Odmowa świadczenia rehabilitacyjnego przez ZUS

Kiedy ZUS może odmówić świadczenia rehabilitacyjnego?

Świadczenie rehabilitacyjne jest świadczeniem z ustawy zasiłkowej. Przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego nadal jest niezdolny do pracy, ale dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Świadczenie przysługuje przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej niż przez 12 miesięcy.

Odmowa albo utrata prawa do świadczenia może jednak wynikać nie tylko z oceny stanu zdrowia. W sprawach dotyczących pracy i działalności gospodarczej trzeba rozdzielić dwa mechanizmy. Pierwszy dotyczy zachowania ubezpieczonego w okresie pobierania świadczenia i wynika z art. 17 stosowanego odpowiednio na podstawie art. 22 ustawy zasiłkowej. Drugi dotyczy świadczenia należnego po ustaniu tytułu ubezpieczenia i przesłanki kontynuowania albo podjęcia działalności zarobkowej z art. 13 ust. 1 pkt 2.

Te podstawy prawne mogą pojawić się w jednej sprawie, ale odpowiadają na inne pytania. Dlatego przed przygotowaniem odwołania warto dokładnie sprawdzić, na którym przepisie ZUS oparł decyzję i jakie konkretnie fakty uznał za udowodnione.

Praca i działalność w czasie świadczenia po zmianach 2026

Od 13 kwietnia 2026 r. art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej przewiduje utratę prawa do zasiłku chorobowego, gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia. Na podstawie art. 22 zasady te stosuje się odpowiednio do świadczenia rehabilitacyjnego.

Praca zarobkowa – co oznacza po zmianie art. 17?

Art. 17 ust. 1a definiuje pracę zarobkową szeroko. Jest nią każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Nie chodzi więc wyłącznie o pracę na etacie. Przepis może obejmować również wykonywanie zleceń, usług w ramach działalności gospodarczej, obsługę klientów oraz inne czynności podejmowane w celu zarobkowym.

Ustawodawca wprowadził jednocześnie wyjątek dla czynności incydentalnych, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Jest to wyjątek wąski i powinien być oceniany na podstawie konkretnego stanu faktycznego. Samo określenie czynności jako formalnej, krótkiej albo jednorazowej nie rozstrzyga jeszcze sprawy. Ustawa wskazuje ponadto wprost, że polecenie pracodawcy nie może być uznane za istotną okoliczność uzasadniającą taki wyjątek.

Regularna obsługa firmy, przyjmowanie kolejnych odpłatnych zleceń czy systematyczne wykonywanie czynności dla klientów co do zasady trudno pogodzić z pojęciem czynności incydentalnej. Nie można więc z wyjątku stworzyć ogólnej możliwości prowadzenia firmy podczas świadczenia.

Aktywność niezgodna z celem leczenia lub rekonwalescencji

Druga przesłanka została zdefiniowana w art. 17 ust. 1b. Aktywnością niezgodną z celem zwolnienia są działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia albo rekonwalescencję. Przy odpowiednim stosowaniu tego przepisu do świadczenia rehabilitacyjnego trzeba ocenić, czy konkretna aktywność pozostaje w sprzeczności z leczeniem, rehabilitacją i odzyskiwaniem zdolności do pracy.

Ustawa wyłącza z tej kategorii zwykłe czynności dnia codziennego oraz czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Nie oznacza to jednak, że każda aktywność niezwiązana z zarobkiem jest dozwolona. Czynność może nie mieć charakteru zarobkowego, a mimo to być problemem, jeżeli utrudnia leczenie lub przedłuża rekonwalescencję.

Obie przesłanki z art. 17 są odrębne. Przy wykonywaniu pracy zarobkowej ZUS nie musi najpierw wykazywać, że sama praca pogorszyła stan zdrowia. Z kolei przy aktywności niezwiązanej z zarobkiem znaczenie ma jej wpływ na leczenie i rekonwalescencję.

Działalność gospodarcza, faktury i kontakt z klientami

Aktywny wpis w CEIDG nie jest tym samym co udowodnienie każdej konkretnej czynności zarobkowej. Z drugiej strony przedsiębiorca nie obroni prawa do świadczenia wyłącznie argumentem, że prowadził firmę w ograniczonym zakresie. Po zmianach z 2026 r. trzeba ustalić, jakie czynności rzeczywiście wykonywał, czy miały charakter zarobkowy, jak często się powtarzały i czy mogły utrudniać leczenie lub rekonwalescencję.

Znaczenie może mieć m.in. przyjmowanie nowych zleceń, wykonywanie usług, prowadzenie negocjacji z klientami, bieżąca obsługa zamówień, wystawianie faktur, korespondencja handlowa czy podpisywanie dokumentów związanych z działalnością. Żadna pojedyncza nazwa czynności nie daje jednak automatycznej odpowiedzi. Przykładowo faktura może dokumentować usługę wykonaną wcześniej albo być elementem bieżącej obsługi nowych zleceń. Kontakt z klientem może ograniczać się do jednorazowego przekazania koniecznej informacji albo stanowić regularną działalność handlową.

