Czy za sezonową działalność w 1987 r. płacono ZUS?

Dawne przepisy o ubezpieczeniu właściciela działalności

Opisanej sprawy nie można oceniać według dzisiejszych zasad opłacania składek przez przedsiębiorców. Dla działalności prowadzonej w 1987 r. decydujące znaczenie mają przepisy obowiązujące w tamtym czasie oraz dokumenty zachowane w ZUS albo w archiwach.

W praktyce najważniejsza jest ustawa z dnia 19 grudnia 1983 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin, Dz.U. z 1983 r. Nr 31, poz. 147. Z przywoływanej w takich sprawach regulacji wynikało, że obowiązkowemu ubezpieczeniu podlegały określone osoby prowadzące działalność zarobkową na własny rachunek, ale przewidziano też istotne wyłączenia.

Jednym z takich wyłączeń były osoby, które zamierzały prowadzić działalność przez okres krótszy niż 6 miesięcy, o ile działalność nie została następnie przedłużona w sposób powodujący przekroczenie tego okresu. Dlatego odpowiedź na pytanie, czy właściciel musiał płacić składki za siebie, zależy przede wszystkim od rzeczywistego charakteru działalności: sezonowego, krótkotrwałego albo stałego.

Działalność krótsza niż 6 miesięcy

Jeżeli mąż prowadził sprzedaż owoców i warzyw tylko przez 4 miesiące, a działalność od początku miała charakter sezonowy i nie była kontynuowana po tym okresie, stanowisko ZUS może być prawidłowe: właściciel mógł nie mieć obowiązku opłacania składek za siebie.

Nie chodzi jednak wyłącznie o samą liczbę miesięcy. W razie sporu znaczenie mogą mieć również takie okoliczności jak:

• czy działalność była zgłoszona jako sezonowa albo krótkotrwała,
• czy istniały dokumenty wskazujące na zamiar prowadzenia jej tylko przez kilka miesięcy,
• czy po zakończeniu sezonu działalność została faktycznie zamknięta albo zawieszona według ówczesnych zasad,
• czy w kolejnym okresie była kontynuowana ta sama działalność,
• czy mąż równolegle był pracownikiem, emerytem albo rencistą, ponieważ te okoliczności również mogły wpływać na ubezpieczenie.

W opisanej sytuacji najważniejszy argument przemawiający za brakiem obowiązku składek za właściciela to czteromiesięczny okres prowadzenia działalności. Jeżeli nie było kontynuacji i nie ma dokumentów świadczących o zamiarze stałego prowadzenia handlu, ZUS nie powinien automatycznie traktować takiej działalności jak dzisiejszej działalności gospodarczej objętej składkami od pierwszego dnia.

Składki za pracownika a składki za właściciela

Zatrudnienie pracownika to odrębna kwestia. Nawet jeśli właściciel nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu za siebie, zatrudniony pracownik mógł podlegać ubezpieczeniom z tytułu zatrudnienia. Wtedy składki za pracownika należało rozliczać niezależnie od tego, czy właściciel był ubezpieczony.

Dlatego twierdzenie ZUS, że mąż płacił składki tylko za pracownika, nie jest samo w sobie sprzeczne z tym, że na dowodach wpłat widnieją kwoty przekazywane do ZUS. W tamtym okresie wpłaty mogły być dokonywane na jedno konto albo jednym blankietem, a późniejsze ustalenie ich przeznaczenia wymaga sprawdzenia dokumentów rozliczeniowych.

Dowód wpłaty potwierdza, że pieniądze zostały przekazane. Nie zawsze potwierdza natomiast:

• za kogo składka została zapłacona,
• za jaki miesiąc została rozliczona,
• z jakiego tytułu ubezpieczenia dokonano wpłaty,
• czy właściciel był zgłoszony jako osoba ubezpieczona,
• czy wpłata została zaksięgowana jako składka za właściciela, czy za pracownika.

Jakie dokumenty warto uzyskać z ZUS?

W sprawach z lat 80. kluczowa jest dokumentacja archiwalna. Jeżeli ZUS odmawia zaliczenia okresu albo twierdzi, że składki dotyczyły wyłącznie pracownika, warto wystąpić pisemnie o przedstawienie podstawy faktycznej i prawnej takiego stanowiska.

We wniosku do ZUS warto zażądać w szczególności:

• informacji, czy mąż figuruje jako osoba zgłoszona do ubezpieczenia z tytułu prowadzenia działalności w 1987 r.,
• kopii albo odpisu dokumentów zgłoszeniowych, jeśli zachowały się w aktach,
• rozliczenia wpłat dokonanych w okresie prowadzenia działalności,
• wskazania, czy wpłaty przypisano do pracownika, właściciela, czy do obu tych osób,
• informacji o ewentualnym koncie płatnika i koncie ubezpieczonego,
• pisemnego wyjaśnienia, dlaczego ZUS uznaje albo nie uznaje tego okresu za okres ubezpieczenia właściciela.

