Przejście z renty na emeryturę i art. 21

Emerytura po rencie - czy ZUS liczy ją „po staremu”?

W opisanej sytuacji kluczowe znaczenie ma data urodzenia. Jeżeli ubezpieczony urodził się po 31 grudnia 1948 r., jego emerytura z powszechnego wieku emerytalnego jest co do zasady obliczana według tzw. nowych zasad. Oznacza to, że ZUS nie ustala świadczenia przez proste przeniesienie korzystnego wskaźnika podstawy wymiaru renty do emerytury.

Nowa formuła polega na podzieleniu podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia właściwe według tablic stosowanych przez ZUS. Podstawę obliczenia stanowią przede wszystkim zwaloryzowane składki emerytalne, zwaloryzowany kapitał początkowy oraz środki zapisane na subkoncie, jeżeli dana osoba je posiada.

Dlatego informacja uzyskana w ZUS, że emerytura będzie liczona „po nowemu”, jest co do zasady zgodna z mechanizmem przewidzianym dla osób z roczników po 1948 r. Nie oznacza to jednak, że rencista traci każdą ochronę wysokości świadczenia.

Art. 24a ustawy emerytalnej i emerytura z urzędu

Art. 24a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewiduje przyznanie emerytury z urzędu renciście, który osiągnął powszechny wiek emerytalny. Powszechny wiek emerytalny wynosi obecnie co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn.

W praktyce oznacza to, że osoba pobierająca rentę z tytułu niezdolności do pracy nie musi składać typowego wniosku o emeryturę, aby ZUS uruchomił postępowanie. Organ rentowy wydaje decyzję i zastępuje rentę emeryturą, jeżeli ustawowe warunki są spełnione.

Emerytura z urzędu dla osoby urodzonej po 31 grudnia 1948 r. jest obliczana według art. 26 ustawy, a więc według nowych zasad. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru renty może mieć znaczenie historyczne przy wcześniejszym ustalaniu świadczenia, ale nie daje sam w sobie prawa do obliczenia nowej emerytury według dawnej formuły.

Czy art. 21 pozwala zachować korzystną podstawę wymiaru renty?

Art. 21 ustawy emerytalnej dotyczy zasad ustalania podstawy wymiaru w określonych sytuacjach, gdy dana osoba miała wcześniej ustalone prawo do innego świadczenia. Nie jest to jednak przepis, który automatycznie pozwala wszystkim rencistom urodzonym po 1948 r. wybrać obliczenie emerytury „po staremu”.

Przy emeryturze z urzędu po rencie dla osoby z roczników po 1948 r. podstawowa reguła wynika z art. 24a w związku z art. 26 ustawy. ZUS oblicza emeryturę według nowej formuły, a następnie stosuje ochronę polegającą na tym, że świadczenie nie powinno być niższe od dotychczas pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy.

Jeżeli więc renta była ustalona przy bardzo korzystnym wskaźniku podstawy wymiaru, nie oznacza to jeszcze, że emerytura zostanie wyliczona z zastosowaniem tego samego wskaźnika. Może natomiast zadziałać ustawowa gwarancja minimalnego poziomu świadczenia w relacji do pobieranej renty.

Gwarancja, że emerytura nie będzie niższa od renty

Najważniejszą ochroną dla rencisty jest zasada, że emerytura przyznana z urzędu na podstawie art. 24a nie może być niższa od dotychczas pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy. Ma to zapobiegać sytuacji, w której samo osiągnięcie wieku emerytalnego powodowałoby nagłe obniżenie miesięcznego świadczenia.

Gwarancja ta nie oznacza jednak, że ZUS ma obowiązek obliczyć emeryturę starą metodą. Najpierw ustala się emeryturę według nowych zasad, a następnie porównuje jej wysokość z dotychczasową rentą. Jeżeli wynik obliczenia jest niższy, zastosowanie może mieć wyrównanie do poziomu dotychczasowej renty.

Warto odróżnić dwie kwestie: sposób obliczenia emerytury oraz gwarantowaną minimalną wysokość wypłacanego świadczenia. Spór z ZUS często dotyczy właśnie tego, czy organ prawidłowo zastosował ochronę wysokości, a nie tego, czy powinien całkowicie pominąć nowe zasady.

Co sprawdzić w decyzji ZUS?