Dlatego w odwołaniu trzeba odtworzyć rzeczywisty przebieg zdarzeń. Przydatne są dokumenty księgowe, daty wystawienia faktur i wykonania usług, korespondencja z klientami, historia rachunku, umowy oraz dokumentacja medyczna. Sam brak przychodu w danym miesiącu również nie zawsze rozstrzyga sprawę, ponieważ przepis odnosi się do charakteru wykonywanej czynności, a nie wyłącznie do chwili otrzymania zapłaty.

Sytuację przedsiębiorców po wznowieniu aktywności omawia także poradnik „Zasiłek chorobowy po odwieszeniu działalności lub zakończeniu zlecenia”.

Świadczenie po ustaniu zatrudnienia – odrębna przesłanka z art. 13

Jeżeli świadczenie rehabilitacyjne ma być wypłacane za okres po ustaniu zatrudnienia albo innego tytułu ubezpieczenia chorobowego, trzeba osobno uwzględnić art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, stosowany odpowiednio na podstawie art. 22.

Przepis ten wyłącza świadczenie za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową albo podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.

Jest to inna przesłanka niż wykonywanie pracy w okresie świadczenia na podstawie art. 17. W sprawie po ustaniu zatrudnienia trzeba ustalić przede wszystkim, czy i od kiedy rzeczywiście kontynuowano albo podjęto działalność zarobkową, jaki tytuł ubezpieczeniowy z niej wynikał oraz jak wyglądały daty ustania zatrudnienia, zawieszenia lub wykreślenia działalności i ewentualnego podjęcia innych umów.

Aktywny wpis w CEIDG może być dla ZUS ważnym dowodem i sygnałem do dalszych ustaleń, ale nie powinien zastępować analizy rzeczywistej aktywności. W odwołaniu warto przedstawić pełną historię wpisu z CEIDG oraz dowody dotyczące faktycznego wykonywania lub niewykonywania działalności.

Znaczenie ma również oświadczenie Z-10. Jest ono składane przy ubieganiu się o zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne za okres po ustaniu zatrudnienia albo tytułu ubezpieczenia. Formularz został zaktualizowany od 13 kwietnia 2026 r. Przy sporze z ZUS należy sprawdzić, jakie informacje zostały w nim podane i czy odpowiadają rzeczywistym datom.

Zasady dotyczące świadczeń po zakończeniu zatrudnienia szerzej omawia poradnik „L4 po ustaniu zatrudnienia”.

Odwołanie od decyzji odmownej ZUS

Od decyzji odmawiającej prawa do świadczenia rehabilitacyjnego można wnieść odwołanie do sądu. Termin wynosi 1 miesiąc od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję. Można je złożyć na piśmie albo ustnie do protokołu w ZUS.

W odwołaniu należy wskazać zaskarżoną decyzję, określić, czego ubezpieczony się domaga, oraz przedstawić zarzuty, fakty i dowody. W sprawie dotyczącej działalności gospodarczej szczególnie ważna jest chronologia: okres pobierania świadczenia, data ustania zatrudnienia, daty wpisów w CEIDG, okres rzeczywistego wykonywania działalności, daty konkretnych zleceń i faktur oraz informacje przekazane ZUS w Z-10.

Jeżeli spór opiera się na art. 17, warto odnieść każdą zakwestionowaną czynność do nowych definicji ustawowych: wskazać, czy miała charakter zarobkowy, czy była powtarzalna, dlaczego została podjęta i czy mogła być czynnością incydentalną wymaganą przez istotne okoliczności. Jeżeli ZUS zarzuca aktywność niezgodną z celem świadczenia, trzeba również odnieść się do wpływu tej aktywności na leczenie i rekonwalescencję.

Jeżeli ZUS uwzględni odwołanie w całości, może zmienić albo uchylić własną decyzję. W przeciwnym razie przekazuje odwołanie wraz z aktami do sądu. W sprawach o świadczenie rehabilitacyjne właściwy jest co do zasady sąd rejonowy – sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, zgodnie z pouczeniem znajdującym się w decyzji.

Szersze omówienie trybu zaskarżenia zawiera poradnik „Odmowa świadczenia rehabilitacyjnego – odwołanie i komisja ZUS”.

Jakie dowody przygotować do odwołania?

W sporze z ZUS najważniejsze są dokumenty pozwalające odtworzyć rzeczywisty stan faktyczny. Samo oświadczenie, że firma nie działała, może być niewystarczające, zwłaszcza gdy ZUS dysponuje informacjami o aktywnym wpisie, fakturach albo kontaktach z klientami.