Do wniosku należy dołączyć kopie posiadanych dowodów wpłat, dokumenty dotyczące rozpoczęcia i zakończenia działalności, dane pracownika, adres punktu handlowego, okres prowadzenia sprzedaży oraz wszelkie pisma z urzędu, cechu, administracji targowiska albo ówczesnych organów ewidencyjnych.

Czy można żądać zaliczenia tego okresu do emerytury?

Można wystąpić do ZUS o ocenę, czy okres prowadzenia działalności w 1987 r. podlega uwzględnieniu przy ustalaniu uprawnień emerytalnych. Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje.

Po pierwsze, jeżeli mąż nie podlegał wówczas obowiązkowemu ubezpieczeniu za siebie z powodu krótkotrwałego, sezonowego charakteru działalności, to sam fakt prowadzenia działalności przez 4 miesiące nie musi oznaczać okresu składkowego.

Po drugie, jeżeli istnieją dokumenty wskazujące, że mąż został jednak zgłoszony do ubezpieczenia albo składki były faktycznie opłacane i zaksięgowane na jego rzecz, można domagać się, aby ZUS wyjaśnił, dlaczego nie uwzględnia tego okresu. W takim wariancie szczególnie ważne są dowody księgowania składek, a nie tylko ogólne potwierdzenia wpłat.

Jeżeli ZUS wyda decyzję niekorzystną, można rozważyć odwołanie do sądu. Termin i tryb zaskarżenia należy sprawdzić w pouczeniu zawartym w decyzji, ponieważ to pouczenie wskazuje właściwą drogę postępowania.

Co wynika z opisanej sytuacji?

W przedstawionym stanie faktycznym odpowiedź brzmi: tak, jest możliwe, że w 1987 r. właściciel sezonowej działalności prowadzonej przez 4 miesiące nie musiał opłacać składek ZUS za siebie, a obowiązek dotyczył tylko zatrudnionego pracownika.

Nie oznacza to jednak, że należy poprzestać na ustnej informacji z ZUS. Jeżeli posiada Pani dowody wpłat, warto zażądać pisemnego rozliczenia i wskazania, na czyją rzecz zostały zaksięgowane. Dopiero taka informacja pozwoli ocenić, czy składki rzeczywiście dotyczyły wyłącznie pracownika, czy mogły obejmować także właściciela.

FAQ

Czy czteromiesięczna działalność w 1987 r. zawsze była zwolniona ze składek właściciela?

Nie zawsze. Decydujące było to, czy działalność od początku miała trwać krócej niż 6 miesięcy i czy faktycznie nie została przedłużona. Jeżeli dokumenty wskazują na działalność stałą albo powtarzalną, ZUS może badać sprawę szerzej.

Czy zatrudnienie pracownika powodowało obowiązek składek za właściciela?

Samo zatrudnienie pracownika nie przesądzało automatycznie, że właściciel musiał opłacać składki za siebie. Pracownik był osobnym tytułem do ubezpieczenia, dlatego składki za niego mogły być należne niezależnie od sytuacji właściciela.

Czy dowód wpłaty do ZUS wystarczy, aby udowodnić składki właściciela?

Dowód wpłaty jest ważny, ale zwykle nie wystarcza, jeśli nie wynika z niego, za kogo opłacono składkę. Trzeba ustalić sposób zaksięgowania wpłaty i sprawdzić, czy właściciel był zgłoszony jako ubezpieczony.

Co zrobić, gdy ZUS twierdzi, że składki były tylko za pracownika?

Najlepiej złożyć pisemny wniosek o udostępnienie dokumentacji archiwalnej i rozliczenie wpłat. Warto zażądać wskazania, na jakiej podstawie ZUS przypisał składki wyłącznie do pracownika.

Czy można odwołać się od stanowiska ZUS?

Jeżeli ZUS wyda decyzję, można rozważyć odwołanie w terminie i trybie wskazanym w pouczeniu decyzji. Jeśli ZUS przekazał tylko informację, warto najpierw zażądać formalnego rozstrzygnięcia albo pełnego pisemnego wyjaśnienia.

Podsumowanie

W latach 80. zasady ubezpieczenia osób prowadzących działalność na własny rachunek różniły się od obecnych. Przy działalności sezonowej prowadzonej przez 4 miesiące właściciel mógł nie podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu za siebie, zwłaszcza jeżeli od początku zamierzał prowadzić handel krócej niż 6 miesięcy i faktycznie nie przekroczył tego okresu.

Jednocześnie zatrudniony pracownik mógł podlegać ubezpieczeniu, a składki za niego mogły być opłacane na to samo konto lub podobnym blankietem. Dlatego dla rozstrzygnięcia sprawy najważniejsze jest nie samo posiadanie dowodów wpłat, lecz ustalenie, jak ZUS zaksięgował te wpłaty i czy mąż figurował jako osoba ubezpieczona.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.