S1 zarejestrowanym w NFZ.

Wówczas dana osoba korzysta z publicznej opieki zdrowotnej w Polsce jako osoba uprawniona na podstawie przepisów o koordynacji, natomiast nie należy automatycznie traktować jej tak samo jak polskiego emeryta, od którego świadczenia pobierana jest polska składka zdrowotna.

Państwo spoza europejskiego systemu koordynacji

Jeżeli emerytura pochodzi z państwa, do którego nie stosuje się europejskich zasad koordynacji, trzeba sprawdzić polskie przepisy oraz ewentualną umowę międzynarodową łączącą Polskę z tym państwem. Nie wolno automatycznie przenosić zasad dotyczących emerytury niemieckiej, irlandzkiej czy francuskiej na świadczenie z dowolnego państwa trzeciego.

Jeżeli na podstawie polskich regulacji osoba pobierająca zagraniczną emeryturę podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce, ustawa przewiduje, że płatnikiem składki może być bank dokonujący wypłaty zagranicznego świadczenia. Ocena wymaga jednak uwzględnienia konkretnego państwa, miejsca zamieszkania i innych tytułów ubezpieczeniowych.

Dokumenty, formularze i zaświadczenie A1 – czego nie należy ze sobą mylić?

Zaświadczenie A1 jest dokumentem dotyczącym ustawodawstwa właściwego w zakresie zabezpieczenia społecznego osoby aktywnej zawodowo. Potwierdza ono, jakiemu ustawodawstwu podlega pracownik albo osoba prowadząca działalność w sytuacji transgranicznej. Typowym przykładem jest czasowe delegowanie pracownika albo jednoczesne wykonywanie pracy w kilku państwach.

A1 nie jest natomiast dokumentem służącym do potwierdzania prawa do zagranicznej emerytury i nie należy go utożsamiać z dokumentem S1. Szczegółowe problemy dotyczące wydania tego dokumentu opisuje artykuł Zaświadczenie A1 – odmowa lub cofnięcie przez ZUS.

Dla osoby już pobierającej emeryturę bardziej istotne mogą być:

• decyzje polskiej i zagranicznej instytucji emerytalnej,
• informacja, z jakiego państwa i z jakiego tytułu wypłacane jest świadczenie,
• dokument potwierdzający miejsce zamieszkania, jeżeli ma ono znaczenie dla koordynacji,
• dokument S1, jeżeli koszty leczenia w Polsce ma ponosić instytucja zagraniczna,
• informacja NFZ dotycząca państwa właściwego do finansowania świadczeń zdrowotnych,
• dokumenty związane z dalszą pracą lub działalnością, jeżeli emeryt pozostaje aktywny zawodowo.

Emerytura zagraniczna i polska emerytura – czy składka jest pobierana od obu?

Polskie przepisy przewidują zasadę, zgodnie z którą przy zbiegu kilku tytułów lub kilku przychodów objętych obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego składkę ustala się od każdego z nich, jeżeli nie zachodzi ustawowy wyjątek. Dlatego osoba mieszkająca w Polsce, dla której właściwe jest polskie ustawodawstwo i która otrzymuje polską oraz zagraniczną emeryturę, może spotkać się z pobieraniem składki od obu świadczeń.

Nie należy tego utożsamiać z dwukrotnym ubezpieczeniem w dwóch państwach. W przypadku świadczeń z państw objętych koordynacją najpierw ustala się jedno państwo właściwe w zakresie opieki zdrowotnej. Następnie przepisy tego państwa określają sposób finansowania systemu, w tym podstawę naliczania składek.

Składka zdrowotna od emerytury wynosi co do zasady 9% podstawy wymiaru. W przypadku emerytury lub renty podstawą jest kwota świadczenia w zakresie określonym przez ustawę o świadczeniach opieki zdrowotnej. Przy świadczeniu zagranicznym trzeba jednak wcześniej rozstrzygnąć, czy dana osoba w ogóle podlega z tego tytułu polskiemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Nie powinno się również utożsamiać opodatkowania emerytury ze składką zdrowotną. Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania może decydować, w którym państwie rozlicza się podatek, ale nie rozstrzyga automatycznie właściwości systemu zabezpieczenia społecznego. Są to dwa różne reżimy prawne.

