Polska renta przy chorobie i pracy w Anglii

Polska renta z ZUS a pobyt i leczenie w Wielkiej Brytanii

Osoba mieszkająca w Wielkiej Brytanii może ubiegać się o świadczenie z Polski, jeżeli była ubezpieczona w Polsce albo wcześniej miała przyznane polskie świadczenie. Sam fakt pobierania brytyjskich zasiłków chorobowych, świadczeń z tytułu niepełnosprawności lub innych świadczeń socjalnych nie oznacza automatycznej utraty prawa do polskiej renty. Trzeba jednak liczyć się z tym, że instytucje mogą wymieniać informacje, a ZUS będzie badał, czy świadczenia nie dotyczą tego samego ryzyka i czy nie zachodzą podstawy do rozliczeń zgodnie z przepisami o koordynacji zabezpieczenia społecznego.

W opisanej sytuacji trzeba odróżnić dwie możliwe ścieżki. Pierwsza to renta z tytułu niezdolności do pracy z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zależna przede wszystkim od ubezpieczenia, stażu i oceny niezdolności do pracy. Druga to renta socjalna, jeżeli całkowita niezdolność do pracy powstała w okresach wskazanych w ustawie o rencie socjalnej, na przykład przed ukończeniem 18 lat albo w czasie nauki przed ukończeniem 25 lat. Jeżeli wcześniej pobierana była renta socjalna, warto ustalić w ZUS, czy świadczenie zostało tylko zawieszone, czy prawo do niego wygasło albo wymaga ponownego orzeczenia.

Kiedy przysługuje renta z tytułu niezdolności do pracy

Renta z tytułu niezdolności do pracy nie jest przyznawana wyłącznie dlatego, że osoba choruje. ZUS musi ustalić, czy choroba lub skutki wypadku powodują częściową albo całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów emerytalno-rentowych. Znaczenie ma nie tylko diagnoza, lecz także wpływ schorzeń na możliwość wykonywania pracy zgodnej z kwalifikacjami, wiek, przebieg leczenia, rokowania i dokumentacja medyczna.

Drugim warunkiem jest odpowiedni okres składkowy i nieskładkowy. Wymagany staż zależy od wieku, w którym powstała niezdolność do pracy. Przy młodszych osobach wymagany okres jest krótszy, a przy osobach starszych dłuższy. Jeżeli w Polsce są tylko 3 lata pracy, nie oznacza to automatycznie odmowy, ale ZUS sprawdzi, kiedy dokładnie powstała niezdolność i czy można uwzględnić okresy ubezpieczenia zagranicznego.

Trzecim elementem jest związek czasowy między powstaniem niezdolności do pracy a ubezpieczeniem. Co do zasady niezdolność powinna powstać w czasie ubezpieczenia albo w okresie przewidzianym ustawą po jego ustaniu, chyba że zastosowanie ma wyjątek przewidziany dla osób całkowicie niezdolnych do pracy z odpowiednio długim stażem. W sprawach z długą historią choroby kluczowe są więc daty: pierwszych objawów, leczenia psychiatrycznego, hospitalizacji, wypadku, zakończenia zatrudnienia i kolejnych orzeczeń.

Znaczenie pracy w Anglii i brytyjskich świadczeń

Po Brexicie Wielka Brytania nie jest już państwem członkowskim Unii Europejskiej, ale w sprawach zabezpieczenia społecznego nadal mogą mieć zastosowanie przepisy umów regulujących koordynację świadczeń między Polską a Wielką Brytanią. W praktyce oznacza to, że okresy ubezpieczenia przebyte w Wielkiej Brytanii mogą zostać uwzględnione przy ustalaniu prawa do świadczenia, jeżeli spełniają warunki wynikające z tych regulacji.

Trzeba jednak pamiętać o ważnej różnicy: zagraniczne okresy ubezpieczenia mogą pomóc w spełnieniu warunku stażu, ale ZUS nie wylicza polskiej renty tak, jakby zagraniczne wynagrodzenie było polskim wynagrodzeniem. Wysokość świadczenia zależy od polskich zasad obliczania renty oraz od okresów i podstaw wymiaru, które mogą zostać uwzględnione w polskim systemie.

