Renta rodzinna po śmierci małżonka, rozdzielność i warunki jej uzyskania

Podstawy prawne

Zgodnie z art. 70 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm.):

„1. Wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli:

1. w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy albo

2. wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole – 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej.

2. Prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania osób wymienionych w ust. 1 pkt 2.

3. Małżonka rozwiedziona lub wdowa, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 lub 2 miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.

4. Wdowa niespełniająca warunków do renty rodzinnej określonych w ust. 1 lub 2 i niemająca niezbędnych źródeł utrzymania ma prawo do okresowej renty rodzinnej:

1. przez okres jednego roku od chwili śmierci męża;

2. w okresie uczestniczenia w zorganizowanym szkoleniu mającym na celu uzyskanie kwalifikacji do wykonywania pracy zarobkowej, nie dłużej jednak niż przez 2 lata od chwili śmierci męża.

5. Przepisy ust. 1–4 stosuje się odpowiednio do wdowca”.

Pojęcie wspólności małżeńskiej

W literaturze i orzecznictwie wskazuje się, że wspólność małżeńska oznacza rzeczywisty związek między małżonkami, obejmujący wspólne zamieszkiwanie, prowadzenie gospodarstwa domowego, wspólne pożycie oraz wzajemną pomoc i współdziałanie dla dobra rodziny (wyrok SN z 6 marca 1997 r., II UKN 17/97).

Jeżeli wspólność ta została zerwana przed śmiercią małżonka, wówczas nie spełnia się jednego z podstawowych warunków prawa do renty rodzinnej.

Wyjątek przewidziany w ustawie

Artykuł 70 ust. 3 ustawy przewiduje szczególną sytuację, w której wdowa może uzyskać rentę rodzinną mimo braku wspólności małżeńskiej. Warunkiem jest jednak to, aby w dniu śmierci męża posiadała zasądzone na swoją rzecz alimenty. Brak tego prawa – nawet przy formalnym trwaniu małżeństwa – powoduje utratę możliwości nabycia renty rodzinnej (uchwała SN z 26 października 2006 r., III UZP 3/06).

Ocena sytuacji

W opisanym przypadku, skoro wspólność małżeńska ustała kilka lat przed śmiercią męża, to dokumenty i faktury sprzed lat wspólnego zamieszkiwania nie będą wystarczającym argumentem w sprawie. Jedyną realną możliwością uzyskania renty rodzinnej byłoby posiadanie prawa do alimentów od męża, potwierdzonego wyrokiem sądu lub ugodą.

Jeżeli taki tytuł prawny istniał, warto go przedstawić w postępowaniu, gdyż może on przesądzić o pozytywnym rozpatrzeniu sprawy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1997 r., sygn. akt II UKN 17/97

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.