Co zrobić po przyznaniu zagranicznej emerytury?

Jeżeli mieszkasz w Polsce i zaczynasz otrzymywać świadczenie zagraniczne, nie zakładaj, że wszystkie informacje zostaną automatycznie prawidłowo powiązane przez bank, ZUS i NFZ. Szczególnie przy jednoczesnym pobieraniu świadczeń z kilku państw warto zweryfikować swój status.

W zależności od sytuacji potrzebne może być:

1. przekazanie bankowi informacji, że wpływ z zagranicy jest emeryturą lub rentą,
2. wyjaśnienie z NFZ, które państwo jest właściwe do pokrywania kosztów świadczeń zdrowotnych,
3. rejestracja dokumentu S1, jeżeli został wystawiony przez zagraniczną instytucję,
4. zgłoszenie do ZUS rozpoczęcia zagranicznej pracy lub wysokości osiąganego przychodu, jeżeli ma on wpływ na wypłatę polskiego świadczenia,
5. przekazanie dokumentów potrzebnych do postępowania o polską albo zagraniczną emeryturę.

Jeżeli po przyznaniu emerytury nadal osiągasz zarobki poza Polską, przydatne jest również omówienie zasad opisanych w materiale Praca za granicą na emeryturze a zgłoszenie do ZUS.

Nie wszystkie sprawy transgraniczne dotyczą ZUS. Jeżeli przed wyjazdem dana osoba była ubezpieczona w KRUS, podjęcie zagranicznej pracy może wpływać na podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników. Tego zagadnienia nie należy mieszać ze składką zdrowotną od emerytury. Szerzej problem omawia poradnik Praca za granicą a KRUS, wyrejestrowanie, zwrot składek i emerytura.

Zawieszenie emerytury, limity zarobków i obowiązek zgłoszenia

Sama zagraniczna emerytura nie jest tym samym co przychód z pracy. Problem limitów pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy osoba pobierająca polską emeryturę lub rentę nadal osiąga przychody z działalności objętej zasadami określonymi w ustawie emerytalnej. Przepisy te obejmują również określone przychody osiągane za granicą.

W przypadku osób, które nie osiągnęły jeszcze powszechnego wieku emerytalnego i pobierają świadczenie objęte zasadami zmniejszania lub zawieszania, znaczenie mają progi 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Od 1 września 2026 r. wynoszą one odpowiednio:

Kwoty progów zmieniają się kwartalnie, dlatego przy późniejszym rozliczeniu trzeba sprawdzić wartości obowiązujące w konkretnym okresie. Osoby, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny, co do zasady mogą osiągać przychód bez zmniejszenia lub zawieszenia emerytury z tego powodu. Osobną regułą jest art. 103a ustawy emerytalnej dotyczący kontynuowania zatrudnienia bez rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, u którego zatrudnienie trwało bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury.

ZUS wymaga od osoby podlegającej zasadom rozliczania przychodu informacji o podjęciu działalności i przewidywanej wysokości zarobków, a następnie odpowiednich danych potrzebnych do rozliczenia świadczenia. Zgodnie z aktualnymi informacjami ZUS dokument potwierdzający wysokość przychodu za poprzedni rok należy co do zasady dostarczyć do końca lutego.

Brak zgłoszenia może mieć istotne konsekwencje przy żądaniu zwrotu świadczeń pobranych w nadmiernej wysokości. Nie należy więc czekać na to, aż zagraniczne zarobki zostaną wykryte przy późniejszej wymianie informacji między instytucjami.

Jak wygląda wniosek o emeryturę po pracy w kilku państwach?

