Emerytura a renta wyrównawcza z UFG

Renta wyrównawcza z UFG nie jest świadczeniem z ZUS

Renta wyrównawcza wypłacana przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny ma inny charakter niż emerytura albo renta z tytułu niezdolności do pracy wypłacana przez ZUS. Jest to świadczenie odszkodowawcze, którego celem jest naprawienie szkody wynikającej z utraty lub ograniczenia zdolności do pracy zarobkowej, zwiększenia potrzeb poszkodowanego albo zmniejszenia jego widoków powodzenia na przyszłość.

Podstawą prawną takiego roszczenia jest art. 444 § 2 Kodeksu cywilnego. Przepis stanowi, że jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. UFG może być zobowiązany do wypłaty takiej renty przede wszystkim wtedy, gdy odpowiada za szkodę na zasadach przewidzianych dla szkód komunikacyjnych, np. gdy sprawca nie był ubezpieczony albo nie został ustalony.

Najważniejszy praktyczny wniosek jest taki: po osiągnięciu wieku emerytalnego nie powstaje osobne świadczenie pod nazwą „emerytura wyrównawcza”. Nadal chodzi o rentę wyrównawczą, tylko jej wysokość może być liczona według innych danych niż w czasie aktywności zawodowej.

Czy po ukończeniu 65 lat trzeba przejść na emeryturę?

Odpowiedź zależy od tego, jakie świadczenia Pan pobiera. Jeżeli oprócz renty wyrównawczej z UFG pobiera Pan z ZUS rentę z tytułu niezdolności do pracy, trzeba uwzględnić przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 24a tej ustawy emeryturę w wieku powszechnym przyznaje się z urzędu zamiast renty z tytułu niezdolności do pracy osobie, która osiągnęła wiek emerytalny i podlegała ubezpieczeniu społecznemu albo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

W praktyce oznacza to, że przy zwykłej rencie z tytułu niezdolności do pracy ZUS może sam zamienić rentę na emeryturę od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego. Powszechny wiek emerytalny wynosi obecnie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. ZUS wskazuje jednak, że emerytura nie jest przyznawana z urzędu osobie pobierającej rentę z tytułu niezdolności do pracy z powodu wypadku przy pracy albo choroby zawodowej.

Jeżeli natomiast pobiera Pan wyłącznie cywilną rentę wyrównawczą z UFG, a nie rentę z ZUS, samo ukończenie 65 lat nie oznacza automatycznej zamiany tego świadczenia na emeryturę. Może jednak pojawić się pytanie, czy powinien Pan wystąpić o przysługującą emeryturę oraz jak ta emerytura wpływa na wysokość szkody wyrównywanej przez UFG.

Jak emerytura wpływa na rentę wyrównawczą?

Renta wyrównawcza ma wyrównywać rzeczywistą szkodę, a nie prowadzić do uzyskania świadczeń wyższych niż te, które poszkodowany prawdopodobnie osiągnąłby, gdyby do wypadku nie doszło. Dlatego po osiągnięciu wieku emerytalnego punktem odniesienia nie są już zwykle hipotetyczne zarobki z pracy, lecz hipotetyczna emerytura poszkodowanego.

W uproszczeniu porównuje się dwie wartości: emeryturę, którą poszkodowany rzeczywiście otrzymuje z ZUS, oraz emeryturę, jaką prawdopodobnie otrzymywałby, gdyby wypadek nie przerwał albo nie ograniczył jego aktywności zawodowej. Renta wyrównawcza może odpowiadać różnicy między tymi kwotami. Jeżeli zatem rzeczywista emerytura jest niższa dlatego, że wskutek wypadku poszkodowany nie mógł pracować i odprowadzać składek, renta wyrównawcza może nadal być należna.

Nie można jednak zakładać, że UFG zawsze ma wypłacać rentę w dotychczasowej wysokości. Osiągnięcie wieku emerytalnego może być zmianą sytuacji prawnej i ekonomicznej poszkodowanego. UFG może więc analizować nowe decyzje ZUS, historię składek, dokumenty płacowe, dawne zarobki, prawdopodobny przebieg kariery zawodowej oraz waloryzację świadczeń.

Zmiana wysokości renty na podstawie art. 907 § 2 Kodeksu cywilnego

Jeżeli obowiązek płacenia renty wynika z ustawy, każda ze stron może w razie zmiany stosunków żądać zmiany wysokości lub czasu trwania renty, nawet wtedy, gdy wysokość i czas trwania renty zostały ustalone w wyroku albo w ugodzie. Wynika to z art. 907 § 2 Kodeksu cywilnego.

Przejście na emeryturę może być właśnie taką zmianą stosunków. Nie oznacza to jednak, że UFG może dowolnie obniżyć świadczenie. Obniżenie powinno wynikać z realnych wyliczeń. Trzeba porównać aktualną sytuację poszkodowanego z sytuacją hipotetyczną, czyli z tym, jak wyglądałaby jego emerytura, gdyby nie doszło do zdarzenia powodującego szkodę.

W orzecznictwie przyjmuje się, że od dnia przejścia poszkodowanego na emeryturę renta wyrównawcza może stanowić różnicę między wysokością hipotetycznej emerytury, jaką poszkodowany otrzymywałby bez wypadku, a wysokością świadczenia faktycznie wypłacanego. Takie stanowisko wynika m.in. z wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 16 lutego 2015 r., sygn. akt III Ca 1306/14.

