Przeliczenie emerytury po 65 roku życia, subkonto w ZUS, równość wobec prawa

Obowiązki informacyjne ZUS a wybór OFE

Do końca czerwca 2014 r. obowiązywały przepisy umożliwiające osobom ubezpieczonym wybór pomiędzy przystąpieniem do Otwartego Funduszu Emerytalnego a pozostaniem wyłącznie w ZUS. W okresie od 1 kwietnia do 31 lipca 2014 r. funkcjonowało tzw. okienko transferowe, w którym należało złożyć stosowne oświadczenie. Brak oświadczenia skutkował automatycznym pozostaniem w ZUS.

ZUS był zobowiązany do prowadzenia kampanii informacyjnej na podstawie art. 40i ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w 2014 r., jednak przepisy nie nakładały na niego obowiązku indywidualnego informowania każdej osoby ubezpieczonej. Oznacza to, że brak osobistego zawiadomienia nie stanowił naruszenia prawa.

Warunki przeliczenia emerytury na podstawie art. 26c

Art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewiduje możliwość ponownego przeliczenia emerytury po ukończeniu 65 lat, jednak wyłącznie w odniesieniu do osób posiadających subkonto w ZUS. Subkonto to przysługuje osobom, które były członkami OFE albo złożyły odpowiednie oświadczenia w przewidzianym ustawowo terminie.

Brak subkonta oznacza niespełnienie ustawowych przesłanek do zastosowania art. 26c, co daje ZUS podstawę do odmowy przeliczenia świadczenia.

Zarzuty konstytucyjne i ich ocena

Podnoszone argumenty dotyczące naruszenia art. 2 Konstytucji RP, czyli zasady zaufania obywatela do państwa prawa, oraz art. 32 Konstytucji RP, czyli zasady równości wobec prawa, odnoszą się w istocie do konstrukcji całego systemu prawnego. ZUS jako organ stosujący prawo nie miał możliwości działania poza literalnym brzmieniem przepisów i nie naruszył ich w indywidualnej sprawie.

Możliwe środki prawne

Po uzyskaniu decyzji ZUS możliwe jest podjęcie dalszych działań, choć ich skuteczność może być ograniczona. Można złożyć skargę do Prezesa ZUS, wskazując na zarzut nierównego traktowania, jednak organ ten nie ma kompetencji do zmiany przepisów ustawowych. Kolejną możliwością jest wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności obowiązujących regulacji z Konstytucją RP, w szczególności z art. 2 i art. 32. Dopiero po wyczerpaniu drogi administracyjnej i sądowej można rozważać skargę konstytucyjną. Subsydiarnie możliwe jest także wystąpienie do Komisji Europejskiej z zarzutem dyskryminacji transgranicznej.