Przy okresach pracy w kilku państwach UE lub EFTA nie trzeba co do zasady samodzielnie prowadzić odrębnego postępowania od początku w każdej instytucji. Osoba mieszkająca w Polsce może złożyć wniosek za pośrednictwem ZUS, a instytucje wymieniają między sobą dane potrzebne do rozpatrzenia uprawnień.

Przy wniosku o emeryturę ZUS wskazuje obecnie m.in. formularz EMP oraz załącznik EMZ dla osób ubiegających się również o świadczenie z zagranicznej instytucji państwa UE lub EFTA. Istotne są dokumenty dotyczące przebiegu ubezpieczenia, a także numer zagranicznego ubezpieczenia i dowody potwierdzające okresy pracy.

Przykładowe problemy dokumentacyjne przy świadczeniu francuskim zostały omówione w materiale Emerytura po pracy we Francji – dokumenty do ZUS. Francja jest tu tylko przykładem – podstawowe zasady koordynacji dotyczą odpowiednio również innych państw objętych właściwymi regulacjami.

Najczęstsze błędy przy zagranicznej emeryturze i składce zdrowotnej

1. Założenie, że składka jest należna zawsze, gdy pieniądze wpływają do polskiego banku.
Rachunek bankowy może mieć znaczenie techniczne dla poboru składki, ale najpierw trzeba ustalić, czy dana osoba podlega polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego.

2. Założenie, że zagraniczna emerytura nigdy nie podlega polskiej składce.
Przy osobie mieszkającej w Polsce, pobierającej równocześnie polską i zagraniczną emeryturę z państwa objętego koordynacją, taki wniosek może być błędny.

3. Mylenie S1 z A1.
S1 służy w typowych przypadkach do potwierdzenia prawa do świadczeń zdrowotnych w państwie zamieszkania na koszt właściwej instytucji innego państwa. A1 dotyczy przede wszystkim ustawodawstwa właściwego podczas aktywności zawodowej.

4. Traktowanie podatku i składki zdrowotnej jako jednego rozliczenia.
To, gdzie opodatkowana jest emerytura na podstawie umowy międzynarodowej, nie przesądza automatycznie o tym, które państwo odpowiada za ubezpieczenie zdrowotne.

5. Brak zgłoszenia zagranicznej pracy po przyznaniu polskiej emerytury lub renty.
Jeśli osiągany przychód podlega zasadom zmniejszania lub zawieszania świadczenia, zaniechanie zgłoszenia może skutkować późniejszym rozliczeniem i obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych kwot.

6. Próba „przeniesienia składek” zamiast uruchomienia koordynacji.
Europejski system opiera się przede wszystkim na uwzględnianiu okresów i współpracy instytucji. Nie działa jak przelew całego kapitału emerytalnego z jednego systemu państwowego do drugiego.

FAQ – emerytura zagraniczna i ubezpieczenie zdrowotne w Polsce

Czy od każdej zagranicznej emerytury pobiera się w Polsce 9% składki zdrowotnej?

Nie. Najpierw trzeba ustalić, czy w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego dana osoba podlega polskim przepisom. Przy świadczeniach z UE, EOG, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii znaczenie mają przepisy o koordynacji. Jeżeli właściwe jest państwo zagraniczne i emeryt korzysta w Polsce ze świadczeń na jego koszt, sytuacja jest inna niż przy osobie pobierającej jednocześnie polską emeryturę.

Czy polski bank może sam zacząć pobierać składkę z emerytury z UE?

Ustawa przewiduje procedurę, w której bank wypłacający emeryturę lub rentę z innego państwa UE, EFTA albo ze Zjednoczonego Królestwa kieruje do NFZ zapytanie dotyczące podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce z tytułu pobierania polskiej emerytury lub renty. Po uzyskaniu potwierdzenia bank wykonuje obowiązki płatnika przewidziane przepisami.

Czy dokument S1 zwalnia z każdej składki zdrowotnej w Polsce?

Nie można przyjąć takiej zasady w oderwaniu od sytuacji danej osoby. S1 potwierdza uprawnienie do świadczeń zdrowotnych w państwie zamieszkania na koszt właściwej instytucji. Trzeba jednak sprawdzić, z jakiego tytułu został wydany, które państwo jest właściwe oraz czy zainteresowany nie ma w Polsce innego tytułu zmieniającego tę ocenę.

