Odprawa emerytalna a przedawnienie

Rozwiązanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę

Zgodnie z art. 92¹ § 1 Kodeksu pracy pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy albo emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę albo emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.

Przepis wymaga więc łącznie kilku elementów: istnienia stosunku pracy, spełnienia warunków emerytalnych lub rentowych, ustania zatrudnienia oraz związku między ustaniem pracy a przejściem na emeryturę albo rentę. Ten związek nie musi zawsze oznaczać, że pracownik nigdy wcześniej nie miał ustalonego prawa do emerytury. W praktyce bada się, czy zakończenie zatrudnienia było powiązane z rozpoczęciem albo wznowieniem korzystania ze świadczenia emerytalnego.

Istotne jest także art. 92¹ § 2 Kodeksu pracy: pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa. Oznacza to, że odprawa emerytalna lub rentowa z Kodeksu pracy ma charakter jednorazowy.

Kiedy odprawa emerytalna staje się wymagalna?

Odprawa emerytalna staje się wymagalna zasadniczo w dniu rozwiązania stosunku pracy w związku z przejściem pracownika na emeryturę albo rentę. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 kwietnia 1998 r., sygn. akt I PKN 508/97, wskazał, że roszczenie o zapłatę odprawy emerytalnej jest wymagalne od dnia rozwiązania stosunku pracy także wtedy, gdy orzeczenie przyznające emeryturę zostało wydane później.

Od daty wymagalności zaczyna biec termin przedawnienia. W sprawach pracowniczych podstawowe znaczenie ma art. 291 § 1 Kodeksu pracy, zgodnie z którym roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Jeżeli zatem pracownik nabył prawo do odprawy w chwili rozwiązania umowy o pracę w 2000 r., to roszczenie o jej wypłatę mogło przedawnić się po upływie 3 lat od tej daty. W razie procesu pracodawca może podnieść zarzut przedawnienia, a wtedy dochodzenie zapłaty staje się bardzo utrudnione, chyba że w konkretnej sprawie wystąpiły szczególne okoliczności wpływające na bieg przedawnienia.

Czy jednodniowe rozwiązanie umowy ma znaczenie?

Tak. Jeżeli stosunek pracy został rozwiązany choćby na jeden dzień, a rozwiązanie pozostawało w związku z przejściem na emeryturę, to właśnie wtedy mogło powstać prawo do odprawy. Kodeks pracy nie wymaga, aby przerwa między rozwiązaniem dotychczasowej umowy a ponownym zatrudnieniem trwała określony minimalny czas.

Nie przesądza tego sama długość przerwy, lecz cel i skutek rozwiązania umowy. Jeżeli pracownik miał już prawo do emerytury, a zakończenie zatrudnienia nastąpiło po to, aby formalnie przejść na emeryturę lub uruchomić wypłatę świadczenia, pracodawca powinien był rozliczyć odprawę w dniu ustania stosunku pracy.

Ponowne zatrudnienie po emeryturze a prawo do odprawy

Ponowne zatrudnienie po rozwiązaniu umowy nie przekreśla faktu, że wcześniej mogło już powstać prawo do odprawy. Jeżeli pracownik otrzymał odprawę, nie nabywa jej ponownie z tego samego tytułu. Jeżeli natomiast wcześniej odprawa nie przysługiwała albo nie doszło jeszcze do przejścia na emeryturę w rozumieniu art. 92¹ Kodeksu pracy, sytuację trzeba ocenić indywidualnie.

W orzecznictwie wskazywano, że pracownik, który pomimo ustalonego prawa do emerytury podejmuje zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy, a jego prawo do świadczenia ulega zawieszeniu, może w określonych okolicznościach uzyskać prawo do odprawy przy późniejszym rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli wcześniej odprawa taka mu nie przysługiwała. Takie stanowisko wynika m.in. z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 września 1988 r., sygn. akt I PRN 30/88.

Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że każdy emeryt zatrudniony ponownie może żądać kolejnej odprawy. Zasadą pozostaje jednorazowość świadczenia.

Oświadczenie o zrzeczeniu się odsetek

W opisanej sytuacji pojawia się jeszcze kwestia oświadczenia o zrzeczeniu się odsetek od niewypłaconej odprawy. Samo podpisanie takiego dokumentu nie przesądza automatycznie, że pracownik utracił wszelkie roszczenia. Należałoby ustalić, czego dokładnie dotyczyło oświadczenie, w jakich okolicznościach zostało złożone oraz czy pracownik działał swobodnie.

