Minimalna emerytura przy okresach ZUS i KRUS – jak liczyć staż i dopłatę?

Minimalna emerytura z ZUS a okresy KRUS – od czego zacząć?

W pierwszej kolejności trzeba rozdzielić trzy sytuacje. Inne zasady dotyczą osoby, która ma emeryturę z ZUS i krótszy okres opłacania KRUS, inne osoby spełniającej warunki do dwóch odrębnych emerytur, a jeszcze inne osób objętych dawnymi zasadami emerytalnymi.

W nowym systemie emerytalnym wysokość emerytury z ZUS wynika przede wszystkim ze zgromadzonych składek, kapitału początkowego i średniego dalszego trwania życia. Samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie gwarantuje więc świadczenia w wysokości najniższej emerytury. Gwarancja minimum działa dopiero po spełnieniu warunku odpowiedniego stażu.

Od 1 marca 2026 r. najniższa emerytura wynosi 1 978,49 zł brutto miesięcznie. Jeżeli emerytura obliczona przez ZUS jest niższa, ZUS może ją podwyższyć do tej kwoty, gdy kobieta ma co najmniej 20 lat, a mężczyzna co najmniej 25 lat okresów uwzględnianych dla tej gwarancji.

Jeżeli problem polega na połączeniu krótszych okresów z obu systemów, pomocny jest także szczegółowy poradnik KRUS i ZUS a minimalna emerytura.

Jak ZUS liczy staż potrzebny do podwyższenia emerytury do minimum?

Do stażu 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny ZUS uwzględnia okresy składkowe i nieskładkowe na zasadach wynikających z ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Okresy nieskładkowe nie są liczone bez ograniczeń – co do zasady uwzględnia się je w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych.

Ważne jest również to, że przy podwyższeniu do minimum nie każdy miesiąc po 1998 r. musi zostać zaliczony jako pełny miesiąc. Jeżeli składki emerytalne i rentowe były obliczane od podstawy niższej od minimalnego wynagrodzenia, dany miesiąc może zostać uwzględniony proporcjonalnie. Ustawa przewiduje od tej zasady wyjątki, między innymi dla niektórych okresów pobierania świadczeń z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego.

Dlatego proste zsumowanie lat widocznych w życiorysie zawodowym może dać inny wynik niż staż przyjęty przez ZUS do gwarancji najniższej emerytury.

Kiedy okresy KRUS mogą pomóc uzyskać minimalną emeryturę z ZUS?

Dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. szczególne znaczenie ma art. 26a ustawy emerytalnej. Jeżeli ubezpieczony opłacał składki na rolnicze ubezpieczenie emerytalno-rentowe, ale nie ma 25 lat takich okresów i nie ma ustalonego prawa do emerytury rolniczej, ZUS może zwiększyć emeryturę za te okresy.

Co istotne, okres, za który ustalono takie zwiększenie, jest uwzględniany w okresie składkowym wymaganym do podwyższenia emerytury do kwoty najniższej. To właśnie ten mechanizm sprawia, że w odpowiedniej sytuacji lata KRUS mogą pomóc osiągnąć próg 20 lub 25 lat potrzebny do gwarancji minimum.

Nie można natomiast założyć, że każdy okres pracy w gospodarstwie rolnym automatycznie zwiększy staż nowosystemowej emerytury. Znaczenie ma przede wszystkim rzeczywiste podleganie ubezpieczeniu rolniczemu i opłacanie składek w okresach objętych art. 26a.

Kiedy przysługują dwie emerytury z ZUS i KRUS?

Osoba urodzona po 31 grudnia 1948 r. może mieć dwa odrębne świadczenia, jeżeli niezależnie spełni warunki do emerytury z ZUS i do emerytury rolniczej. W KRUS podstawowy warunek to osiągnięcie wieku 60 lat przez kobietę albo 65 lat przez mężczyznę oraz co najmniej 25 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego uwzględnianego według przepisów rolniczych.

