ZUS kwestionuje umowę o pracę w ciąży

Czy warto odwołać się od decyzji ZUS?

Tak, jeżeli umowa o pracę była realnie wykonywana. W sprawach, w których ZUS twierdzi, że zatrudnienie było pozorne, rozstrzygające znaczenie ma nie sam fakt podpisania umowy, ale to, czy po jej zawarciu pracownik rzeczywiście wykonywał obowiązki, a pracodawca przyjmował rezultaty pracy i wypłacał wynagrodzenie.

Odwołanie wnosi się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem ZUS. Co do zasady termin wynosi miesiąc od doręczenia decyzji. W odwołaniu trzeba wskazać, z czym się nie zgadzamy, czego żądamy oraz jakie dowody potwierdzają faktyczne zatrudnienie.

Jeżeli ZUS wydał więcej niż jedną decyzję, na przykład osobno w sprawie podlegania ubezpieczeniom i osobno w sprawie zasiłku, należy przeanalizować każdą z nich i pilnować terminu odwołania od każdej decyzji.

Stosunek pracy a ubezpieczenia społeczne

Pracownik podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania. Wynika to z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która obejmuje pracowników ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym.

Kluczowe jest jednak to, czy dana osoba rzeczywiście pozostaje w stosunku pracy. Zgodnie z art. 22 Kodeksu pracy przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

W praktyce sąd będzie więc badał między innymi: zakres obowiązków, sposób organizacji pracy, podporządkowanie pracodawcy, faktyczny czas pracy, wypłatę wynagrodzenia, dokumenty kadrowe oraz to, czy pracodawca miał realną potrzebę zatrudnienia pracownika.

Kiedy ZUS zarzuca pozorność umowy?

ZUS najczęściej kwestionuje umowę o pracę wtedy, gdy zatrudnienie nastąpiło krótko przed zwolnieniem lekarskim, ciąża była znana przed zawarciem umowy, wynagrodzenie jest wysokie w stosunku do wcześniejszej sytuacji pracownika lub pracodawcy, a dokumenty nie pokazują rzeczywistego wykonywania pracy.

To są jednak tylko okoliczności, które mogą wymagać wyjaśnienia. Nie przesądzają automatycznie, że umowa była pozorna. Sam fakt ciąży, krótki okres pracy przed L4 albo zamiar uzyskania ochrony ubezpieczeniowej nie wystarczają, jeżeli praca była rzeczywiście świadczona.

Zgodnie z art. 83 Kodeksu cywilnego nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Przy umowie o pracę chodzi więc o sytuację, w której obie strony wiedzą, że pracownik nie będzie faktycznie pracował, a pracodawca nie będzie korzystał z jego pracy.

Inną podstawą, na którą ZUS może się powoływać, jest art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego, czyli zarzut czynności sprzecznej z ustawą albo mającej na celu obejście ustawy. W sprawach pracowniczych trzeba jednak pamiętać, że jeżeli praca była realnie wykonywana, bardzo trudno mówić o fikcyjnym tytule do ubezpieczenia.

Ciąża a umowa na okres próbny

Umowa na okres próbny zawarta na czas dłuższy niż miesiąc, która miałaby rozwiązać się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, co do zasady przedłuża się do dnia porodu. Wynika to z art. 177 § 3 Kodeksu pracy. Nie każda umowa próbna przedłuża się automatycznie, dlatego trzeba sprawdzić długość umowy, datę jej planowanego zakończenia oraz etap ciąży.

Przedłużenie umowy do dnia porodu nie rozwiązuje jednak sporu z ZUS, jeżeli organ twierdzi, że zatrudnienie było pozorne. W takim przypadku najpierw trzeba wykazać, że stosunek pracy rzeczywiście powstał i był wykonywany.

Spóźnione zgłoszenie pracownika do ZUS

Płatnik składek powinien zgłosić pracownika do ubezpieczeń społecznych zasadniczo w terminie 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczenia. Jeżeli pracodawca zrobił to po terminie, ZUS może potraktować tę okoliczność jako sygnał do kontroli.

Opóźnienie w zgłoszeniu nie oznacza jednak automatycznie, że pracownik nie podlegał ubezpieczeniom. Jeżeli stosunek pracy faktycznie istniał od określonego dnia, a praca była wykonywana, spóźnienie obciąża przede wszystkim płatnika składek. W odwołaniu warto jasno oddzielić błąd lub zaniedbanie pracodawcy od rzeczywistego wykonywania pracy przez pracownika.

Jakie dowody przygotować do odwołania?

