Obowiązki pracodawcy przy zatrudnianiu kierowców powyżej 3,5 tony, dokumentowanie pracy w szczególnych warunkach

Wcześniejsza emerytura dla pracujących w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

Zgodnie z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych:

1. Ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2 i 3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1.

1a. Przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się:

1) okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

2) (uchylony).

2. Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ust. 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

3. Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ust. 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się:

1) pracowników organów kontroli państwowej;

2) pracowników organów administracji celnej;

3) pracowników wykonujących działalność twórczą lub artystyczną;

4) dziennikarzy zatrudnionych w redakcjach dzienników, czasopism, w radiu, telewizji oraz w organach prasowych, informacyjnych, publicystycznych albo fotograficznych, objętych układem zbiorowym pracy dziennikarzy;

5) nauczycieli, wychowawców lub innych pracowników pedagogicznych wykonujących pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela;

6) żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Służby Celnej, Służby Celno-Skarbowej, Służby Więziennej i Państwowej Straży Pożarnej;

7) pracowników jednostek ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w art. 15 pkt 1a-5 i 8 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 275 i 1222).

4. Wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych.

4a. (utracił moc).

5. Odrębne przepisy określają zasady przechodzenia na emeryturę, bez względu na wiek, nauczycieli urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r.

Zgodnie z art. 184 ust. 1 ww. ustawy:

1. Ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:

1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz

2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.

Jakie prace uznano za prace szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze?

Zgodnie z ww. przepisami ustawy w związku z poz. 2 Działu VIII wykazu A stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze – za prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego uznaje się m.in. prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, specjalizowanych, specjalistycznych (specjalnych), pojazdów członowych i ciągników samochodowych balastowych, autobusów o liczbie miejsc powyżej 15, samochodów uprzywilejowanych w ruchu w rozumieniu przepisów o ruchu na drogach publicznych, trolejbusów i motorniczych tramwajów.

Oprócz wyżej wymienionych przesłanek, ubezpieczony musi udowodnić, że wykonywał pracę stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd Najwyższy w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt: III UZP 8/17 (OSNP 2018/7/94) wskazał, że praca w transporcie kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, który ubocznie wykonywał czynności konwojenta, ładowacza lub spedytora w odniesieniu do przewożonych towarów, jest pracą w szczególnych warunkach (art. 32 ust. 1 w związku z art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm. w związku z poz. 2 Działu VIII wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze). To orzeczenie traktuje o tym, aby wskazane powyżej czynności dodatkowe kierowcy stanowiły jedynie niewielką część wykonywanych przez niego obowiązków i związane były z przewożonym przez niego towarem. Tylko w takim przypadku pracę kierowcy będzie można w całości traktować jako wykonywaną w szczególnych warunkach, w pełnym wymiarze godzin. Wszystko oczywiście zależy od okoliczności indywidualnych danej sprawy, w tym przede wszystkim faktycznego zakresu pracy świadczonej przez danego pracownika.

Zasady dokumentowania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

Zasady dokumentowania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zostały określone w § 2 pkt 2 ww. Rozporządzenia. Okresy tej pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, zakład pracy potwierdza:

1. sporządzając świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach (wzory stanowią załączniki do zarządzeń resortowych publikowanych w dziennikach urzędowych),
2. dokonując odpowiedniego wpisu w świadectwie pracy.

Reasumując, w celu ustalenia, czy dana praca jest pracą w szczególnych warunkach, należy w wykazie odnaleźć odpowiedni dział i przyporządkować rodzaj prac. Praca kierowcy powyżej 3,5 tony jest pracą w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze. Świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach należy wypełniać zgodnie ze wzorem określonym w odpowiednim zarządzeniu resortowym, natomiast zapis w świadectwie pracy musi zawierać dane dotyczące okresu wykonywania pracy szczególnej oraz jej rodzaju i zajmowanego stanowiska.

ZUS ZSWA – zgłoszenie danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze

Pracodawca ma również obowiązek wobec ZUS zgłaszania pracy swojego pracownika w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Powinien to czynić za pomocą druku ZUS ZSWA. Formularz ten jest składany w celu zgłoszenia okresów pracy, w których ubezpieczony wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. To zgłoszenie pracodawca powinien przekazać do ZUS w terminie do 31 marca następnego roku kalendarzowego. Zatem dokument ten muszą wypełnić i złożyć płatnicy składek.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118

2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, Dz.U. 1983 nr 8 poz. 43

3. Sąd Najwyższy w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt: III UZP 8/17 (OSNP 2018/7/94)

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.