Ciąża a umowa-zlecenie: L4 i macierzyński

Umowa-zlecenie a ochrona kobiety w ciąży

Umowa-zlecenie jest umową cywilnoprawną, a nie stosunkiem pracy. Podstawowe przepisy dotyczące zlecenia znajdują się w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 734 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie.

W tym kontekście warto też sprawdzić osobne omówienie: umowa-zlecenie w ciąży. Materiał szerzej przedstawia powiązane zasady i praktykę ZUS.

Oznacza to, że zleceniobiorczyni w ciąży nie korzysta automatycznie z ochrony przewidzianej w Kodeksie pracy. W szczególności nie stosuje się do niej zasady z art. 177 § 3 Kodeksu pracy, zgodnie z którą określone umowy o pracę zawarte na czas określony albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc przedłużają się do dnia porodu, jeśli miałyby rozwiązać się po upływie trzeciego miesiąca ciąży.

Przy zleceniu trzeba więc odróżnić dwie kwestie: prawo do świadczeń z ZUS oraz trwałość samej umowy. Nawet jeśli zleceniobiorczyni ma prawo do zasiłku chorobowego, sama umowa-zlecenie może zostać rozwiązana zgodnie z jej postanowieniami i zasadami Kodeksu cywilnego. Ciąża ani zwolnienie lekarskie nie blokują takiego rozwiązania w taki sposób, jak przy umowie o pracę.

Inaczej może być tylko wtedy, gdy zawarta umowa-zlecenie w rzeczywistości ma cechy stosunku pracy, czyli praca jest wykonywana osobiście, w miejscu i czasie wyznaczonym przez zatrudniającego, pod jego kierownictwem i za wynagrodzeniem. W takiej sytuacji można rozważać ustalenie istnienia stosunku pracy, ale wymaga to analizy konkretnych okoliczności.

Płatne L4 w ciąży przy umowie-zleceniu

Zleceniobiorczyni może otrzymywać zasiłek chorobowy z tytułu zwolnienia lekarskiego tylko wtedy, gdy podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Przy umowie-zleceniu ubezpieczenie chorobowe jest co do zasady dobrowolne, a składka jest finansowana z wynagrodzenia zleceniobiorcy. Zleceniodawca jako płatnik zgłasza do ubezpieczenia i rozlicza składki, ale warto samodzielnie sprawdzić status zgłoszenia w ZUS, np. przez PUE ZUS.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej ubezpieczony dobrowolnie nabywa prawo do zasiłku chorobowego po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Do tego okresu mogą być doliczane wcześniejsze okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła ustawowego limitu albo zachodzi inna przewidziana w ustawie sytuacja. W praktyce należy sprawdzić nie tylko datę zawarcia umowy, ale przede wszystkim datę zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego.

Jeżeli kobieta w ciąży spełnia warunki do zasiłku chorobowego, zwolnienie lekarskie z powodu niezdolności do pracy przypadającej w okresie ciąży jest płatne w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku. Okres zasiłkowy przy niezdolności do pracy w czasie ciąży wynosi do 270 dni. Nie oznacza to jednak, że samo zwolnienie chroni umowę-zlecenie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem.

Zobacz również: L4 w ciąży po urlopie rodzicielskim oraz wyjazd bez dziecka na urlopie macierzyńskim.

Kto wypłaca zasiłek chorobowy przy zleceniu

Przy umowie-zleceniu nie ma wynagrodzenia chorobowego wypłacanego przez pracodawcę na zasadach Kodeksu pracy. Od pierwszego dnia niezdolności do pracy przysługuje zasiłek chorobowy, o ile spełnione są warunki ustawowe.

Wypłaty może dokonywać ZUS albo płatnik składek uprawniony do wypłaty zasiłków. Z punktu widzenia zleceniobiorczyni najważniejsze jest to, że świadczenie nie jest zwykłą pensją ze zlecenia, lecz świadczeniem z ubezpieczenia chorobowego. Do jego ustalenia potrzebne są dokumenty rozliczeniowe i dane o podstawie składek, a w praktyce także prawidłowo wystawione e-ZLA. Jeżeli świadczenie jest objęte zajęciem, osobno trzeba ustalić, jak działa egzekucja z zasiłku chorobowego i macierzyńskiego, ponieważ potrącenia z tych świadczeń podlegają szczególnym limitom.

Podstawę wymiaru zasiłku ustala się zazwyczaj z przeciętnego miesięcznego przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składki chorobowej z 12 pełnych miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy. Jeżeli ubezpieczenie trwa krócej, bierze się pod uwagę pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia. Przy zmiennym grafiku i różnej liczbie godzin podstawa może więc zależeć od faktycznie osiąganych i oskładkowanych przychodów.

Zasiłek macierzyński przy umowie-zleceniu

Prawo do zasiłku macierzyńskiego przy umowie-zleceniu nie zależy od posiadania umowy o pracę. Kluczowe jest to, aby poród nastąpił w okresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu. Co istotne, przy zasiłku macierzyńskim nie stosuje się 90-dniowego okresu wyczekiwania tak jak przy zasiłku chorobowym.