Czy do zagranicznej emerytury potrzebuję A1?

Nie z samego powodu pobierania emerytury. A1 jest związane z ustaleniem ustawodawstwa właściwego przede wszystkim dla osoby wykonującej pracę najemną albo działalność na własny rachunek w sytuacji transgranicznej. Może być istotne, gdy emeryt nadal pracuje, ale nie jest standardowym dokumentem emerytalnym.

Czy emerytura z zagranicy może zmniejszyć moją polską emeryturę?

Nie należy utożsamiać samego pobierania drugiej emerytury z przychodem z pracy powodującym zmniejszenie świadczenia według progów 70% i 130% przeciętnego wynagrodzenia. Jeżeli jednak emeryt nadal pracuje za granicą i jego przychód mieści się w kategoriach uwzględnianych przez ustawę emerytalną, zarobki mogą mieć znaczenie dla wypłaty świadczenia przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.

Czy marynarz pracujący dla zagranicznego armatora podlega takim samym zasadom?

Nie można tego zakładać. Przy pracy marynarzy znaczenie mogą mieć szczególne reguły ustalania ustawodawstwa właściwego, państwo bandery, siedziba pracodawcy oraz konkretne okresy ubezpieczenia. Osobnym zagadnieniem jest Emerytura marynarza z ZUS przy pracy za granicą.

Co zrobić, jeżeli bank pobiera składkę, a według mnie powinienem być ubezpieczony przez inne państwo?

W pierwszej kolejności trzeba ustalić, na jakiej informacji o Twoim statusie opiera się bank oraz jakie dane posiada NFZ. Przy świadczeniu z państwa objętego koordynacją należy sprawdzić właściwość państwa i ewentualny dokument S1. Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy pobieranie składki było prawidłowe oraz czy istnieją podstawy do skorygowania rozliczeń.

Co warto ustalić w pierwszej kolejności?

Przy emeryturze zagranicznej najbezpieczniej nie zaczynać od pytania „ile wynosi składka”, lecz od pytania „które państwo odpowiada za moje ubezpieczenie zdrowotne”. Dopiero później można ustalić podstawę i sposób jej pobierania.

Jeżeli mieszkasz w Polsce, zbierz decyzje o wszystkich pobieranych emeryturach i rentach, ustal państwo właściwe dla opieki zdrowotnej, sprawdź dokument S1 oraz sposób rozliczania świadczenia przez bank. Jeżeli nadal pracujesz, potraktuj tę aktywność jako osobny element analizy – może zmienić zarówno ustawodawstwo właściwe dla ubezpieczeń, jak i zasady wypłaty polskiej emerytury.

Źródła

• ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w szczególności przepisy dotyczące obowiązku ubezpieczenia emerytów i rencistów, podstawy wymiaru oraz płatników składek – art. 66, 72, 75, 81, 82 i 85 :chatgpt-content-reference{index="0"}
• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz przepisy wykonawcze dotyczące ustalania państwa właściwego dla świadczeń zdrowotnych emerytów
• Narodowy Fundusz Zdrowia – informacje o leczeniu osób ubezpieczonych w innym państwie UE, EFTA lub Zjednoczonym Królestwie i dokumentach S1 :chatgpt-content-reference{index="1"}
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – zasady składania wniosków o emeryturę lub rentę przez osoby pracujące w kilku państwach UE lub EFTA :chatgpt-content-reference{index="2"}
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – zasady zmniejszania i zawieszania świadczeń pracujących emerytów i rencistów oraz obowiązek przekazywania informacji o przychodzie :chatgpt-content-reference{index="3"}
• Komunikat Prezesa ZUS z 18 sierpnia 2026 r. – od 1 września 2026 r. 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wynosi 6463,20 zł, a 130% wynosi 12 003,10 zł :chatgpt-content-reference{index="4"}