Zasiłek chorobowy po bezrobociu: etat czy działalność

Czy bezrobotny może dostać zasiłek chorobowy?

Sama rejestracja w urzędzie pracy nie wystarcza do uzyskania zasiłku chorobowego. Bezrobotny może mieć ubezpieczenie zdrowotne, ale nie oznacza to objęcia ubezpieczeniem chorobowym, z którego finansowany jest zasiłek chorobowy.

Prawo do świadczenia może powstać dopiero wtedy, gdy pojawi się tytuł do ubezpieczenia chorobowego. Najczęściej będzie to zatrudnienie na umowę o pracę, a w przypadku przedsiębiorcy zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Trzeba też pamiętać, że podjęcie pracy albo rozpoczęcie działalności wpływa na status osoby bezrobotnej w urzędzie pracy.

Nie należy tworzyć fikcyjnego zatrudnienia ani pozornej działalności wyłącznie w celu uzyskania świadczeń. ZUS może badać, czy praca była rzeczywiście wykonywana, czy działalność była faktycznie prowadzona oraz czy tytuł do ubezpieczenia nie został utworzony tylko dla zasiłku.

Okres wyczekiwania na zasiłek chorobowy

Prawo do zasiłku chorobowego powstaje po upływie tzw. okresu wyczekiwania. Jego długość zależy od tego, czy ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe, czy dobrowolne.

• Umowa o pracę - pracownik podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu. Co do zasady prawo do świadczenia powstaje po 30 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.
• Działalność gospodarcza - przedsiębiorca może zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Co do zasady prawo do zasiłku powstaje po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.

Jeżeli przerwa w ubezpieczeniu była długa, wcześniejsze okresy ubezpieczenia zwykle nie pomogą w nabyciu prawa do zasiłku. Po rocznym bezrobociu trzeba więc zasadniczo liczyć okres wyczekiwania od nowego tytułu ubezpieczenia.

Kiedy zasiłek przysługuje bez okresu wyczekiwania?

Ustawa przewiduje sytuacje, w których zasiłek chorobowy może przysługiwać bez odczekania 30 albo 90 dni. W praktyce najczęściej znaczenie mają następujące przypadki:

• objęcie ubezpieczeniem chorobowym w krótkim czasie po ukończeniu szkoły albo studiów, jeżeli spełnione są warunki ustawowe,
• niezdolność do pracy spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy,
• obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe oraz co najmniej 10-letni wcześniejszy okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego,
• szczególne przypadki dotyczące osób kończących pełnienie określonych funkcji publicznych, jeżeli mieszczą się w warunkach ustawy.

Jeżeli dana osoba była przez rok bezrobotna i nie spełnia żadnego z wyjątków, przy etacie trzeba zwykle odczekać 30 dni, a przy działalności 90 dni.

Umowa o pracę a działalność gospodarcza

Z punktu widzenia szybkości nabycia prawa do świadczenia korzystniejsza bywa umowa o pracę, ponieważ okres wyczekiwania jest krótszy. Trzeba jednak pamiętać, że stosunek pracy musi być rzeczywisty: pracownik powinien faktycznie wykonywać pracę, pozostawać pod kierownictwem pracodawcy, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym oraz otrzymywać wynagrodzenie.

Przy działalności gospodarczej przedsiębiorca sam zgłasza się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i sam finansuje składki. Jeżeli korzysta z ulg składkowych, podstawa wymiaru składek może być niska, a to przekłada się na niską podstawę zasiłku. Szczególnie ważne jest też to, że ulga na start nie obejmuje ubezpieczeń społecznych, więc w tym okresie nie daje prawa do zasiłku chorobowego.

Przy działalności nie wystarczy samo zgłoszenie do CEIDG. Działalność powinna być realnie prowadzona, a zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego musi wynikać z rzeczywistego tytułu do ubezpieczenia.

Jak oblicza się wysokość zasiłku chorobowego?

Miesięczny zasiłek chorobowy wynosi co do zasady 80% podstawy wymiaru. Wyższe świadczenie może przysługiwać w ustawowych sytuacjach, np. przy niezdolności do pracy w czasie ciąży albo w razie wypadku w drodze do pracy lub z pracy.

