Choroba zawodowa: co to jest, kiedy choroba dotyczy wykonywanego zawodu?

Co to jest choroba zawodowa?

Choroba zawodowa jest schorzeniem, które zostało spowodowane przez działanie czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy lub w związku ze sposobem jej wykonywania. Oznacza to, że dana dolegliwość musi być powiązana z konkretnym zawodem lub miejscem wykonywania obowiązków, a także z określonymi warunkami zatrudnienia. Przepisy wskazują, że ocena takiego schorzenia musi bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wykazać, iż to właśnie środowisko pracy było przyczyną wystąpienia choroby. W Polsce podstawa prawna dotycząca schorzeń wynikających z pracy znajduje się w art. 235¹ Art. 235¹ Kodeksu pracy. Choroba zawodowa to temat dla kancelarii zajmującej się odszkodowaniami ( np. OFN.pl ), ponieważ może ona pomóc pracownikowi uzyskać należną rekompensatę za uszczerbek na zdrowiu.

Warto podkreślić, że schorzenie wynikające z wykonywanego zawodu może zostać rozpoznane także po zakończeniu zatrudnienia w warunkach narażenia, jeżeli wystąpiły odpowiednie objawy. Warunkiem uznania danej dolegliwości za taką związaną z pracą jest ujęcie jej w oficjalnym wykazie chorób zawodowych. Oznacza to, że nie każde schorzenie nabyte podczas wykonywania profesji automatycznie staje się chorobą zawodową.

Kiedy schorzenie ma związek z wykonywanym zawodem?

Powiązanie danego schorzenia z zawodem zachodzi wtedy, gdy można wskazać, że wynika ono z kontaktu z czynnikami szkodliwymi lub na skutek warunków pracy charakterystycznych dla danej profesji. Narażenie zawodowe obejmuje zarówno czynniki fizyczne, chemiczne, biologiczne jak i ergonomiczne, które występują w miejscu zatrudnienia lub w związku z wykonywaniem zawodu. Żeby stwierdzić powiązanie danego schorzenia z wykonywana profesją, konieczne jest przeanalizowanie warunków zatrudnienia i dokumentacji medycznej. Umożliwia to bowiem właściwemu inspektorowi sanitarnemu wydanie decyzji.

W przypadku dolegliwości występujących po zakończeniu pracy z reguły obowiązują określone terminy ujawnienia się choroby. Dotyczy to zawodów, w których występuje długotrwała ekspozycja na hałas, pyły, promieniowanie czy substancje chemiczne. Dla niektórych chorób zawodowych, takich jak międzybłoniak opłucnej czy pylica płuc, nie obowiązuje żaden limit czasowy, ponieważ mogą się one rozwinąć nawet po kilkudziesięciu latach od kontaktu z czynnikiem szkodliwym. Natomiast w przypadku schorzeń o charakterze odwracalnym, np. chorób skóry czy uszkodzeń słuchu, okres ujawnienia wynosi zwykle od roku do 2 lat po zakończeniu pracy w warunkach narażenia.

Jaka rekompensata należy się za chorobę zawodową?

Za chorobę zawodową przysługuje pracownikowi lub byłemu pracownikowi rekompensata finansowa wypłacana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Najczęściej jest to jednorazowe odszkodowanie, którego wysokość zależy od stopnia trwałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, określanego przez lekarza orzecznika ZUS. Od 1 kwietnia 2025 roku za każdy procent uszczerbku przysługuje 1 636 zł. Oznacza to, że np. przy 10% szkodzie na zdrowiu można otrzymać 16 360 zł. Osobom, które z powodu choroby zawodowej stały się całkowicie lub częściowo niezdolne do pracy, przysługuje także renta z tytułu niezdolności do pracy. Natomiast w przypadku śmierci pracownika spowodowanej schorzeniem wynikającym z wykonywanej profesji jego rodzina może uzyskać jednorazowe odszkodowanie i rentę rodzinną. Możliwe jest również dochodzenie roszczeń cywilnych od pracodawcy, jeśli udowodniono zaniedbania w zakresie bezpieczeństwa pracy. Świadczenia te mają na celu zrekompensowanie strat zdrowotnych i finansowych, które powstały w wyniku narażenia na czynniki szkodliwe w miejscu zatrudnienia.

Choroba zawodowa wynika z narażenia pracownika na czynniki szkodliwe w zakładzie pracy. Najczęściej występuje ona u osób, które mają kontakt z niebezpiecznymi substancjami lub są wystawione na działanie hałasu. Warto też podkreślić, że choroba zawodowa nie zawsze występuje w trakcie okresu zatrudnienia, ponieważ może się ona ujawnić nawet kilkadziesiąt lat po zakończeniu pracy.