W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. okresów ubezpieczenia w ZUS nie można co do zasady użyć do uzupełnienia brakującego 25-letniego stażu do emerytury rolniczej. Dlatego ktoś może mieć wiele lat pracy poza rolnictwem, a mimo to nie uzyskać emerytury z KRUS, jeśli zabraknie mu wymaganych okresów rolniczego ubezpieczenia.

Jeżeli natomiast prawo do obu emerytur zostanie ustalone, nie należy traktować ich jak jednego świadczenia. Szczegółowo omawia to materiał Emerytura z ZUS i KRUS jednocześnie – kiedy można?.

W takim zbiegu pojawia się ważne ograniczenie: prawo do podwyższenia emerytury z ZUS do kwoty najniższej nie przysługuje osobie, która ma jednocześnie prawo do emerytury rolniczej. KRUS stosuje natomiast własne zasady gwarancji najniższej emerytury. W 2026 r. świadczenia rolnicze co do zasady nie mogą być niższe niż 1 978,49 zł, ale przy jednoczesnym pobieraniu świadczeń z KRUS i ZUS znaczenie ma także ich łączna kwota oraz wyjątki przewidziane w przepisach.

Emerytura rolnicza i brakujący staż – czy można dopłacić składki?

Najczęstszy problem dotyczy osoby, której do 25 lat KRUS brakuje kilku miesięcy albo roku. Sam fakt braku takiego okresu nie oznacza jednak, że można jednorazowo zapłacić składki za dowolne lata z przeszłości.

Dobrowolne ubezpieczenie emerytalno-rentowe w KRUS działa co do zasady na przyszłość. Objęcie ubezpieczeniem na wniosek następuje od dnia wskazanego we wniosku, nie wcześniej niż od dnia jego złożenia. Jedną z grup, które mogą skorzystać z takiego rozwiązania, są osoby, które podlegały ubezpieczeniu jako rolnik przez co najmniej 12 lat i 6 miesięcy, zaprzestały prowadzenia działalności rolniczej i nie nabyły prawa do emerytury lub renty, jeśli spełniają pozostałe warunki ustawowe.

Inna sytuacja powstaje wtedy, gdy dana osoba twierdzi, że w przeszłości faktycznie spełniała warunki obowiązkowego ubezpieczenia w KRUS, lecz okres nie został prawidłowo wykazany. Wtedy przed zapłatą składek trzeba najpierw ustalić, czy istnieje podstawa prawna do stwierdzenia podlegania ubezpieczeniu za dany okres. Dopiero decyzja dotycząca ubezpieczenia może prowadzić do rozliczenia należnych składek.

Więcej o tym rozróżnieniu znajdziesz w poradniku Składki KRUS wstecz a prawo do emerytury rolniczej. Przy zaległościach wynikających z istniejącego obowiązku ubezpieczenia pomocny jest także materiał Opłacenie składek KRUS za poprzednie lata.

Praca, zlecenie lub działalność gospodarcza a ciągłość KRUS

Brakujący staż często wynika nie z błędu w dokumentach, ale z rzeczywistych przerw w ubezpieczeniu rolniczym. Podjęcie zatrudnienia objętego obowiązkowymi ubezpieczeniami w ZUS może wyłączyć ubezpieczenie w KRUS. Przy działalności gospodarczej oraz niektórych umowach cywilnoprawnych przepisy przewidują wyjątki pozwalające zachować KRUS po spełnieniu ustawowych warunków.

Nie wolno więc zakładać, że samo prowadzenie gospodarstwa oznacza nieprzerwane podleganie KRUS. Trzeba sprawdzić każdy okres, w którym występowała praca, zlecenie, działalność gospodarcza albo inny tytuł do ubezpieczeń. Szersze omówienie znajduje się w artykule Dodatkowa praca ubezpieczonego w KRUS.

Jakie dokumenty sprawdzić w ZUS i KRUS?

