Wypłata środków z OFE i subkonta ZUS po śmierci

Co można odzyskać po śmierci ubezpieczonego z ZUS i OFE?

W sprawach po zmarłym ubezpieczonym trzeba najpierw odróżnić zwykłe konto emerytalne w ZUS od subkonta ZUS i rachunku w OFE. Składki zapisane na podstawowym koncie emerytalnym w ZUS służą do obliczenia emerytury i nie są dziedziczone jak pieniądze na rachunku bankowym. Rodzina nie może więc żądać zwrotu wszystkich składek, które zmarły kiedykolwiek opłacił do ZUS.

Inaczej wygląda sytuacja środków zgromadzonych w otwartym funduszu emerytalnym oraz środków zapisanych na subkoncie w ZUS. Te środki mogą zostać podzielone po śmierci osoby ubezpieczonej. Kolejność rozliczenia zależy od tego, czy zmarły miał małżonka, czy obowiązywała wspólność majątkowa, czy wskazał osoby uprawnione oraz czy istnieją spadkobiercy.

Dlatego w praktyce wdowa, wdowiec, dziecko, dalszy krewny albo osoba niespokrewniona mogą być w zupełnie innej sytuacji prawnej. Jedna osoba może otrzymać transfer na subkonto, druga wypłatę pieniężną jako osoba wskazana, a jeszcze inna środki dopiero po wykazaniu praw do spadku.

Małżonek zmarłego a połowa środków z OFE i subkonta

Jeżeli w chwili śmierci członek OFE albo osoba mająca subkonto w ZUS pozostawała w związku małżeńskim, najpierw trzeba ustalić, czy środki były objęte małżeńską wspólnością majątkową. W typowej wspólności ustawowej małżonek zmarłego otrzymuje w ramach rozliczenia połowę środków w zakresie, w jakim stanowiły one majątek wspólny.

Nie oznacza to jednak, że ZUS albo OFE zawsze przeleje małżonkowi tę połowę na konto bankowe. W przypadku OFE jest to wypłata transferowa na rachunek małżonka w OFE albo odpowiednie rozliczenie w systemie emerytalnym. W przypadku subkonta ZUS część przypadająca małżonkowi jest zasadniczo ewidencjonowana na jego subkoncie, a nie wypłacana w gotówce.

Jeżeli między małżonkami była rozdzielność majątkowa, wspólność była ograniczona albo ustała przed śmiercią, wynik podziału może być inny. Znaczenie mają wtedy dokumenty dotyczące ustroju majątkowego, np. umowa majątkowa małżeńska, prawomocny wyrok rozwodowy, orzeczenie o separacji albo dokumenty potwierdzające podział majątku. Szerzej podobny problem omawia artykuł o tym, czy rozdzielność majątkowa ma znaczenie przy dziedziczeniu środków z ZUS.

Osoby wskazane i spadkobiercy - kto dostaje pozostałe środki?

Po rozliczeniu części przypadającej małżonkowi pozostaje druga część środków. W pierwszej kolejności należy sprawdzić, czy zmarły wskazał osoby uprawnione do otrzymania środków po jego śmierci. Osobą uprawnioną może być członek rodziny, ale także osoba niespokrewniona.

Jeżeli zmarły wskazał osoby uprawnione, środki są przekazywane zgodnie z tym wskazaniem i w ustalonych udziałach. Ta część nie wymaga prowadzenia dziedziczenia ustawowego, chyba że wskazanie jest nieskuteczne albo nie obejmuje wszystkich środków.

Dopiero gdy nie ma osób wskazanych albo pozostają środki, które nie mogą być przekazane na podstawie dyspozycji zmarłego, środki wchodzą do spadku. Wtedy spadkobierca powinien przedstawić dokument potwierdzający nabycie spadku, najczęściej prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.

W praktyce spadkobiercą może być nie tylko małżonek lub dziecko. Jeżeli zmarły nie pozostawił bliższych spadkobierców, do dziedziczenia mogą dojść dalsi krewni, np. zstępni dziadków. Samo pokrewieństwo nie wystarczy jednak do wypłaty z ZUS - potrzebny jest dokument, z którego wynika prawo do spadku.