Jeżeli wniosek o świadczenie był już składany w Wielkiej Brytanii i wskazano w nim wcześniejszą pracę w Polsce, należy sprawdzić, czy brytyjska instytucja przekazała sprawę do ZUS. Jeżeli nie ma pewności, warto wystąpić do ZUS o informację, czy kiedykolwiek prowadzono postępowanie o polską rentę albo rentę socjalną i jaka decyzja została wydana.

Jak złożyć wniosek o rentę, mieszkając w Wielkiej Brytanii

Wniosek można zainicjować bez przyjazdu do Polski. Najbezpieczniej ustalić, czy sprawa powinna zostać złożona przez właściwą brytyjską instytucję zabezpieczenia społecznego, czy bezpośrednio do ZUS jako wniosek o polskie świadczenie z uwzględnieniem okresów zagranicznych. W sprawach międzynarodowych istotne jest, aby w formularzu wyraźnie wskazać, że chodzi o świadczenie z Polski oraz że wnioskodawca ma okresy pracy lub ubezpieczenia w Wielkiej Brytanii.

Jeżeli stan zdrowia wyklucza podróż, należy dołączyć dokumentację medyczną z Wielkiej Brytanii i opisać, dlaczego osobiste stawiennictwo w Polsce jest niemożliwe albo bardzo utrudnione. ZUS może opierać się na dokumentacji medycznej, a w sprawach międzynarodowych korzystać z informacji przekazanych przez instytucję zagraniczną. Nie można jednak zagwarantować, że ZUS nie zażąda dodatkowych dokumentów, aktualnego badania albo uzupełnienia historii leczenia.

Jakie dokumenty przygotować

Do wniosku warto przygotować możliwie pełny zestaw dokumentów. Im dłuższy okres choroby i im więcej zdarzeń medycznych miało miejsce za granicą, tym większe znaczenie ma uporządkowanie dokumentacji według dat.

• dokumenty potwierdzające polskie zatrudnienie - świadectwa pracy, umowy, zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, dokumenty potwierdzające okresy składkowe i nieskładkowe;
• dokumenty dotyczące pracy i ubezpieczenia w Wielkiej Brytanii - potwierdzenia zatrudnienia, okresów ubezpieczenia, pobieranych świadczeń i decyzji brytyjskich instytucji;
• dokumentację psychiatryczną - rozpoznania, wypisy ze szpitali, historię leczenia, zaświadczenia lekarzy specjalistów, informacje o hospitalizacjach i leczeniu farmakologicznym;
• dokumentację powypadkową - dokumenty z leczenia po wypadku, rehabilitacji, badań obrazowych, opinii specjalistów oraz opis ograniczeń ruchowych;
• orzeczenia i decyzje - wcześniejsze decyzje ZUS o rencie socjalnej, dokumenty o zawieszeniu świadczenia, brytyjskie orzeczenia lub decyzje w sprawach świadczeń chorobowych;
• opis aktualnego funkcjonowania - informacje o tym, jakie czynności są ograniczone, czy leczenie trwa nadal, czy możliwa jest praca i w jakim zakresie.

Zaświadczenia od brytyjskich lekarzy mogą być bardzo ważne. Powinny być konkretne: wskazywać rozpoznanie, przebieg leczenia, rokowania, wpływ choroby na zdolność do pracy i datę, od której ograniczenia występują. Jeżeli dokumenty są sporządzone po angielsku, ZUS może zażądać tłumaczenia albo dodatkowych wyjaśnień, dlatego warto zachować oryginały i kopie.

Czy można otrzymać rentę wstecz od 2012 r.

Co do zasady ZUS wypłaca rentę od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek, nie wcześniej jednak niż od dnia spełnienia wszystkich warunków. Sam fakt, że dana osoba mogła już wiele lat temu ubiegać się o świadczenie, zwykle nie daje prawa do wyrównania za cały miniony okres.

