Odmowa zasiłku chorobowego osobie współpracującej

Osoba współpracująca w firmie małżonka

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają między innymi osoby współpracujące z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność.

Definicję osoby współpracującej zawiera art. 8 ust. 11 tej ustawy. Za osobę współpracującą uważa się między innymi małżonka, dzieci, rodziców, macochę, ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu działalności. Wyjątek dotyczy osób zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego.

W praktyce oznacza to, że małżonek pomagający w firmie męża lub żony nie jest dla celów ZUS traktowany jak zwykły pracownik tej firmy. Jeżeli spełnia warunki ustawowe, składki rozlicza się według zasad właściwych dla osoby współpracującej. Ubezpieczenie chorobowe z tego tytułu ma charakter dobrowolny i wymaga zgłoszenia.

Zbieg tytułów do ubezpieczeń: współpraca i umowa o pracę

Jeżeli osoba współpracująca jest jednocześnie zatrudniona w innym podmiocie na umowę o pracę, powstaje zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych. Wtedy ZUS bada, czy z umowy o pracę podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu osiąga co najmniej kwotę minimalnego wynagrodzenia.

Jeżeli podstawa z etatu jest niższa niż minimalne wynagrodzenie, osoba współpracująca nadal podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym także z tytułu współpracy. Jeżeli natomiast w danym miesiącu podstawa z etatu osiąga co najmniej minimalne wynagrodzenie, ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu współpracy nie są w tym miesiącu obowiązkowe. Co do zasady pozostaje wtedy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu współpracy, a ubezpieczenia społeczne z tego tytułu mogą nie stanowić podstawy do chorobowego.

Znaczenie ma nie tylko wynagrodzenie zasadnicze z umowy o pracę. Jeżeli jednorazowy dodatek wypłacony przez szkołę był przychodem stanowiącym podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, ZUS może uwzględnić go przy ocenie, czy w tym miesiącu została osiągnięta kwota minimalnego wynagrodzenia. W opisanej sytuacji dodatek na start dla nauczyciela mógł więc mieć realny wpływ na ocenę zbiegu tytułów.

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i problem zgłoszenia wstecz

Ubezpieczenie chorobowe osoby współpracującej jest dobrowolne. Zgodnie z art. 14 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu, nie wcześniej jednak niż od dnia złożenia zgłoszenia w ZUS, z zastrzeżeniem ustawowych wyjątków dotyczących terminowego zgłoszenia.

Jeżeli w marcu 2023 r. z tytułu umowy o pracę w szkole powstała podstawa wymiaru składek równa co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu, ZUS może przyjąć, że w tym miesiącu zmieniły się zasady podlegania ubezpieczeniom z tytułu współpracy. W konsekwencji mogło dojść do przerwania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego osoby współpracującej. Po powrocie do sytuacji, w której podstawa z etatu była niższa od minimalnego wynagrodzenia, konieczne było ponowne prawidłowe zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, o ile miało ono trwać nadal.

Dlatego stanowisko ZUS może być prawidłowe w części dotyczącej zasiłku chorobowego z tytułu osoby współpracującej, jeżeli rzeczywiście w danym miesiącu osiągnięto minimalną podstawę z etatu, a później nie dokonano skutecznego ponownego zgłoszenia do dobrowolnego chorobowego. Nie jest jednak wystarczające samo ogólne stwierdzenie ZUS. Warto sprawdzić dokumenty rozliczeniowe szkoły, raporty imienne oraz to, czy dodatek został oskładkowany.

Czy ZUS może odmówić zasiłku z obu tytułów?

Trzeba odróżnić zasiłek z tytułu współpracy przy działalności od świadczenia z tytułu umowy o pracę w szkole. Pracownik podlega ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo z samego stosunku pracy. Jeżeli w chwili choroby trwała umowa o pracę i spełnione były warunki do świadczenia chorobowego, to sama utrata dobrowolnego chorobowego z tytułu współpracy nie powinna automatycznie przekreślać prawa do świadczenia pracowniczego.