Subkonto ZUS - kiedy sprawę prowadzi OFE, a kiedy ZUS?

Subkonto w ZUS może istnieć nie tylko u osoby, która aktualnie jest członkiem OFE. Dlatego nie należy zakładać, że brak obecnego członkostwa w OFE automatycznie wyklucza środki na subkoncie. W razie wątpliwości warto wystąpić do ZUS o informację, czy dla zmarłego było prowadzone subkonto i czy wiadomo, do jakiego OFE należał.

Jeżeli zmarły miał jednocześnie rachunek w OFE i subkonto w ZUS, procedurę co do zasady rozpoczyna się w OFE. Po dokonaniu podziału fundusz przekazuje do ZUS zawiadomienie o osobach, na rzecz których podzielono środki, oraz o ich udziałach. ZUS dokonuje następnie odpowiedniego podziału środków zapisanych na subkoncie.

Jeżeli zmarły miał tylko subkonto w ZUS, nie był członkiem OFE albo jego środki z OFE zostały już przekazane na subkonto w ramach tzw. suwaka bezpieczeństwa, postępowanie rozpoczyna ZUS na wniosek osoby uprawnionej. W typowej sprawie służy do tego formularz USS, czyli wniosek o transfer lub wypłatę środków z subkonta osoby ubezpieczonej.

Jakie dokumenty są potrzebne do wypłaty lub transferu?

Zakres dokumentów zależy od tego, czy wniosek składa małżonek, osoba wskazana, czy spadkobierca. Najczęściej potrzebne są: odpis aktu zgonu, dokument tożsamości wnioskodawcy, odpis aktu małżeństwa, jeżeli sprawa dotyczy małżonka, dokumenty dotyczące wspólności albo rozdzielności majątkowej, a przy spadkobiercach - prawomocne postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia.

Jeżeli zmarły miał OFE, fundusz może żądać także dokumentów potwierdzających dyspozycję osób uprawnionych, oświadczeń dotyczących stosunków majątkowych między małżonkami oraz danych rachunku bankowego do wypłaty części pieniężnej. Jeżeli uprawnionym jest osoba małoletnia, potrzebne mogą być dodatkowe dokumenty dotyczące przedstawicielstwa ustawowego.

W sprawach subkonta ZUS, gdy procedurę prowadzi ZUS, podstawowym formularzem jest zazwyczaj USS. Jeżeli natomiast osoba chce ustalić, do jakiego OFE należał zmarły, ZUS może wymagać wykazania interesu prawnego, w szczególności dokumentu potwierdzającego dziedziczenie.

Co do środków z subkonta ZUS, zgodnie z informacjami ZUS wniosek o podział nie jest ograniczony terminem. Nie warto jednak odkładać sprawy, ponieważ bez wniosku ZUS nie dokona podziału i wypłaty. Przy środkach z OFE fundusz dokonuje wypłaty w ustawowych terminach po przedstawieniu wymaganych dokumentów, z uwzględnieniem minimalnego terminu od ich złożenia.

Czy środki przepadają po przejściu na emeryturę?

Śmierć osoby ubezpieczonej przed emeryturą, śmierć osoby objętej tzw. suwakiem bezpieczeństwa oraz śmierć emeryta pobierającego świadczenie to różne sytuacje. Zawsze trzeba ustalić, czy na subkoncie pozostały środki podlegające podziałowi, czy zmarły wskazał osoby uprawnione i czy świadczenie emerytalne zostało już przyznane.

Po przyznaniu emerytury środki zapisane w systemie mogą być uwzględnione przy obliczaniu świadczenia. W określonych przypadkach po śmierci emeryta w grę może jednak wchodzić wypłata gwarantowana. Jest to jednorazowe świadczenie dla osoby uposażonej, a gdy jej nie wskazano - dla małżonka pozostającego we wspólności majątkowej albo dla spadkobierców, jeżeli spełnione są ustawowe warunki, w tym śmierć emeryta w okresie 3 lat od miesiąca, od którego po raz pierwszy wypłacono emeryturę.