W sprawie minimalnej emerytury najważniejsze są dokumenty potwierdzające nie tylko samą pracę, ale przede wszystkim konkretne okresy ubezpieczenia i podstawę ich zaliczenia. Przygotowanie pełnej chronologii często pozwala od razu zauważyć lukę albo podwójne wykorzystanie tego samego okresu.

• decyzje ZUS dotyczące emerytury, kapitału początkowego i przeliczeń świadczenia,
• informację o przebiegu ubezpieczenia i okresach składkowych oraz nieskładkowych w ZUS,
• zaświadczenie KRUS o okresach podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu i opłacania składek,
• decyzje KRUS o objęciu lub wyłączeniu z ubezpieczenia,
• świadectwa pracy i inne dokumenty potwierdzające zatrudnienie,
• dokumenty dotyczące pracy w gospodarstwie sprzed okresu powszechnego ubezpieczenia rolników, jeżeli mogą mieć znaczenie według właściwych przepisów.

Jeżeli problem polega na nieuwzględnieniu części okresów albo rozbieżności pomiędzy ZUS i KRUS, zobacz także poradnik Emerytura z ZUS i KRUS a brakujące składki.

Co zrobić, gdy ZUS albo KRUS nie zaliczył okresu?

Najpierw trzeba ustalić, dlaczego organ pominął dany okres. Przyczyna może być czysto dowodowa, może wynikać z braku składek, zbiegu ubezpieczeń, wykorzystania okresu do innego świadczenia albo z tego, że przepisy dla danego rocznika nie pozwalają użyć tego okresu w oczekiwany sposób.

Jeżeli nie zgadzasz się z decyzją ZUS lub KRUS dotyczącą prawa do emerytury, wysokości świadczenia albo zaliczenia okresów, co do zasady możesz wnieść odwołanie do sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Odwołanie składa się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia.

W odwołaniu warto wskazać konkretnie, jaki okres został pominięty, z jakiego powodu powinien zostać zaliczony i jakie dowody to potwierdzają. Samo stwierdzenie, że staż jest zaniżony, zwykle nie wystarczy do skutecznego zakwestionowania decyzji.

Najczęstsze błędy przy łączeniu okresów ZUS i KRUS

• Mechaniczne dodawanie lat. Okresy ZUS i KRUS nie zawsze podlegają prostemu sumowaniu.
• Założenie, że każdy okres pracy w gospodarstwie jest okresem KRUS. Dla nowosystemowej emerytury znaczenie mają przede wszystkim okresy podlegania rolniczemu ubezpieczeniu i opłacania składek.
• Pomijanie rocznika ubezpieczonego. Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. mogą być objęte innymi zasadami uwzględniania okresów rolniczych niż osoby urodzone później.
• Złożenie wniosku do ZUS bez sprawdzenia stażu KRUS. Przy brakujących miesiącach do 25 lat warto najpierw ustalić możliwość dalszego ubezpieczenia rolniczego.
• Próba dopłacenia składek za dowolny okres wstecz. Sama wpłata nie tworzy okresu ubezpieczenia, jeśli nie było podstawy prawnej do podlegania KRUS.
• Ignorowanie decyzji o wyłączeniu z KRUS. Okres pracy, zlecenia lub działalności gospodarczej może zmienić status ubezpieczeniowy i przerwać staż.

FAQ – minimalna emerytura przy okresach ZUS i KRUS

Czy 19 lat ZUS i 2 lata KRUS wystarczy kobiecie do minimalnej emerytury?

Może wystarczyć, ale nie przez samo matematyczne dodanie 19 i 2 lat. Trzeba sprawdzić, czy okresy KRUS są okresami, za które ZUS może ustalić zwiększenie rolne z art. 26a. Jeśli tak, okres ten może zostać uwzględniony przy badaniu 20-letniego stażu do podwyższenia emerytury do minimum.

Czy 20 lat ZUS i 5 lat KRUS daje mężczyźnie gwarancję minimalnej emerytury?