U pracownika podstawą jest zasadniczo przeciętne miesięczne wynagrodzenie z okresu poprzedzającego niezdolność do pracy, po pomniejszeniu o finansowane przez pracownika składki na ubezpieczenia społeczne. Jeżeli zatrudnienie trwa krócej, podstawę ustala się według szczególnych zasad dla krótszego okresu ubezpieczenia.

Pracownik powinien też pamiętać, że przez pierwsze dni choroby świadczenie wypłacane jest zwykle jako wynagrodzenie chorobowe finansowane przez pracodawcę, a dopiero po tym okresie jako zasiłek chorobowy. Długość tego okresu zależy m.in. od wieku pracownika.

U przedsiębiorcy podstawa zasiłku zależy od podstawy, od której opłacane były składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Nie oznacza to jednak, że jednorazowe zadeklarowanie bardzo wysokiej podstawy krótko przed chorobą automatycznie da bardzo wysoki zasiłek. Przy krótkim okresie ubezpieczenia stosuje się szczególne zasady, które ograniczają szybkie podwyższenie świadczenia.

Ile trwa zasiłek chorobowy i kiedy świadczenie rehabilitacyjne?

Zasiłek chorobowy przysługuje przez okres niezdolności do pracy, ale nie dłużej niż przez ustawowy okres zasiłkowy. Co do zasady wynosi on 182 dni. Dłuższy okres, 270 dni, dotyczy m.in. niezdolności do pracy spowodowanej gruźlicą albo przypadającej w czasie ciąży.

Po wyczerpaniu zasiłku chorobowego można ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne. Jest ono przeznaczone dla osoby, która nadal jest niezdolna do pracy, ale dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy. Świadczenie rehabilitacyjne może być przyznane maksymalnie na 12 miesięcy.

Wysokość świadczenia rehabilitacyjnego jest inna niż zasiłku chorobowego: co do zasady wynosi 90% podstawy wymiaru przez pierwsze 3 miesiące, a następnie 75%. W okresie ciąży przysługuje 100% podstawy wymiaru.

FAQ

Czy bezrobotny bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych może dostać zasiłek chorobowy?

Nie z samego statusu bezrobotnego. Potrzebny jest tytuł do ubezpieczenia chorobowego, np. umowa o pracę albo działalność gospodarcza z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Co jest szybsze: etat czy działalność gospodarcza?

Co do zasady etat, ponieważ okres wyczekiwania wynosi 30 dni. Przy działalności gospodarczej dobrowolne ubezpieczenie chorobowe daje prawo do zasiłku zasadniczo po 90 dniach.

Czy można założyć działalność i od razu iść na chorobowe?

Samo założenie działalności nie daje natychmiast prawa do zasiłku. Trzeba zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, odczekać wymagany okres oraz realnie prowadzić działalność.

Czy wysoka składka od razu podwyższy zasiłek przedsiębiorcy?

Nie zawsze. Przy krótkim okresie ubezpieczenia obowiązują zasady, które ograniczają wpływ nagłego podwyższenia podstawy składek na wysokość zasiłku.

Kiedy można ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne?

Po wykorzystaniu zasiłku chorobowego, jeżeli osoba nadal jest niezdolna do pracy, ale dalsze leczenie lub rehabilitacja dają rokowania odzyskania zdolności do pracy.

Podsumowanie

Po rocznym bezrobociu najczęściej trzeba zbudować prawo do zasiłku chorobowego od nowa. Umowa o pracę daje krótszy okres wyczekiwania, ale zatrudnienie musi być rzeczywiste. Działalność gospodarcza może dawać prawo do zasiłku, lecz wymaga zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, dłuższego okresu wyczekiwania i realnego prowadzenia firmy.

Jeżeli celem jest także ewentualne świadczenie rehabilitacyjne, trzeba pamiętać, że nie jest ono automatycznym przedłużeniem zasiłku. ZUS ocenia dalszą niezdolność do pracy oraz rokowania odzyskania zdolności do pracy.