Odrębną kwestią jest przeliczenie samej emerytury i wpływ środków z OFE na wysokość świadczenia. Tego zagadnienia nie należy mieszać z podziałem środków po śmierci, choć oba tematy mogą pojawić się w jednej rodzinnej sprawie. Zobacz również omówienie dotyczące przeliczenia emerytury z uwzględnieniem środków z OFE.

Niezrealizowane świadczenie a środki z OFE i subkonta

Środki z subkonta ZUS i OFE to nie to samo co niezrealizowane świadczenie. Niezrealizowane świadczenie dotyczy np. emerytury lub renty należnej zmarłemu za okres przed śmiercią, której ZUS nie zdążył wypłacić. Jest to odrębna procedura, oparta na przepisach ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Krąg osób uprawnionych do niezrealizowanego świadczenia nie zawsze pokrywa się ze spadkobiercami. Pierwszeństwo mogą mieć m.in. małżonek i dzieci prowadzące ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe, a dopiero w dalszej kolejności inne osoby spełniające ustawowe warunki. Co ważne, roszczenie o wypłatę niezrealizowanego świadczenia zasadniczo wygasa po 12 miesiącach od dnia śmierci osoby, której świadczenie przysługiwało, chyba że wcześniej zgłoszono wniosek o dalsze prowadzenie postępowania.

Dlatego we wniosku do ZUS trzeba jasno wskazać, czego dotyczy sprawa: środków z subkonta, środków z OFE, wypłaty gwarantowanej, niezrealizowanego świadczenia czy kilku tych należności jednocześnie. Podstawy prawne, formularze i terminy mogą być różne.

Renta rodzinna a prawo do środków z OFE lub subkonta

Pobieranie renty rodzinnej po zmarłym małżonku, rodzicu albo innej osobie nie oznacza automatycznej rezygnacji z praw do środków z OFE albo subkonta ZUS. Są to odrębne instytucje. Renta rodzinna jest świadczeniem z ubezpieczeń społecznych, natomiast podział OFE i subkonta dotyczy szczególnej części środków emerytalnych.

Renta rodzinna nie zmienia jednak charakteru wypłaty transferowej. Jeżeli przepisy przewidują zapisanie części środków na subkoncie małżonka, osoba pobierająca rentę rodzinną nie może tylko z tego powodu żądać natychmiastowej wypłaty całej kwoty w gotówce.

Co zrobić, gdy ZUS albo OFE odmawia wypłaty?

W pierwszej kolejności warto poprosić o pisemne wyjaśnienie sposobu rozliczenia: jaka kwota została uznana za objętą wspólnością majątkową, czy zmarły wskazał osoby uprawnione, kto został uznany za spadkobiercę, jakie dokumenty przyjęto i na jakiej podstawie odmówiono wypłaty.

Jeżeli problem dotyczy subkonta, należy ustalić, czy sprawę powinien rozpocząć ZUS, czy właściwy fundusz emerytalny. Jeżeli problem dotyczy dziedziczenia, kluczowe mogą być dokumenty spadkowe. Jeżeli chodzi o ostatnią emeryturę albo rentę, trzeba pilnować 12-miesięcznego terminu właściwego dla niezrealizowanego świadczenia.

Przy sporze z ZUS znaczenie ma treść pisma lub decyzji oraz pouczenie o środkach zaskarżenia. Przy sporze z OFE trzeba dodatkowo zweryfikować dyspozycję osób uprawnionych i dokumenty dotyczące małżeńskich stosunków majątkowych. Więcej o podobnych sytuacjach przeczytasz w materiale o tym, czy można starać się o dziedziczenie składek ZUS po śmierci bliskiej osoby.

FAQ

Czy po śmierci można odzyskać wszystkie składki zapłacone do ZUS?