Jakie dokumenty są ważne przy przeliczeniu renty?

W sporze z UFG kluczowe są dokumenty pozwalające odtworzyć zarówno rzeczywistą sytuację emerytalną, jak i hipotetyczny przebieg kariery zawodowej. Warto zebrać w szczególności decyzje ZUS o przyznaniu emerytury albo renty, informację o wysokości świadczenia, dokumenty potwierdzające okresy składkowe i nieskładkowe, zaświadczenia o dawnych zarobkach, dokumentację zatrudnienia sprzed wypadku, ugodę albo wyrok dotyczący renty wyrównawczej oraz korespondencję z UFG.

Jeżeli UFG obniża rentę, trzeba sprawdzić, czy uwzględnił właściwy okres pracy, realne możliwości awansu i wzrostu wynagrodzenia, branżę, w której poszkodowany pracował, waloryzację wynagrodzeń oraz to, czy poszkodowany mógłby kontynuować pracę po osiągnięciu minimalnego wieku emerytalnego. W niektórych sprawach spór nie dotyczy samej zasady wypłaty renty, lecz sposobu obliczenia emerytury hipotetycznej.

Jeżeli problem dotyczy jednocześnie decyzji ZUS, pomocny może być także materiał o tym, jak odwołać się od decyzji ZUS w sprawie emerytury. Odwołanie od decyzji ZUS i spór z UFG to odrębne postępowania, ale dokumenty z jednego z nich mogą mieć znaczenie w drugim.

Co zrobić, gdy UFG przestaje płacić albo zaniża rentę?

W pierwszej kolejności należy ustalić, na jakiej podstawie UFG zmienił wypłatę. Inaczej wygląda sytuacja, gdy fundusz prosi o dokumenty do przeliczenia świadczenia, inaczej gdy jednostronnie zmniejsza przelew, a jeszcze inaczej gdy powołuje się na ugodę, wyrok albo konkretną decyzję ZUS. Warto żądać pisemnego stanowiska, szczegółowego wyliczenia i wskazania dokumentów, na których oparto zmianę.

Jeżeli wyliczenie jest wadliwe, można przedstawić własne stanowisko i dokumenty. Gdy spór nie zostanie rozwiązany polubownie, konieczne może być dochodzenie roszczenia przed sądem cywilnym albo obrona przed żądaniem zmiany renty. W takiej sprawie istotna bywa opinia biegłego z zakresu wynagrodzeń, emerytur lub rachunkowości, ponieważ sąd musi porównać świadczenie rzeczywiste z prawdopodobnym świadczeniem hipotetycznym.

FAQ

Czy UFG może całkowicie zabrać rentę wyrównawczą po przejściu na emeryturę?

Nie powinno się tego zakładać automatycznie. Renta może zostać obniżona albo w wyjątkowych sytuacjach wygasnąć, ale tylko wtedy, gdy po porównaniu świadczeń okaże się, że szkoda wyrównywana rentą już nie istnieje albo istnieje w niższej wysokości. Decydują konkretne wyliczenia.

Czy UFG ma obowiązek wypłacać „emeryturę wyrównawczą”?

Nie jest to odrębna emerytura. UFG może nadal wypłacać rentę wyrównawczą, jeżeli rzeczywista emerytura poszkodowanego jest niższa od emerytury hipotetycznej, którą otrzymywałby bez wypadku. Nazwa świadczenia pozostaje cywilnoprawna: renta wyrównawcza.

Czy muszę składać wniosek o emeryturę, jeżeli pobieram rentę z ZUS?

Przy rencie z tytułu niezdolności do pracy ZUS w wielu przypadkach przyznaje emeryturę z urzędu po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Wyjątki dotyczą m.in. renty z tytułu niezdolności do pracy z powodu wypadku przy pracy albo choroby zawodowej. W razie wątpliwości warto sprawdzić swoją decyzję ZUS i rodzaj pobieranej renty.

Co zrobić, gdy nie zgadzam się z wyliczeniem UFG?

Należy poprosić o pisemne uzasadnienie i pełne wyliczenie. Potem trzeba porównać przyjęte założenia z dokumentami z ZUS, historią zatrudnienia i realnymi zarobkami sprzed wypadku. Jeżeli wyliczenie jest zaniżone, można przedstawić własne stanowisko, a w razie sporu dochodzić roszczenia przed sądem.

Podsumowanie

Osiągnięcie wieku emerytalnego nie kończy automatycznie prawa do renty wyrównawczej z UFG. Może jednak zmienić sposób jej obliczania, ponieważ od tego momentu istotne staje się porównanie emerytury rzeczywistej z emeryturą hipotetyczną, jaką poszkodowany mógłby otrzymać bez wypadku. Jeżeli UFG chce obniżyć rentę, powinien wykazać zmianę stosunków i przedstawić konkretne wyliczenia. W praktyce najważniejsze są decyzje ZUS, dokumenty płacowe, historia zatrudnienia i prawidłowe ustalenie, jaki przebieg kariery zawodowej byłby najbardziej prawdopodobny.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 444 § 2 i art. 907 § 2 - ISAP
2. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 24 i art. 24a - tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1749
3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacja: emerytura przyznawana z urzędu - ZUS
4. Wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 16 lutego 2015 r., sygn. akt III Ca 1306/14

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.