Po otrzymaniu decyzji o przyznaniu emerytury z urzędu warto zweryfikować przede wszystkim:

• czy ZUS prawidłowo ustalił datę nabycia prawa do emerytury,
• czy uwzględniono zwaloryzowane składki emerytalne, kapitał początkowy i subkonto,
• czy zastosowano prawidłowe tablice średniego dalszego trwania życia,
• czy porównano emeryturę z dotychczasową rentą i zastosowano gwarancję wysokości,
• czy w aktach ZUS znajdują się wszystkie dokumenty dotyczące zatrudnienia, wynagrodzeń i okresów ubezpieczenia.

Jeżeli brakuje dokumentów o zatrudnieniu lub wynagrodzeniu sprzed lat, może to wpływać na kapitał początkowy, a pośrednio także na wysokość emerytury. W takiej sytuacji warto ustalić, czy możliwe jest złożenie dodatkowych dokumentów i wniosek o przeliczenie świadczenia.

Odwołanie od decyzji albo wniosek o przeliczenie

Jeżeli decyzja ZUS jest nieprawidłowa, można wnieść odwołanie do sądu za pośrednictwem ZUS. Termin wynosi co do zasady miesiąc od dnia doręczenia decyzji. W odwołaniu należy wskazać, z czym świadczeniobiorca się nie zgadza, np. z brakiem zastosowania gwarancji, błędnym kapitałem początkowym albo pominięciem okresów ubezpieczenia.

Jeżeli decyzja jest prawidłowa co do zasady, ale później pojawią się nowe dokumenty, możliwe może być złożenie wniosku o przeliczenie świadczenia. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy ubezpieczony odnajdzie dokumenty płacowe, świadectwa pracy albo inne dowody mające znaczenie dla kapitału początkowego.

Osoba, która po przyznaniu emerytury nadal podlega ubezpieczeniom i opłaca składki, może również sprawdzić, czy spełnia warunki do doliczenia nowych składek w trybie przewidzianym w ustawie. Zasady te zależą od konkretnego przebiegu ubezpieczenia i rodzaju aktywności zawodowej.

FAQ

Czy po rencie mogę wybrać obliczenie emerytury według starych zasad?

Co do zasady nie, jeżeli urodziłeś się po 31 grudnia 1948 r. i przechodzisz na emeryturę z powszechnego wieku emerytalnego. W takim przypadku ZUS stosuje nowe zasady obliczania emerytury, a art. 21 nie daje automatycznego prawa do pełnego wyliczenia „po staremu”.

Czy emerytura może być niższa od dotychczasowej renty?

Emerytura przyznana z urzędu na podstawie art. 24a nie powinna być niższa od dotychczas pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli spełnione są ustawowe warunki tej ochrony. Warto sprawdzić, czy ZUS faktycznie porównał obie kwoty.

Czy muszę składać wniosek o emeryturę, jeśli pobieram rentę?

Przy emeryturze z urzędu ZUS wydaje decyzję po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego przez rencistę. Nie wyklucza to jednak składania dodatkowych wniosków, np. o przeliczenie świadczenia, gdy pojawią się nowe dokumenty lub składki.

Co zrobić, jeśli decyzja ZUS zawiera błąd?

Można wnieść odwołanie od decyzji za pośrednictwem ZUS do sądu. Termin wynosi co do zasady miesiąc od doręczenia decyzji. Warto konkretnie wskazać, czy zarzut dotyczy kapitału początkowego, pominiętych okresów, waloryzacji, tablic czy gwarancji wysokości.

Czy korzystny wskaźnik renty całkowicie przepada?

Nie należy tego upraszczać. Wskaźnik renty nie staje się automatycznie podstawą obliczenia nowej emerytury według starej formuły, ale dotychczasowa wysokość renty ma znaczenie przy ustawowej gwarancji, że emerytura z urzędu nie będzie niższa od pobieranego świadczenia rentowego.

Podsumowanie

W przypadku osoby urodzonej po 31 grudnia 1948 r., która pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy i osiąga powszechny wiek emerytalny, ZUS co do zasady przyznaje emeryturę z urzędu i oblicza ją według nowych zasad. Art. 21 ustawy emerytalnej nie daje samodzielnej podstawy do żądania pełnego wyliczenia emerytury „po staremu” tylko dlatego, że renta miała korzystną podstawę wymiaru.

Najważniejsze jest sprawdzenie, czy ZUS prawidłowo ustalił wszystkie składniki nowej emerytury oraz czy zastosował gwarancję, że świadczenie nie będzie niższe od dotychczas pobieranej renty. Jeżeli decyzja budzi wątpliwości, trzeba działać szybko, ponieważ termin na odwołanie jest ograniczony.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.