Nie. Co do zasady nie zwraca się wszystkich składek, które zmarły opłacił do ZUS. Podziałowi po śmierci mogą podlegać przede wszystkim środki zapisane na subkoncie ZUS oraz środki zgromadzone w OFE, jeżeli zmarły je posiadał.

Czy wdowa może żądać wypłaty całych środków z OFE albo subkonta?

Nie zawsze. Jeżeli środki były objęte wspólnością majątkową, część przypadająca małżonkowi jest zwykle rozliczana w formie transferu albo zapisu na subkoncie. Dopiero pozostała część trafia do osób wskazanych albo spadkobierców. Wdowa może otrzymać także udział z tej pozostałej części, jeżeli jest osobą wskazaną albo spadkobiercą.

Czy brak OFE oznacza, że zmarły nie miał subkonta w ZUS?

Nie. Subkonto może istnieć także u osoby, która nie jest aktualnie członkiem OFE albo nigdy nie zawarła umowy z OFE. Najbezpieczniej ustalić to bezpośrednio w ZUS, zwłaszcza gdy rodzina nie ma dokumentów dotyczących historii ubezpieczenia zmarłego.

Czy dzieci dziedziczą środki z OFE i subkonta ZUS?

Dzieci mogą otrzymać środki, jeżeli zostały wskazane jako osoby uprawnione albo jeżeli środki wchodzą do spadku i dzieci są spadkobiercami. Jeżeli zmarły skutecznie wskazał inne osoby uprawnione, środki mogą zostać przekazane tym osobom poza spadkiem.

Czy dalszy krewny, np. ciotka albo kuzyn, może otrzymać środki z subkonta?

Tak, ale tylko wtedy, gdy został wskazany jako osoba uprawniona albo gdy wykaże prawo do spadku. W praktyce potrzebne będzie prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.

Czy jest termin na złożenie wniosku USS o środki z subkonta?

Z informacji ZUS wynika, że wniosek o podział środków z subkonta nie jest ograniczony terminem. Warto jednak złożyć go możliwie szybko, ponieważ ZUS nie dokonuje takiego podziału z urzędu.

Czym różni się niezrealizowane świadczenie od subkonta ZUS?

Niezrealizowane świadczenie to np. emerytura albo renta należna zmarłemu za okres przed śmiercią, której ZUS nie zdążył wypłacić. Subkonto ZUS dotyczy zapisanych tam środków emerytalnych. To różne procedury, a przy niezrealizowanym świadczeniu zasadniczo trzeba pilnować terminu 12 miesięcy od śmierci.

Podsumowanie

W sprawach po śmierci ubezpieczonego najważniejsze jest ustalenie, o jakie środki chodzi. Rodzina nie odzyskuje wszystkich składek ZUS, ale może mieć prawo do środków z OFE, subkonta ZUS, wypłaty gwarantowanej albo niezrealizowanego świadczenia. Każda z tych należności ma własne warunki, formularze i dokumenty.

Jeżeli zmarły pozostawał w małżeńskiej wspólności majątkowej, część środków zwykle przypada małżonkowi w formie transferu lub zapisu na subkoncie. Pozostałe środki otrzymują osoby wskazane przez zmarłego, a przy ich braku spadkobiercy. W razie sporu z ZUS albo OFE trzeba sprawdzić dyspozycje zmarłego, dokumenty spadkowe, ustrój majątkowy małżonków i pouczenia o terminach.

Źródła

• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 40e - Internetowy System Aktów Prawnych.
• Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, w szczególności art. 131-132 - Internetowy System Aktów Prawnych.
• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 25b i art. 136 - Internetowy System Aktów Prawnych.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności przepisy o dziedziczeniu ustawowym - Internetowy System Aktów Prawnych.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacja „Subkonto w ZUS - najważniejsze informacje” - zus.pl.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, formularz USS „Wniosek o transfer/wypłatę środków z subkonta osoby ubezpieczonej” - zus.pl.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacja „Niezrealizowane świadczenie” - zus.pl.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.