Wyrównanie za wcześniejszy okres może wchodzić w grę tylko w szczególnych sytuacjach, na przykład gdy wniosek został skutecznie złożony wcześniej, sprawa była prowadzona, a następnie decyzja okazała się błędna, albo gdy chodzi o podjęcie wypłaty świadczenia, do którego prawo już istniało, a okoliczności zawieszenia wymagają odrębnej oceny. Dlatego w opisanej sprawie najważniejsze jest ustalenie, czy po wyjeździe z Polski renta socjalna została formalnie zawieszona, czy zapadły kolejne decyzje ZUS i czy kiedykolwiek składano wniosek po 2012 r.

Co zrobić w razie odmowy ZUS

Odmowa renty nie kończy sprawy. Jeżeli problem dotyczy oceny medycznej, najpierw znaczenie ma sprzeciw od orzeczenia lekarza orzecznika do komisji lekarskiej ZUS. Termin na wniesienie sprzeciwu wynosi 14 dni od doręczenia orzeczenia. Jeżeli ZUS wyda decyzję odmowną, można wnieść odwołanie do sądu za pośrednictwem ZUS, co do zasady w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.

W odwołaniu warto wskazać, z czym dokładnie nie zgadza się wnioskodawca: z oceną zdolności do pracy, z pominięciem dokumentów medycznych, z nieuwzględnieniem okresów ubezpieczenia za granicą albo z ustaleniem daty powstania niezdolności. W sprawach psychiatrycznych i neurologicznych duże znaczenie ma opinia biegłych sądowych, dlatego dokumentacja leczenia powinna być możliwie kompletna.

FAQ

Czy brytyjskie świadczenia chorobowe blokują polską rentę?

Nie automatycznie. ZUS samodzielnie ocenia prawo do polskiej renty, ale może brać pod uwagę informacje o świadczeniach zagranicznych i okresach ubezpieczenia. W niektórych sprawach konieczne jest rozliczenie świadczeń zgodnie z zasadami koordynacji.

Czy wystarczy zaświadczenie od lekarza z Anglii?

Zaświadczenie od brytyjskiego lekarza jest ważnym dowodem, ale zwykle nie powinno być jedynym dokumentem. Najlepiej dołączyć pełną historię leczenia, wypisy ze szpitali, wyniki badań, informacje o hospitalizacjach i dokumenty potwierdzające wpływ choroby na zdolność do pracy.

Czy muszę przyjechać do Polski na badanie ZUS?

Nie zawsze. W sprawach osób mieszkających za granicą ZUS może korzystać z dokumentacji medycznej i informacji od instytucji zagranicznej. Jeżeli podróż jest niemożliwa z powodów zdrowotnych, trzeba to wyraźnie udokumentować.

Czy 3 lata pracy wystarczą do renty z ZUS?

To zależy od wieku, w którym powstała niezdolność do pracy, oraz od tego, czy można uwzględnić okresy ubezpieczenia za granicą. Przy młodszych osobach wymagany staż jest krótszy, ale ZUS zawsze bada także datę powstania niezdolności.

Czy mogę odzyskać rentę od 2012 r.?

Co do zasady nie, jeżeli wniosek nie został wtedy złożony i nie było prowadzonej sprawy. Możliwe wyjątki wymagają analizy akt ZUS, wcześniejszych decyzji, przyczyn zawieszenia świadczenia i tego, czy prawo do renty było już formalnie ustalone.

Podsumowanie

Osoba mieszkająca w Wielkiej Brytanii może ubiegać się o polską rentę, ale sprawa wymaga ustalenia właściwego rodzaju świadczenia. Inne warunki dotyczą renty z tytułu niezdolności do pracy, a inne renty socjalnej. W opisanym stanie faktycznym szczególnie ważne są: wcześniejsza decyzja ZUS o rencie socjalnej, daty leczenia psychiatrycznego, dokumentacja po wypadku, okresy pracy w Polsce i Wielkiej Brytanii oraz to, czy po 2012 r. składano jakikolwiek wniosek.

Najbardziej praktyczny pierwszy krok to zgromadzenie dokumentów i wystąpienie do ZUS o informację o historii sprawy. Następnie można zdecydować, czy składać nowy wniosek o rentę, żądać podjęcia wypłaty wcześniejszego świadczenia, czy przygotować się do sporu o datę powstania niezdolności do pracy.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
• Ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej
• Umowa o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej
• Umowa o handlu i współpracy między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, w tym Protokół w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.