W odwołaniu należy pokazać, że po podpisaniu umowy doszło do faktycznej realizacji stosunku pracy. Pomocne mogą być zwłaszcza:

• umowa o pracę, aneksy, zakres obowiązków, skierowanie na badania lekarskie i dokumenty BHP,
• korespondencja służbowa, wiadomości e-mail, komunikatory, zaproszenia na spotkania,
• pliki, raporty, projekty, notatki, prezentacje lub inne efekty wykonanej pracy,
• listy obecności, grafiki, ewidencja czasu pracy, potwierdzenia logowania do systemów,
• potwierdzenia wypłaty wynagrodzenia i naliczenia składek,
• zeznania współpracowników, przełożonych, klientów lub osób, które widziały wykonywanie pracy,
• dokumenty pokazujące, że pracodawca miał realną potrzebę zatrudnienia na danym stanowisku.

Jeżeli zawarto dwie umowy lub ustalono wymiar pracy przekraczający pełny etat, trzeba szczególnie starannie wyjaśnić, z czego wynikał taki model zatrudnienia. Pomocne będzie rozdzielenie obowiązków projektowych od stałych, wykazanie harmonogramu pracy oraz wskazanie, jakie konkretne zadania były wykonywane w ramach każdej umowy.

Jak napisać odwołanie od decyzji ZUS?

Odwołanie nie musi mieć skomplikowanej formy, ale powinno być konkretne. Warto zawrzeć w nim:

1. oznaczenie decyzji ZUS, której dotyczy odwołanie,
2. żądanie zmiany decyzji i ustalenia podlegania ubezpieczeniom albo przyznania świadczenia,
3. krótkie opisanie przebiegu zatrudnienia,
4. wyjaśnienie, jakie czynności były wykonywane i kto je nadzorował,
5. odniesienie się do zarzutów ZUS, w tym do opóźnionego zgłoszenia,
6. wnioski dowodowe, na przykład o przesłuchanie świadków i dopuszczenie dokumentów.

Po otrzymaniu odwołania ZUS może zmienić decyzję we własnym zakresie, jeżeli uzna argumenty za zasadne. Jeżeli tego nie zrobi, przekazuje sprawę do sądu. W sądzie można uzupełniać argumentację i składać dalsze dowody, ale najlepiej przygotować je już na etapie odwołania.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różne okoliczności mogą wpływać na ocenę, czy umowa była faktycznie wykonywana.

FAQ

Czy ZUS może zakwestionować umowę o pracę zawartą w ciąży?

Tak, ZUS może prowadzić postępowanie wyjaśniające i wydać decyzję, jeżeli uzna, że umowa była pozorna. Nie oznacza to jednak, że każda umowa zawarta w ciąży jest podejrzana. Decydujące jest faktyczne wykonywanie pracy.

Czy sama ciąża wystarczy do odmowy świadczeń?

Nie. Ciąża pracownicy nie jest podstawą do odmowy objęcia ubezpieczeniem ani wypłaty świadczeń. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy ZUS twierdzi, że zatrudnienie nie było realne.

Czy spóźnione zgłoszenie do ZUS przekreśla sprawę?

Nie. Spóźnione zgłoszenie może wymagać wyjaśnienia, ale nie przesądza o braku ubezpieczenia. Trzeba wykazać, że praca była wykonywana od daty wskazanej w umowie.

Czy umowa na okres próbny zawsze przedłuża się do porodu?

Nie zawsze. Przedłużenie dotyczy umowy na okres próbny przekraczający miesiąc, jeżeli miałaby rozwiązać się po upływie trzeciego miesiąca ciąży. W innych sytuacjach trzeba sprawdzić konkretne daty i treść umowy.

Co jest najważniejsze w sprawie sądowej przeciwko ZUS?

Najważniejsze jest wykazanie realnego świadczenia pracy. Sąd ocenia całokształt okoliczności: dokumenty, zeznania świadków, organizację pracy, wynagrodzenie i rzeczywistą potrzebę zatrudnienia.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji odwołanie od decyzji ZUS może być zasadne, jeżeli istnieją dowody, że praca była faktycznie wykonywana. Należy skupić się na wykazaniu realnego stosunku pracy, a nie wyłącznie na samym podpisaniu umowy. Spóźnione zgłoszenie do ubezpieczeń trzeba wyjaśnić, ale nie powinno ono automatycznie pozbawiać pracownika ochrony, jeżeli zatrudnienie było rzeczywiste.

W sprawach dotyczących ciąży, krótkiego zatrudnienia, L4 i zasiłku macierzyńskiego każdy szczegół może mieć znaczenie. Dlatego warto przygotować odwołanie tak, aby od razu odpowiadało na najważniejsze zarzuty ZUS.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

3. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887

4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

5. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636

6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 1986 r., sygn. akt I CR 45/86

7. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1996 r., sygn. akt II UKN 32/96

8. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2004 r., sygn. akt I PK 42/04

9. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r., sygn. akt II UK 320/04

10. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2005 r., sygn. akt III UK 89/05

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.