W zależności od podstawy decyzji przydatne mogą być:

• decyzja ZUS wraz z uzasadnieniem i dowodem daty doręczenia,
• pełna historia wpisu w CEIDG, w tym daty zawieszenia, wznowienia i wykreślenia działalności,
• formularz Z-10 oraz potwierdzenie daty jego złożenia,
• ewidencje księgowe, faktury, rachunki i wyciągi bankowe,
• umowy, zamówienia oraz korespondencja z klientami pozwalająca ustalić, kiedy faktycznie wykonywano usługi,
• dokumentacja medyczna dotycząca leczenia, rehabilitacji i ograniczeń wynikających ze stanu zdrowia,
• dowody potwierdzające, że konkretna czynność była wyjątkowa i incydentalna, jeżeli na takim argumencie ma opierać się odwołanie,
• zeznania świadków lub inne dowody potwierdzające faktyczny sposób funkcjonowania firmy w spornym okresie.

Brak przychodu może być ważnym dowodem, ale nie zawsze jest wystarczający. Trzeba sprawdzić, czy mimo braku zapłaty wykonywano czynności mające charakter zarobkowy. Z drugiej strony samo zaksięgowanie przychodu albo wystawienie pojedynczego dokumentu nie powinno być analizowane w oderwaniu od tego, kiedy wykonano usługę i jakie czynności faktycznie podejmował ubezpieczony.

Szersze informacje o kontroli, pracy podczas niezdolności do pracy i świadczeniu rehabilitacyjnym zawiera poradnik „L4 i zasiłek chorobowy w ZUS krok po kroku”.

Co robić w okresie oczekiwania na rozstrzygnięcie?

Samo wniesienie odwołania nie oznacza automatycznie wypłaty zakwestionowanego świadczenia. Jeżeli stosunek pracy nadal trwa, trzeba osobno zadbać o prawidłowe usprawiedliwienie nieobecności i kontakt z pracodawcą. Spór z ZUS o świadczenie oraz obowiązki wynikające ze stosunku pracy to dwa odrębne zagadnienia.

Jeżeli podstawą odmowy jest działalność gospodarcza, nie należy czekać z gromadzeniem dowodów do rozprawy. Dokumenty księgowe, korespondencja, historia CEIDG i dane dotyczące konkretnych czynności najlepiej zabezpieczyć od razu, ponieważ pozwalają precyzyjnie odtworzyć sytuację z okresu objętego decyzją.

FAQ

Czy pojedyncza czynność w firmie zawsze odbiera świadczenie?

Nie. Od 13 kwietnia 2026 r. art. 17 ust. 1a wyłącza z pojęcia pracy zarobkowej czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Nie istnieje jednak bezpieczna lista takich czynności. Trzeba ocenić, co konkretnie zrobiono, dlaczego było to konieczne, czy czynność miała charakter zarobkowy i czy rzeczywiście była incydentalna. Niezależnie od tego należy zbadać, czy dana aktywność nie utrudniała leczenia lub rekonwalescencji.

Czy aktywny wpis w CEIDG zawsze pozbawia świadczenia rehabilitacyjnego?

Nie powinien automatycznie przesądzać wyniku sprawy. Jest jednak istotnym dowodem i może skłonić ZUS do badania, czy działalność była faktycznie wykonywana. Szczególnie przy świadczeniu po ustaniu zatrudnienia trzeba ustalić, czy doszło do rzeczywistego kontynuowania albo podjęcia działalności zarobkowej oraz jaki tytuł do ubezpieczeń wynikał z tej działalności.

Czy kilka płatnych zleceń może spowodować utratę świadczenia?

Tak. Kilka odpłatnych zleceń wykonywanych w okresie świadczenia jest mocnym argumentem za uznaniem, że wykonywano pracę zarobkową. Sam fakt, że każde zlecenie trwało krótko, nie oznacza jeszcze, że były to czynności incydentalne wymagane przez istotne okoliczności.

Ile czasu jest na odwołanie od decyzji ZUS?

Odwołanie wnosi się w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Składa się je za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję. Termin liczy się od doręczenia, a nie od daty sporządzenia decyzji.

Czy można pobierać świadczenie rehabilitacyjne po zakończeniu umowy o pracę?

Tak, jest to możliwe, ale trzeba sprawdzić ustawowe przesłanki wyłączające prawo do świadczenia za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia. W przypadku działalności gospodarczej szczególne znaczenie ma art. 13 ust. 1 pkt 2, dlatego ważne są dokładne daty, rzeczywista aktywność oraz informacje wykazane w Z-10.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 854 – w szczególności art. 13, art. 17, art. 18 i art. 22.
2. Ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. z 2026 r. poz. 26, w tym przepisy zmieniające art. 17 oraz art. 39 dotyczący spraw wszczętych przed wejściem zmian w życie.
3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Zmiany w kontroli i wykorzystywaniu zwolnień od pracy od 13 kwietnia 2026 r.
4. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, formularze dotyczące świadczenia rehabilitacyjnego, w tym Z-10.
5. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 468, przepisy o postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.