Nie automatycznie. ZUS musi ustalić, czy całe 20 lat ZUS jest uwzględniane w wymaganym wymiarze oraz czy 5 lat KRUS kwalifikuje się do zwiększenia rolnego i może wejść do stażu z art. 87. Dopiero wtedy można ocenić, czy osiągnięto wymagane 25 lat.

Czy można mieć jednocześnie minimalną emeryturę z ZUS i emeryturę z KRUS?

Jeżeli istnieje odrębne prawo do emerytury rolniczej, art. 87 ustawy emerytalnej wyłącza podwyższenie emerytury z ZUS do kwoty najniższej. Nie oznacza to jednak utraty emerytury z ZUS – świadczenie jest wypłacane w wysokości wynikającej z jego obliczenia. KRUS stosuje własne zasady dotyczące najniższej wysokości świadczenia i zbiegu obu emerytur.

Czy można dopłacić jeden brakujący rok KRUS za okres sprzed wielu lat?

Nie można po prostu kupić brakującego roku. Jeżeli w przeszłości istniała podstawa obowiązkowego ubezpieczenia, można wystąpić o ustalenie podlegania za dany okres i dopiero po wydaniu właściwej decyzji rozliczać składki. Dobrowolne ubezpieczenie na wniosek działa natomiast co do zasady od dnia złożenia wniosku, a nie wstecz.

Czy okres pracy w gospodarstwie przed 1983 r. może się liczyć?

Może mieć znaczenie, ale zależy to od rodzaju świadczenia i rocznika ubezpieczonego. W dawnych zasadach emerytalnych okresy prowadzenia gospodarstwa lub pracy w nim mogą być okresami uzupełniającymi w zakresie wskazanym w art. 10 ustawy emerytalnej. Nie należy jednak przenosić tych reguł automatycznie na nowosystemową emeryturę z art. 24.

Co zrobić, jeśli ZUS i KRUS podają różny staż?

Trzeba porównać okres po okresie i ustalić, z czego wynika różnica. Jeżeli rozbieżność wpływa na prawo do świadczenia albo jego wysokość, należy złożyć odpowiednie dokumenty, a po wydaniu niekorzystnej decyzji rozważyć odwołanie w terminie miesiąca od jej doręczenia.

Podsumowanie – jak podejść do brakującego stażu?

Przy okresach ZUS i KRUS najważniejsze jest ustalenie, z którym wariantem mamy do czynienia: emeryturą z ZUS z krótszym stażem rolniczym, dwoma odrębnymi świadczeniami czy dawnymi zasadami emerytalnymi. Dopiero potem można prawidłowo odpowiedzieć, czy lata KRUS pomogą osiągnąć 20 lub 25 lat do gwarancji minimum.

Jeżeli do 25 lat KRUS brakuje niewielkiego okresu, przed złożeniem wniosku o emeryturę z ZUS warto sprawdzić możliwość dalszego ubezpieczenia rolniczego. Jeżeli natomiast problem dotyczy okresu z przeszłości, najpierw trzeba ustalić podstawę podlegania ubezpieczeniu, a nie zaczynać od samej zapłaty składek.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 1749 ze zmianami, w szczególności art. 5, art. 10, art. 24, art. 26, art. 26a, art. 85 i art. 87.
• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 1770, w szczególności przepisy dotyczące podlegania ubezpieczeniu, emerytury rolniczej i okresów uwzględnianych do prawa do świadczenia.
• Komunikat Prezesa ZUS z 17 lutego 2026 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty – od 1 marca 2026 r. najniższa emerytura wynosi 1 978,49 zł.
• Informacje ZUS dotyczące okresów uwzględnianych przy ustalaniu prawa do emerytur i rent oraz zwiększenia rolnego.
• Informacje KRUS: Ważne dla rolników zbliżających się do wieku emerytalnego, Ubezpieczenie dobrowolne na wniosek oraz Waloryzacja emerytur i rent rolniczych od 1 marca 2026 r.