Jeżeli jednak roszczenie główne o odprawę jest przedawnione, to w praktyce dochodzenie odsetek również może okazać się nieskuteczne. Odsetki mają charakter akcesoryjny wobec należności głównej, a ich ocena zależy od tego, czy i kiedy odprawa była wymagalna oraz czy pracodawca skutecznie powoła się na przedawnienie.

Co oznacza to dla opisanej sprawy?

Jeżeli w 1998 r. zostało ustalone prawo do emerytury, a w 2000 r. rozwiązano stosunek pracy w związku z przejściem na emeryturę, to prawo do odprawy mogło powstać właśnie w 2000 r. Ponowne zatrudnienie następnego dnia na podobnych warunkach nie musiało przesuwać daty nabycia prawa do odprawy.

W takim wariancie termin przedawnienia należałoby liczyć od dnia rozwiązania stosunku pracy w 2000 r. Po upływie 3 lat pracodawca mógł skutecznie bronić się zarzutem przedawnienia. Późniejsze rozwiązanie stosunku pracy w 2015 r., nawet z winy pracodawcy, samo przez się nie tworzy nowego prawa do odprawy emerytalnej, jeżeli prawo to powstało już wcześniej albo odprawa została wcześniej wypłacona.

Inaczej można byłoby oceniać sprawę tylko wtedy, gdyby w 2000 r. nie doszło do przejścia na emeryturę w rozumieniu przepisów, odprawa nie była należna, świadczenie emerytalne było zawieszone, a faktyczne przejście na emeryturę nastąpiło dopiero przy późniejszym ustaniu zatrudnienia. To wymagałoby analizy dokumentów z ZUS, świadectw pracy, pism pracodawcy i treści podpisanych oświadczeń.

FAQ

Czy odprawa emerytalna zawsze przedawnia się po 3 latach?

Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się co do zasady po 3 latach od dnia wymagalności. Przy odprawie emerytalnej jest to zwykle dzień rozwiązania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę.

Czy można dostać odprawę emerytalną drugi raz?

Co do zasady nie. Art. 92¹ § 2 Kodeksu pracy stanowi, że pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa.

Czy jednodniowa przerwa w zatrudnieniu wystarczy do nabycia odprawy?

Może wystarczyć, jeżeli rozwiązanie stosunku pracy pozostawało w związku z przejściem na emeryturę. Przepisy nie wymagają określonej minimalnej długości przerwy między rozwiązaniem umowy a ponownym zatrudnieniem.

Czy wypowiedzenie z winy pracodawcy daje nowe prawo do odprawy emerytalnej?

Nie zawsze. Jeżeli pracownik nabył prawo do odprawy emerytalnej już wcześniej albo ją otrzymał, późniejsze rozwiązanie umowy nie tworzy automatycznie nowego prawa do odprawy.

Czy podpisane oświadczenie o zrzeczeniu się odsetek jest skuteczne?

To zależy od treści dokumentu i okoliczności jego podpisania. Jeżeli pracownik działał pod presją, dokument może wymagać szczegółowej oceny. Osobno trzeba jednak zbadać, czy samo roszczenie o odprawę nie jest już przedawnione.

Podsumowanie

Prawo do odprawy emerytalnej powstaje wtedy, gdy stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na emeryturę lub rentę, a pracownik nie otrzymał wcześniej takiej odprawy. Roszczenie o jej wypłatę przedawnia się co do zasady po 3 latach od dnia, w którym odprawa stała się wymagalna.

W opisanym stanie faktycznym decydujące znaczenie może mieć rozwiązanie stosunku pracy w 2000 r. Jeżeli wtedy doszło do przejścia na emeryturę w rozumieniu art. 92¹ Kodeksu pracy, to roszczenie o odprawę najprawdopodobniej stało się wymagalne właśnie w tej dacie, a następnie uległo przedawnieniu po 3 latach. Późniejsze rozwiązanie umowy w 2015 r. nie musi odświeżać tego roszczenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 1998 r., sygn. akt I PKN 508/97
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 września 1988 r., sygn. akt I PRN 30/88
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 1990 r., sygn. akt I PR 283/90
5. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 1991 r., sygn. akt I PZP 30/91

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.