W praktyce pierwsze dni choroby pracownika mogą być rozliczane jako wynagrodzenie chorobowe przez pracodawcę, a dopiero później jako zasiłek chorobowy finansowany z ubezpieczenia chorobowego. Szczegóły zależą od wieku pracownika, długości niezdolności do pracy oraz statusu płatnika składek. Jeżeli ZUS odmówił świadczenia również z tytułu etatu, należy dokładnie sprawdzić podstawę prawną tej odmowy, bo może ona wymagać osobnego odwołania.

Odwołanie od decyzji ZUS

Jeżeli ZUS wydał decyzję odmawiającą prawa do zasiłku, można wnieść odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem ZUS. Termin wynosi co do zasady miesiąc od doręczenia decyzji. W odwołaniu warto wskazać, czy kwestionowana jest sama ocena zbiegu tytułów, kwalifikacja dodatku jako podstawy składek, brak ciągłości ubezpieczenia chorobowego czy odmowa świadczenia z etatu.

Przed złożeniem odwołania dobrze jest uzyskać z ZUS lub od pracodawcy dokumenty potwierdzające podstawy wymiaru składek za sporne miesiące. Jeżeli dodatek nie był składnikiem oskładkowanym albo został błędnie wykazany, może to zmienić ocenę sprawy. Jeżeli natomiast był prawidłowo oskładkowany i spowodował osiągnięcie minimalnej podstawy, szanse na podważenie odmowy zasiłku z tytułu współpracy mogą być ograniczone.

FAQ

Czy jednorazowy dodatek z etatu liczy się przy zbiegu tytułów?

Tak, jeżeli jest przychodem stanowiącym podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Wtedy może spowodować, że w danym miesiącu podstawa z umowy o pracę osiągnie minimalne wynagrodzenie.

Czy można zgłosić się do dobrowolnego chorobowego z datą wsteczną?

Co do zasady nie. Objęcie dobrowolnym chorobowym następuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu, ale nie wcześniej niż od dnia złożenia zgłoszenia w ZUS, z wyjątkiem sytuacji przewidzianych w ustawie przy terminowym zgłoszeniu.

Czy utrata chorobowego jako osoba współpracująca pozbawia zasiłku z etatu?

Nie automatycznie. Ubezpieczenie chorobowe pracownika wynika z umowy o pracę i ma charakter obowiązkowy. Odmowę świadczenia z etatu trzeba oceniać osobno, na podstawie wskazanej przez ZUS przyczyny.

Co sprawdzić przed odwołaniem od decyzji ZUS?

Najważniejsze są: decyzja ZUS, raporty składkowe za sporne miesiące, informacja o oskładkowaniu dodatku, daty zgłoszeń i wyrejestrowań oraz kod tytułu ubezpieczenia. Bez tych dokumentów trudno ocenić realne szanse odwołania.

Przy odmowie zasiłku osobie współpracującej podobne znaczenie może mieć pełnomocnictwo w firmie podczas chorobowego oraz realne wykonywanie czynności w działalności.

Podsumowanie

W opisanej sprawie ZUS może mieć rację co do odmowy zasiłku chorobowego z tytułu osoby współpracującej, jeżeli dodatek wypłacony przez szkołę był oskładkowany i spowodował osiągnięcie minimalnego wynagrodzenia w danym miesiącu, a po zmianie zbiegu tytułów nie doszło do skutecznego ponownego zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Kluczowe jest jednak sprawdzenie dokumentów rozliczeniowych, a nie tylko samej informacji o wysokości wypłaconej kwoty.

Osobno należy ocenić świadczenie z umowy o pracę w szkole. Jeżeli w chwili choroby trwał stosunek pracy i spełnione były warunki ustawowe, odmowa wypłaty z tego tytułu wymaga odrębnej analizy podstawy prawnej wskazanej w decyzji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.