W tym kontekście warto też sprawdzić osobne omówienie: zasiłek rodzicielski a niewypłacona pensja. Materiał szerzej przedstawia powiązane zasady i praktykę ZUS.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 oraz art. 29a ustawy zasiłkowej zasiłek macierzyński przysługuje za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu oraz urlopowi rodzicielskiemu. Przy urodzeniu jednego dziecka łączny okres świadczeń dla rodziców może obejmować okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu, przy czym część urlopu rodzicielskiego jest nieprzenoszalna dla każdego z rodziców. W praktyce matka jednego dziecka może zwykle wykorzystać okres odpowiadający 20 tygodniom urlopu macierzyńskiego oraz zasadniczo do 32 tygodni urlopu rodzicielskiego, jeżeli drugi rodzic nie korzysta ze swojej nieprzenoszalnej części.

Wysokość zasiłku macierzyńskiego zależy od tego, za jaki okres jest pobierany oraz czy wniosek o wypłatę za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu zostanie złożony w wymaganym terminie. Co do zasady zasiłek za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu wynosi 100% podstawy wymiaru, a za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu 70% podstawy. Możliwe jest także uśrednienie świadczenia, jeśli zostanie złożony właściwy wniosek w ustawowym terminie.

Co zrobić, aby zabezpieczyć świadczenia

Najważniejszym krokiem jest sprawdzenie, czy zleceniobiorczyni faktycznie została zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Samo potrącanie składek z wynagrodzenia albo ogólna informacja od zleceniodawcy może nie wystarczyć, jeśli zgłoszenie nie zostało dokonane prawidłowo.

Warto też ustalić, od jakiej daty trwa ubezpieczenie chorobowe, czy nie było przerw w zgłoszeniu oraz jaka jest podstawa wymiaru składek. Ma to znaczenie zarówno dla prawa do płatnego L4 po 90 dniach, jak i dla wysokości zasiłku. Jeżeli umowa ma zostać rozwiązana przed porodem, trzeba liczyć się z ryzykiem utraty prawa do zasiłku macierzyńskiego, ponieważ poród powinien nastąpić w okresie ubezpieczenia chorobowego.

Jeżeli charakter wykonywania pracy bardziej przypomina etat niż samodzielne zlecenie, warto zabezpieczyć dowody: grafiki, wiadomości od koordynatorów, polecenia służbowe, ewidencję godzin, listy obecności i rozliczenia. Mogą mieć znaczenie przy ewentualnym dochodzeniu ustalenia stosunku pracy.

Przy podobnych stanach faktycznych warto również sprawdzić: kolejna ciąża na macierzyńskim, rodzicielskim lub wychowawczym oraz opieka nad chorym dzieckiem a wyjście z domu.

FAQ

Czy zleceniodawca może rozwiązać umowę-zlecenie z kobietą w ciąży?

Co do zasady tak. Umowa-zlecenie nie daje ochrony przed rozwiązaniem takiej jak umowa o pracę. Trzeba jednak sprawdzić treść umowy, okres wypowiedzenia oraz to, czy w praktyce zlecenie nie ma cech stosunku pracy.

Czy na umowie-zleceniu przysługuje 100% płatne L4 w ciąży?

Tak, ale tylko po spełnieniu warunków. Zleceniobiorczyni musi podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i zasadniczo mieć za sobą 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. Wtedy zasiłek chorobowy w ciąży wynosi 100% podstawy wymiaru.

Czy przy zleceniu najpierw płaci zleceniodawca, a potem ZUS?

Nie w takim znaczeniu jak przy umowie o pracę. Przy zleceniu nie ma wynagrodzenia chorobowego z Kodeksu pracy. Od początku chodzi o zasiłek chorobowy, który wypłaca ZUS albo płatnik składek uprawniony do wypłaty zasiłków.

Jak liczona jest podstawa zasiłku przy zmiennych godzinach?

Zwykle bierze się przeciętny miesięczny przychód stanowiący podstawę składki chorobowej z 12 pełnych miesięcy kalendarzowych przed miesiącem choroby. Jeśli ubezpieczenie trwa krócej, podstawę ustala się z pełnych miesięcy tego ubezpieczenia.

Czy zasiłek macierzyński przysługuje, jeśli umowa skończy się przed porodem?

To zależy od tego, czy w dniu porodu istnieje tytuł do ubezpieczenia chorobowego. Przy typowej umowie-zleceniu zakończenie umowy przed porodem może pozbawić prawa do zasiłku macierzyńskiego z tego tytułu.

Podsumowanie

Przy umowie-zleceniu ciąża nie daje automatycznej ochrony zatrudnienia, ale może dawać realne prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Dla L4 najważniejsze są zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, 90-dniowy okres wyczekiwania i prawidłowa podstawa składek. Dla zasiłku macierzyńskiego kluczowe jest pozostawanie w ubezpieczeniu chorobowym w dniu porodu.

W opisanej sytuacji najrozsądniej jest sprawdzić w ZUS datę zgłoszenia do chorobowego, historię składek, podstawę wymiaru oraz warunki rozwiązania umowy. Jeżeli sposób wykonywania pracy wskazuje na podporządkowanie podobne do etatu, warto rozważyć także analizę pod kątem ustalenia stosunku pracy.